I SA/Gd 1447/16

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek postanawia: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić skarżącemu ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wnioskiem zawartym w skardze, złożonym na urzędowym formularzu w dniu 29 listopada 2016 r. (data stempla pocztowego), skarżący T. J. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Do wniosku skarżący dołączył pisemne oświadczenie z dnia 28 listopada 2016 r., że nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radca prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W pierwszej kolejności należy wskazać, że rozpoznanie wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych jest zbędne. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest umorzenie należności skarżącego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Przepis zawarty w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Powyższe oznacza, że skarżący jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych i nie ma obowiązku ich uiszczania na żadnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, na podstawie art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia. Przechodząc do rozpoznania wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika wskazać należy, że okoliczność, iż korzysta on z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych ma istotne znaczenie z punktu widzenia przesłanek, w świetle których należy dokonać oceny zasadności wniesionego przez stronę żądania. Z tego względu zastosowanie w niniejszej sprawie będą miały przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. O odpowiednim ich stosowaniu stanowi bowiem art. 262 p.p.s.a. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji bierność wnioskodawcy skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), skarżący podał, że nie osiąga żadnych dochodów, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką oraz trojgiem małoletnich dzieci w wieku 6 lat, 10 lat i 13 lat. Małżonkowie nie posiadają żadnego majątku. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę małżonki, które wynosi 1.600 zł netto miesięcznie oraz przyznany jej zasiłek rodzinny w łącznej kwocie 467 zł miesięcznie. Stałe wydatki, jakie małżonkowie ponoszą na opłaty za energię elektryczną i dostawę wody oraz spłatę dwóch kredytów bankowych, wynoszą 840 zł. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i zarządzeniem z dnia 12 grudnia 2016 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków za okres od 1 października 2016 r.; b/ zaświadczenia od pracodawcy małżonki o wysokości (brutto i netto) osiąganych przez nią miesięcznych dochodów oraz średniej ich wysokości za okres od 1 października 2016 r.; c/ oświadczenia, czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (decyzji/zaświadczenia z urzędu pracy); d/ dokumentu potwierdzającego wysokość świadczeń przyznanych/wypłacanych przez ośrodek pomocy społecznej (zasiłków rodzinnych, świadczeń wychowawczych); e/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania rodziny (opłat za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz odpadów, telefon, internet, odpłatne leczenie, w tym zakup leków i innych); jeżeli małżonkowie nadal zamieszkują wspólnie z matką skarżącego – wskazania, w jakiej części małżonkowie partycypują w kosztach związanych z eksploatacją nieruchomości (opłatach za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne), przy czym kwota wydatków z tego tytułu winna zostać udokumentowana; f/ dowodu obrazującego aktualny stan zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów oraz wysokość ich miesięcznej spłaty. Poinformowano także skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. Powyższe wezwanie skutecznie doręczono skarżącemu w dniu 21 grudnia 2016 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 33). Skarżący w piśmie z dnia 28 grudnia 2016 r. wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów. Wyjaśnił, że w zakreślonym terminie nie jest w stanie ich skompletować. Zarządzeniem z dnia 3 stycznia 2017 r. referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącego, o czym został on poinformowany. Termin ten został przedłużony o 7 dni, od dnia doręczenia skarżącemu zarządzenia (co miało miejsce w dniu 10 stycznia 2017 r., potwierdzenie odbioru, k. 36). Skarżący, pomimo wyznaczenia mu kolejnego terminu do przedłożenia dokumentów wymienionych w zarządzeniu z dnia 12 grudnia 2016 r., nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. W tym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, że dokonanie rzetelnej i pełnej oceny sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny wciąż nie jest możliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych (kluczowych) okoliczności. Skarżący, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił orzekającemu ustalenie, czy małżonkowie faktycznie dysponują niewielkimi środkami pieniężnymi a ich sytuacja finansowa i życiowa jest tak trudna jak wynika to z wniosku. W tym miejscu należy wyjaśnić, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony jest możliwa jedynie wówczas, gdy strona udokumentuje dochody i oszczędności (bądź ich brak) swoje i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (w tym przypadku małżonki) oraz gdy przedstawi wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie własne i rodziny. W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały przez skarżącego wykazane. Raz jeszcze należy podkreślić, że zaniechanie skarżącego w tym zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy. Z tych względów sprawy referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 2 sentencji postanowienia.