I SA/Gd 1452/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. C. i H. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 18 kwietnia 2017 r. (data stempla pocztowego), skarżący G. i H. małżonkowie C. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Do wniosku dołączono kserokopie decyzji ZUS z dnia 1 marca 2015 r. o waloryzacji emerytury skarżącej oraz z dnia 26 marca 2015 r. o waloryzacji świadczenia przedemerytalnego skarżącego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Nadmienić przy tym należy, że ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww., przy czym nie dotyczy to pełnomocnika ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący podali, że są właścicielami domu o powierzchni 73 m2 i wartości około 70.000 zł. Innego majątku nie posiadają. Z nieruchomości wszczęta została egzekucja – kwota należności publicznoprawnych zabezpieczonych hipotekami przymusowymi wynosi około 500.000 zł (z dołączonego do akt odpisu księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości wynika, że do dnia 13 października 2016 r. zostały ustanowione hipoteki do kwoty 206.032,45 zł). Natomiast egzekucja prowadzona przez naczelnika urzędu skarbowego została uznana za bezskuteczną i umorzona postanowieniem z dnia 23 listopada 2016 r.; tego dnia uchylone zostało zajęcie egzekucyjne. Źródłem utrzymania skarżących są świadczenia wypłacane przez ZUS w łącznej wysokości 2.476,24 zł netto miesięcznie. Skarżący do swoich stałych miesięcznych wydatków zaliczyli: podatek od nieruchomości (140,61 zł), opłaty za energię elektryczną (330 zł), dostawę wody i wywóz śmieci (160 zł), abonament RTV (70 zł), zakup opału (380 zł), środków czystości i kosmetyków (150 zł), odzieży i obuwia (200 zł), żywności (600 zł), wydatki na leki (300 zł), zaopatrzenie ortopedyczne (150 zł) oraz przejazdy po zakupy i do lekarzy (200 zł). Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie nie tylko za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżących, ale także za budzące wątpliwości. Orzekający zwrócił uwagę, że skarżący podali nieaktualną na dzień złożenia wniosku wysokość dochodów z tytułu świadczeń wypłacanych im przez ZUS. Nadto kwota wskazanych przez nich stałych wydatków (2.680,61 zł) przewyższała wysokość zadeklarowanych miesięcznych dochodów. Wątpliwości referendarza sądowego wzbudziła także m.in. kwota wydatków przeznaczanych przez skarżących na podatek od nieruchomości mieszkalnej zabudowanej domem o powierzchni 73 m2 (140,61 zł miesięcznie, co daje kwotę 1.687,32 zł rocznie) oraz opłat za energię elektryczną w wysokości 330 zł miesięcznie. W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 24 kwietnia 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., skarżący zostali wezwani do przedłożenia w terminie 7 dni: 1/ wyciągów i wykazów z posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków za okres od 1 lutego 2017 r.; 2/ dokumentów potwierdzających aktualną wysokość wypłacanych małżonkom emerytur (np. decyzje o ich waloryzacji, potwierdzenia przekazu); 3/ dokumentów potwierdzających wysokość zadeklarowanych przez małżonków stałych miesięcznych wydatków ponoszonych na koszty eksploatacji domu, podatek od nieruchomości, zakup leków dla skarżącej, zaopatrzenie ortopedyczne oraz koszty przejazdów; w przypadku, gdy małżonkowie nie posiadają dowodów potwierdzających kwotę wydatków na przejazdy do lekarzy i po zakupy – złożenia oświadczenia, z jakich środków transportu małżonkowie korzystają i z jaką częstotliwością; jeżeli małżonkowie korzystają z transportu publicznego – złożenia oświadczenia w przedmiocie obowiązującej ceny biletów. Skarżący zostali poinformowani, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania im prawa pomocy. Dnia 2 maja 2017 r. skarżący nadesłali: (-) dowody dotyczące ponoszonych wydatków, tj. kopię faktury za energię elektryczną za okres od 4 lutego do 5 kwietnia 2017 r. na kwotę 501,96 zł oraz za zakup opału na kwotę 828,20 zł; kopię dowodu wpłaty kwoty 421 zł tytułem raty podatku od nieruchomości za I kwartał 2017 r. oraz wpłaty kwoty 90,70 zł tytułem składki na ubezpieczenie na życie skarżącego oraz kopie paragonów za zakup leków w okresie od 3 do 22 marca 2017 r. na łączną kwotę 246,95 zł; (-) kserokopię decyzji ZUS z dnia 1 marca 2017 r. o waloryzacji emerytury skarżącej, która w br. wynosi 1.606,17 zł netto; (-) kserokopię decyzji ZUS z dnia 24 marca 2017 r. o podwyższeniu świadczenia przedemerytalnego skarżącego, z której wynika, że prawo do tego świadczenia wygasło w dniu 19 marca 2017 r. w związku z osiągnięciem przez skarżącego wieku emerytalnego a należność za okres od 1 do 19 marca br. w kwocie 559,08 zł zostanie przekazana skarżącemu na rachunek bankowy. Skarżący złożyli także dodatkowe oświadczenie, w którym podali, że skarżąca stale zakupuje baterie do aparatu słuchowego, których koszt to 3 zł za sztukę, przy czym czas pracy jednej baterii wynosi sześć godzin; w marcu br. wydatkowała dodatkowo kwotę 200 zł na leczenie stomatologiczne; małżonkowie wyjeżdżają do S. średnio osiem razy w miesiącu i korzystają z transportu publicznego – cena biletu wynosi od 7,40 zł do 8,60 zł. Oświadczyli również, że nie posiadają rachunków bankowych, przy czym ze względu na ilość banków (około 100 placówek) oraz koszty korespondencji nie są w stanie tej okoliczności udokumentować. Referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazali zasadności wniesionego żądania. Wciąż bowiem nie jest znana aktualna wysokość dochodów skarżącego oraz kwota posiadanych przez niego środków na rachunku bankowym. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie udokumentował źródła i wysokości aktualnie osiąganych przez siebie miesięcznych dochodów. Z powoływanej już decyzji ZUS o podwyższeniu świadczenia przedemerytalnego wynika bowiem, że prawo skarżącego do tego świadczenia ustało z dniem 19 marca 2017 r., tj. w dniu poprzedzającym dzień osiągnięcia przez niego wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1b o emeryturach i rentach z FUS. Skarżącemu za okres od 1 do 19 marca br. została wypłacona (na jego konto bankowe) należność w kwocie 559,08 zł. Jednocześnie skarżący nie przedstawił decyzji o przyznaniu mu emerytury i określeniu jej wysokości, która bez wątpienia została wydana przez ZUS. Z przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1383) wynika, że jeżeli wiek emerytalny dla uprawnionych do świadczenia przedemerytalnego określają przepisy m.in. art. 24 ust. 1b, to postępowanie o emeryturę wszczyna się z urzędu (art. 116 ust. 1a), w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy ZUS wydaje decyzję w ciągu 30 dni (art. 118 ust. 1), zaś świadczenie wypłaca się od miesiąca, w którym wydano decyzję w urzędu (art. 129 ust. 1). Wobec powyższego należy stwierdzić, że w dniu 2 maja 2017 r., tj. w dniu, w którym małżonkowie odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego nadesłali dokumenty, skarżący był w posiadaniu decyzji ZUS, którą ustalono mu prawo do emerytury oraz określono jej wysokość, a mimo to uchylił się od jej przedłożenia. Skarżący nie przedłożył również wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, co uniemożliwiło weryfikację danych o braku środków pieniężnych. Referendarz sądowy zwraca uwagę, że dodatkowe oświadczenie skarżącego o nieposiadaniu rachunku bankowego jest sprzeczne z przedłożonymi przez niego dokumentami. W aktach sądowych sprawy znajduje się pismo, które skarżący dołączył do skargi, a z którego wynika, że posiada on rachunek w [...], z którego naczelnik urzędu skarbowego do dnia 23 listopada 2016 r. prowadził egzekucję. Potwierdza to także nadesłana decyzja ZUS z dnia 24 marca 2017 r., w której wyraźnie wskazano, że ZUS przekazywał należne skarżącemu do dnia 19 marca 2017 r. świadczenie przedemerytalne na rachunek bankowy. Jednocześnie skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu, który pozwoliłby przyjąć, iż zlikwidował swój dotychczasowy rachunek bankowy (np. wniosek o jego zamknięcie, zaświadczenie z banku). Zdaniem referendarza sądowego dokumenty dotyczące aktualnej wysokości dochodu skarżącego oraz posiadanych przez niego środków na koncie bankowym mają kluczowe znaczenie dla oceny, czy małżonkowie w ogóle są w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania, a jeśli tak, to w jakim zakresie i wysokości. W tym miejscu należy wskazać, że na tym etapie sprawy koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1/ opłata kancelaryjna za odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 kwietnia 2017 r. z uzasadnieniem w kwocie 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192); 2/ ewentualny wpis od skargi kasacyjnej, który wynosi 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz 3/ ewentualne wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość opłat, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715). Końcowo, referendarz sądowy postanowił odnieść się do stałych wydatków ponoszonych przez skarżących na podatek od nieruchomości w wysokości 1.684 zł rocznie oraz kosztów energii elektrycznej w kwocie 501,96 zł miesięcznie. Referendarz sądowy zauważa, że tak wysokie opłaty spowodowane są tym, że nieruchomość nr [...] o powierzchni 73 m2, położona w B., gmina K., którą zamieszkują skarżący i która stanowi ich współwłasność, wykorzystywana jest także do prowadzenia działalności gospodarczej przez H. C. pod nazwą "A", co potwierdzają dane zawarte w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Referendarz sądowy nie kwestionuje przy tym wysokości tych wydatków, gdyż zostały one przez skarżących udokumentowane. Jednak zdaniem referendarza sądowego w sytuacji, gdy skarżący, mimo iż sami osiągają dochody z emerytur – jak sami wskazują – na poziomie minimum socjalnego, jednocześnie ponoszą opłaty za osobę, która wykorzystuje część ich nieruchomości do prowadzenia działalności zarobkowej a wysokość tych opłat, w szczególności wysokość podatku od nieruchomości, uzależniona jest od tego, do jakich celów nieruchomość jest wykorzystywana, to brak jest podstaw aby uznać, że spełniają oni przesłanki warunkujące przyznanie im prawa pomocy. W przypadku zaś, gdy opłaty te w części finansowane są przez H. C., to skarżący winni byli tę okoliczność uwzględnić i podać, w jakiej faktycznie części są one pokrywane z ich środków, a w jakiej przez przedsiębiorcę. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.