I SA/Gd 1454/16

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawo pomocy przez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 stycznia 2017 r. przyznano H. C. prawo pomocy w niniejszej sprawie przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę. Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2017 r., złożonym na formularzu PPF, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku. Przechodząc do rozpoznania niniejszego wniosku wskazać należy w pierwszej kolejności, że okoliczność, iż wnioskodawca korzysta już ze zwolnienia od kosztów sądowych ma istotne znaczenie z punktu widzenia przesłanek, w świetle których dokonywana jest ocena zasadności wniesionego przez stronę żądania. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z uwagi na to, że skarżącemu zostało już przyznane w niniejszej sprawie prawo pomocy w zakresie częściowym (został zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych) oceny zasadności złożonego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu dokonano w oparciu o przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, określoną w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nadto stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2017 r. (doręczonym w dniu 30 sierpnia 2017 r., dowód: potwierdzenie odbioru) wnioskodawca został wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni wskazanych dokumentów źródłowych, w tym m.in. wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego lub jego małżonkę rachunków bankowych, obrazujących historię i salda tych rachunków za okres od 1 maja 2017 r., a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie wraz z zaświadczeniem z banku potwierdzającym zamknięcie dotychczas posiadanego przez wnioskodawcę konta bankowego, na który ZUS przekazywał należne mu świadczenie, jak również dokumentów potwierdzających wysokość zadeklarowanych przez wnioskodawcę stałych miesięcznych wydatków związanych z: kosztami eksploatacji domu (w tym poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy wydatków na remont), podatkiem od nieruchomości, ubezpieczeniem majątku i na życie, zakupem leków i zaopatrzenia ortopedycznego oraz kosztami przejazdów. W dniu 6 września 2017 r. (data stempla pocztowego) wnioskodawca w odpowiedzi na powyższe wezwanie przedłożył część wymaganych dokumentów źródłowych, jednakże uchylił się od nadesłania wyciągów z prowadzonego dla niego rachunku bankowego oraz dowodów na okoliczność większości zadeklarowanych we wniosku kosztów utrzymania. Na podstawie oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oraz przedłożonych przez niego dokumentów źródłowych (dodatkowego oświadczenia z dnia 6 września 2017 r., odpisów: decyzji o waloryzacji emerytury z dnia 1 marca 2017 r. oraz o przyznaniu emerytury z dnia [...] kwietnia 2017 r., PIT-40A i PIT-37 za 2016, postanowienia z dnia [...] listopada 2016 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, wydruku z księgi wieczystej nieruchomości oraz karty gwarancyjnej kotła grzewczego, wypowiedzenia umowy o prowadzenie rachunków bankowych i odpisów dokumentów dotyczących zawartych ubezpieczeń) ustalono, że wnioskodawca otrzymuje emeryturę – przyznaną mu decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. – w wysokości 2.242,62 zł netto miesięcznie, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, która również uzyskuje dochód z emerytury w aktualnej wysokości 1606,17 zł netto. Łączny miesięczny dochód małżonków wynosi zatem 3.848,79 zł netto. Majątek małżonków stanowi nieruchomość o obszarze 0,1477 ha, zabudowana domem o powierzchni 73 m2 i wartości około 70.000 zł, której księgę wieczystą (zgodnie z przedłożonym wyciągiem) obciążają hipoteki przymusowe na łączną kwotę 206.032,45 zł. Jak wynika z zapisów działu III księgi wieczystej nieruchomości, została z niej wszczęta egzekucja komornicza na podstawie orzeczeń sądów z lat 1998-1999. Jednakże w piśmie z dnia 6 września 2017 r. wnioskodawca oświadczył, iż aktualnie nie jest prowadzone wobec niego oraz jego żony postępowanie egzekucyjne, zaś to prowadzone w 2014 r. przez naczelnika urzędu skargowego zostało umorzone prawomocnym postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. wobec zaistnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji. Wysokość egzekwowanej zaległości na dzień umorzenia tego postępowania wynosiła 100.758,29 zł. Wśród zobowiązań i stałych wydatków małżonków (w rubryce nr 11 formularza PPF) wnioskodawca wymienił koszty sumujące się na kwotę 6.762,91 zł, do których zaliczył opłaty za energię elektryczną, wodę, odprowadzanie ścieków oraz wywóz śmieci, abonament RTV, składki na ubezpieczenie, podatek, wydatki na opał, leki, zaopatrzenie ortopedyczne, odzież, obuwie, środki czystości, przejazdy, remonty i wymianę pieca, jednakże – pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie – nie przedłożył (poza polisami ubezpieczeniowymi) wymaganych od niego dokumentów na potwierdzenie wysokości zadeklarowanych kosztów utrzymania. Potwierdził jedynie wysokość miesięcznej składki na ubezpieczenie na życie w kwocie 94,30 zł oraz konieczność poniesienia w lipcu br. jednorazowej składki na ubezpieczenie majątkowe w wysokości 318 zł, a nadto okoliczność wymiany kotła grzewczego, zainstalowanego w lipcu br., jednakże z przestawionego dokumentu (katy gwarancyjnej) nie wynika, jaki był koszt zakupu i instalacji urządzenia. Nadto wymaga podkreślenia, iż z nieruchomości, w której zamieszkuje wnioskodawca z małżonką, korzysta na zasadzie nieodpłatnego użyczenia także ich syn, wykorzystując jej część dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca zaś nie wyjaśnił, jaka część opłat związanych z eksploatacją tej nieruchomości związana jest bezpośrednio z prowadzoną przez jego syna działalnością gospodarczą (pobór prądu, wody, ciepła itp.), jak również nie doprecyzował, czy syn partycypuje w tych kosztach. Należy również zauważyć, iż wnioskodawca uchylił się od przedłożenia wyciągów za okres ostatnich trzech miesięcy z prowadzonych dla niego rachunków bankowych, argumentując to niewystępowaniem od 1 maja 2017 r. obrotów na rachunku i przedkładając dyspozycję wypowiedzenia z dnia 6 września 2017 r. z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia umowy o prowadzenie rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych w [...]. Z powyższego jednoznacznie wynika, iż w terminie zakreślonym dla przedłożenia dokumentów wnioskodawca posiadał co najmniej jeden rachunek bankowy, z którego winien był – zgodnie z wezwaniem – przedłożyć wyciąg w celu umożliwienia analizy historii tego rachunku z okresu poprzedzających trzech miesięcy, tj. wysokości księgowanych wpływów, wypływów i sald. Powyższe potwierdziłoby podaną przez wnioskodawcę okoliczność nieposiadania jakichkolwiek zasobów finansowych. Wskazać w tym miejscu należy, iż z treści przedłożonej przez wnioskodawcę decyzji o przyznaniu emerytury z dnia [...] kwietnia 2017 r. wynika, iż świadczenie będzie przekazywane przez ZUS na rachunek bankowy, zaś zgodnie z przedłożoną przez wnioskodawcę dyspozycją wypowiedzenia rachunków w [...] pozostałe na nich po upływie okresu wypowiedzenia środki pieniężne mają zostać przekazane na wskazany przez wnioskodawcę numer innego rachunku bankowego. Okoliczności te podają w wątpliwość twierdzenia wnioskodawcy o nieposiadaniu przez jego i jego małżonkę rachunków bankowych i braku obrotów na "dawnym rachunku bankowym w [...]". W konsekwencji stwierdzić należy, iż przedłożony przez skarżącego materiał dowodowy nie usunął wszystkich niejasności odnoszących się do jego sytuacji finansowej. Nie można zatem uznać, iż nie ma on obecnie realnych możliwości płatniczych partycypowania w kosztach postępowania przez poniesienie kosztów zastępstwa procesowego z wyboru (od kosztów sądowych wnioskodawca został wcześniej zwolniony). Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się obecnie w sytuacji uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy w zakresie całkowitym. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.