I SA/Gd 142/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych oraz zabezpieczenia zobowiązania podatkowego na majątku podatnika postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 28 lutego 2008 r., złożonym na formularzu PPF, M.M. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 500 zł. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje małoletnich dzieci, źródłem utrzymania rodziny są prowadzona przez żonę skarżącego działalność gospodarcza, z której zadeklarowano miesięczny przychód w kwocie 1.420 zł brutto oraz prowadzone przez skarżącego gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje on dochód w wysokości 1.050 zł brutto miesięcznie, majątek skarżącego i jego żony stanowią: dom o powierzchni 350 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 3 ha, lokale o powierzchni 55 m2 i 60 m2, działki o powierzchni 0,5 ha i 123 m2 oraz działka zabudowana obiektem przemysłowym, trzy samochody. Na sześciu nieruchomościach stanowiących składniki bądź wspólnego majątku małżonków bądź stanowiącej odrębny majątek żony wnioskodawcy ustanowione zostały hipoteki przymusowe kaucyjne na rzecz Skarbu Państwa. Powyższe okoliczności potwierdzają dołączone do wniosku kopie zawiadomień o wpisie tychże hipotek. Skarżący podniósł, że ustanowienie hipotek na nieruchomościach uniemożliwia ich zbycie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że oprócz wezwania do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie został wezwany także do uiszczenia wpisów w sprawach o sygn. akt I SA/Gd 141/08 oraz I SA/Gd 143/08, w każdej po 500 zł. Ponadto na podstawie oświadczeń złożonych przez żonę skarżącego w sprawach o sygn. akt I SA/Gd 132-137/08 oraz akt administracyjnych sprawy ustalono, że skarżący jest właścicielem lokalu użytkowego o powierzchni 75 m2, a w wyniku prowadzonej względem majątku współmałżonki egzekucji zajęty został jej rachunek bankowy (dołączona kopia tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego). Postanowieniem z dnia 19 maja 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, iż narusza ono przepis art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez błędne zastosowanie, polegające na bezzasadnej odmowie przyznania mu prawa pomocy. W ocenie skarżącego wypełnione przez niego szczegółowe oświadczenie na formularzu PPF i przedstawione Sądowi dokumenty są wystarczające dla przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że nie dostarczył danych żądanych przez Sąd z przyczyn od niego niezależnych, gdyż ich zgromadzenie wiązało się ze znacznymi kosztami, przekraczającymi jego możliwości finansowe. Nadto wnioskodawca wskazał, iż jego sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu w związku z wydaniem przez organ podatkowy kolejnych decyzji ustalających zobowiązania podatkowe za kolejne lata podatkowe oraz wystąpieniem przez naczelnika urzędu skarbowego z dalszymi wnioskami o obciążenie nieruchomości skarżącego wpisami hipotek przymusowych zwykłych na rzecz Skarbu Państwa. W tej sytuacji, jak zaznaczył wnioskodawca, zbycie przez niego nieruchomości w celu zgromadzenia środków na zapłatę wpisu nie jest możliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., dlatego też rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 28 marca 2008 r. (doręczonym pełnomocnikowi strony w dniu 3 kwietnia 2008 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, (2) oświadczeń w przedmiocie osiągniętych przez każdego z małżonków w roku 2007 dochodów, a w przypadku złożenia zeznań podatkowych – ich odpisów, (3) dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez małżonków miesięcznych dochodów, tj. dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów, w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, zaświadczenia z urzędu gminy, urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych z gospodarstwa rolnego, (4) wysokości przysługujących małżonkom płatności bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nadesłania odpisu decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania dopłat wraz z oświadczeniem, czy dopłaty zostały przekazane, oraz dołączenia stosownych dokumentów w tym zakresie, (5) podania marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości pojazdów mechanicznych zarejestrowanych na każdego z małżonków. Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 10 kwietnia 2008 r. wniósł o przedłużenie terminu do dostarczenia ww. dokumentów. Pismem z dnia 16 kwietnia 2008 r., doręczonym pełnomocnikowi w dniu 18 kwietnia 2008 r. (dowód: potwierdzenie odbioru) skarżący został poinformowany o przedłużeniu terminu do złożenia dodatkowych dokumentów do dnia 30 kwietnia 2008 r. Pomimo przedłużenia terminu skarżący nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku i żadnego z wymaganych dokumentów oraz oświadczeń nie przedłożył. Podkreślić przy tym trzeba, że również przy sprzeciwie skarżący nie przedłożył ww. dokumentów. Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, należy podkreślić, iż uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. te, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W niniejszej sprawie wnioskodawca sam uniemożliwił Sądowi dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Nietrafne są zatem wywody skarżącego, zawarte w sprzeciwie, jakoby samo złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy było wystarczające dla wykazania niemożności poniesienia przez niego kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Skoro więc skarżący się nie wywiązał z nałożonego nań zobowiązania, to Sąd nie ma obowiązku uznać przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za dostatecznie uprawdopodobnione. Odnosząc się do podniesionej we wniosku argumentacji skarżącego, iż ustanowienie hipotek na rzecz Skarbu Państwa na nieruchomościach uniemożliwia ich sprzedaż, a w konsekwencji uzyskanie środków pieniężnych na uiszczenie należnych kosztów sądowych, zauważyć należy, że okoliczność zajęcia nieruchomości nie przesądza w żadnym razie o braku możliwości uzyskiwania dochodów z tych nieruchomości na podstawie umów najmu czy dzierżawy, szczególnie w sytuacji, gdy nieruchomości te stanowią lokale użytkowe, obiekt przemysłowy i grunty rolne. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 §1 ww. ustawy co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Tymczasem wnioskodawca i jego małżonka uzyskują stałe dochody zarówno z prowadzonej działalności gospodarczej, jak i gospodarstwa rolnego, a nadto posiadają znaczny majątek, na który składają się liczne nieruchomości oraz trzy samochody. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący jest właścicielem bądź współwłaścicielem szeregu nieruchomości (nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, nieruchomości zabudowanej Młynem Wodnym, trzech lokali użytkowych, trzech nieruchomości niezabudowanych, w tym jednej stanowiącej grunty orne i gospodarstwo rolne), a jego żona nadto właścicielem lokalu użytkowego. Tym samym obiektywnie nie są ludźmi ubogimi, pozbawionymi majątku i środków do życia. Przy czym, jak wskazano powyżej, sam wnioskodawca nie wykazał, iż jego sytuacja jest na tyle trudna, że czyni zasadnym złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.