I SA/Gd 1421/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 26 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 28 listopada 2016 r., którego braki formalne zostały uzupełnione w dniu 21 grudnia 2016 r. (data stempla pocztowego), skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z oświadczenia skarżącej o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że nie osiąga ona żadnych dochodów (jest rolnikiem, nie pracuje), jest właścicielką na prawach wspólności ustawowej domu o powierzchni 150 m2, innej nieruchomości o powierzchni 3.100 m2, współwłaścicielką w części 3/16 nieruchomości rolnych – łąki o powierzchni 2.8 ha oraz nieużytków o powierzchni 1.5 ha, posiada samochód osobowy oraz oszczędności w kwocie 8.400 zł. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, który jako osoba niepełnosprawna zatrudniony jest w warunkach pracy chronionej za wynagrodzeniem w kwocie 1.320 zł netto miesięcznie. Jedyny majątek małżonka stanowi dom. Do swoich stałych wydatków skarżąca zaliczyła opłaty za energię elektryczną, gaz, telewizję oraz składki na KRUS. Skarżąca wskazała, że na utrzymaniu małżonków pozostaje ich dorosły syn, który przebywa w jednostce wojskowej i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 800 zł netto miesięcznie. W tym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania i postanowieniem z dnia 26 stycznia 2017 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca mimo, że nie pracuje, nie osiąga także dochodów z gospodarstwa rolnego, zaś dochody jej małżonka kształtują się na poziomie minimalnego wynagrodzenia, była w stanie zgromadzić oszczędności w kwocie kilkadziesiąt razy przekraczającej wysokość należnego wpisu od skargi w niniejszej sprawie oraz kilkanaście razy przekraczającej wysokość wszystkich kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zarówno tych, której już powstały, jak i tych, które mogą powstać w przyszłości. W ocenie referendarza sądowego przeznaczenie przez skarżącą części posiadanych oszczędności na koszty powstałe na tym etapie postępowania nie wywoła skutków, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dokonując oceny sytuacji finansowej skarżącej referendarz sądowy nie wziął pod uwagę powoływanej we wniosku okoliczności, że syn skarżącej prowadzi z małżonkami wspólne gospodarstwo domowe oraz pozostaje na ich utrzymaniu. Zgodnie z tym co podała skarżąca, przebywa on obecnie w jednostce wojskowej, położonej poza miejscem zamieszkania małżonków i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 800 zł. Referendarz sądowy nie kwestionuje, że syn skarżącej przyjeżdża do domu rodzinnego, gdy otrzyma przepustkę. Jednak trudno uznać okresowe i czasowe przyjazdy syna za pozostawanie ze skarżącą i jej mężem we wspólnym gospodarstwie domowym. Co więcej, syn skarżącej posiada własne dochody, co przeczy twierdzeniom o utrzymywaniu go przez małżonków. Podejmując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie referendarz sądowy uwzględnił natomiast okoliczność, że w pozostałych sprawach wszczętych przez stronę, skarżąca również zobowiązana została do uiszczenia kosztów sądowych, które kształtują się na tym samym poziomie co koszty w niniejszej sprawie. Mając jednak na uwadze ich łączną wysokość (tytułem wpisów od wniesionych skarg skarżąca została zobowiązana do uiszczenia kwoty 1.000 zł) oraz wysokość zgromadzonych przez skarżącą oszczędności nie sposób przyjąć, że w chwili obecnej nie jest ona w stanie ich ponieść w całości. W sprzeciwie wniesionym od powyższego postanowienia skarżąca powtórzyła informacje zawarte we wniosku oraz wskazała, że 23 grudnia jej syn ukończył służbę wojskową i jest na utrzymaniu małżonków, natomiast zaoszczędzona kwota przeznaczona jest na zaległy podatek niesłusznie naliczony przez Urząd Miasta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Z oświadczenia skarżącej o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że nie osiąga ona żadnych dochodów (jest rolnikiem, nie pracuje), jest właścicielką na prawach wspólności ustawowej domu o powierzchni 150 m2, innej nieruchomości o powierzchni 3.100 m2, współwłaścicielką w części 3/16 nieruchomości rolnych – łąki o powierzchni 2.8 ha oraz nieużytków o powierzchni 1.5 ha, posiada samochód osobowy oraz oszczędności w kwocie 8.400 zł. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, który jako osoba niepełnosprawna zatrudniony jest w warunkach pracy chronionej za wynagrodzeniem w kwocie 1.320 zł netto miesięcznie. Jedyny majątek małżonka stanowi dom. Do swoich stałych wydatków skarżąca zaliczyła opłaty za energię elektryczną, gaz, telewizję oraz składki na KRUS. Skarżąca wskazała, że na utrzymaniu małżonków pozostaje ich dorosły syn, który przebywa w jednostce wojskowej i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 800 zł netto miesięcznie (obecnie – zakończył służbę wojskową). Dokonując oceny złożonych przez wnioskodawczynię dokumentów Sąd uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy bowiem skarżąca mimo, że nie pracuje, nie osiąga także dochodów z gospodarstwa rolnego, zaś dochody jej małżonka kształtują się na poziomie minimalnego wynagrodzenia, była w stanie zgromadzić oszczędności w kwocie kilkadziesiąt razy przekraczającej wysokość należnego wpisu od skargi w niniejszej sprawie (200 zł) oraz kilkanaście razy przekraczającej wysokość wszystkich kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zarówno tych, której już powstały, jak i tych, które mogą powstać w przyszłości (500 zł). Słusznie zatem uznano, że wobec posiadanych oszczędności w wysokości 8.400 zł przeznaczenie przez skarżącą ich części na koszty powstałe na tym etapie postępowania nie wywoła skutków, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podejmując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie Sąd uwzględnił również okoliczność, że w pozostałych sprawach wszczętych przez stronę, skarżąca również zobowiązana została do uiszczenia kosztów sądowych, które kształtują się na tym samym poziomie co koszty w niniejszej sprawie. Mając jednak na uwadze ich łączną wysokość (tytułem wpisów od wniesionych skarg skarżąca została zobowiązana do uiszczenia kwoty 1.000 zł) oraz wysokość zgromadzonych przez skarżącą oszczędności nie sposób przyjąć, że w chwili obecnej nie jest ona w stanie ich ponieść w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpatrzył sprzeciw zgodnie z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), obowiązującym w sprawach postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r. Na podstawie tego przepisu, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza w sprawie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Orzeka przy tym jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.