I SA/Gd 1475/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Kolanowski /spr./ Sędzia NSA Elżbieta Rischka Protokolant Elżbieta Cymanowska po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi Rolniczej Spółdzielni w Produkcyjnej "A" w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 czerwca 2001 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zaniechania poboru i odmowy zaniechania ustalenia podatku rolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 548,90 (słownie: pięćset czterdzieści osiem złotych 90/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Gd 1475/01 U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 21 czerwca 2001 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy z dnia 14 marca 2001 roku w sprawie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "A" w przedmiocie odmowy zaniechania poboru i zaniechania ustalania podatku rolnego. Powyższa decyzja została wydana w oparciu o ustalony w sprawie następujący stan faktyczny: Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "A" w G. powołując się na przepis art. 13c ustawy o podatku rolnym zwróciła się do Burmistrza Gminy z wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2000 roku o przyznanie ulg podatkowych w podatku rolnym poprzez zaniechanie jego poboru w III i IV kwartale roku 2000 oraz zaniechanie jego ustalania w I i II kwartale 2001 roku. W uzasadnieniu wniosku powoływano się na straty powstałe przez przymrozki oraz suszę. Decyzją z dnia 3 października 2000 roku organ I instancji powołując się na przepisy art. 67 § 1 i 2 oraz art. 22 § 2 pkt 1a i b Ordynacji podatkowej odmówił wnioskodawcy umorzenia III raty podatku rolnego w kwocie 6 835,90zł, odmówił zaniechania poboru IV raty podatku rolnego w wysokości 6 835,90zł., oraz odmówił zaniechania ustalenia podatku rolnego za I i II kwartał 2001 roku w uzasadnieniu wskazując, iż nie znalazł podstaw do wydania decyzji pozytywnej, gdyż niekorzystne zjawiska atmosferyczne nie wywołały skutków o wymiarze powszechnym, nie była to zatem "klęska żywiołowa". Na decyzję strona złożyła odwołanie, w wyniku którego Samorządowe Kolegium odwoławcze decyzją z dnia 14 grudnia 2000 roku uchyliło decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał za trafne stanowisko strony dotyczące błędnej interpretacji art. 13c ustawy o podatku rolnym, jak i wskazujące na niewłaściwą podstawę prawną rozstrzygnięcia poprzez powołanie art. 22 i art. 67 Ordynacji podatkowej. Rozpatrując ponownie sprawę, organ pierwszej instancji decyzją z dnia 14 marca 2001 roku, wydaną w oparciu o art. 13c ustawy o podatku rolnym odmówił zaniechania poboru podatku za III i IV kwartał 2000 roku oraz odmówił ustalania podatku za I i II kwartał 2001 roku. W jej uzasadnieniu podkreślono, że warunkiem udzielenia ulgi, o której mowa w art. 13c powołanej ustawy jest konieczność wystąpienia klęski żywiołowej a takie zdarzenie nie miało miejsca. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie z dnia 2 kwietnia 2001 roku wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu podkreślono, że zarówno susza jak i przymrozki były tak znaczne, że miały charakter klęski a zatem ulga w podatku winna zostać przyznana. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 czerwca 2001 roku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ drugiej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 13c ustawy o podatku rolnym w razie wystąpienia klęski żywiołowej przyznaje się podatnikom ulgi w podatku rolnym przez zaniechanie jego ustalania albo poboru w całości lub w części. W ocenie organu zmiana stanu prawnego, jaka nastąpiła z dniem 1 stycznia 2001 roku spowodowała, że ulga z art. 13c ustawy o podatku rolnym straciła praktyczne znaczenie. Nadano bowiem nową treść przepisowi art. 22 Ordynacji podatkowej, który nie przewiduje już dla organów innych niż minister właściwy do spraw finansów publicznych kompetencji do udzielenia ulgi w postaci zaniechania poboru podatku, a ponadto poprzez skreślenie § 3 w art. 22 kompetencji do zaniechania ustalania zobowiązania podatkowego. Poza tym wskazał, że również w poprzednim stanie prawnym brak było podstaw do stosowania tej instytucji w odniesieniu do podatków stanowiących dochody gmin, powiatów i województwa a więc i podatku rolnego. Strona nie podzielając argumentów zaprezentowanych w decyzji organu drugiej instancji, złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2001 roku, wnosząc o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem oraz o wydanie wyroku przyznającego wnioskowaną ulgę i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca spółka podniosła, że wniosek o przyznanie ulgi złożyła w dniu 16 sierpnia 2000 roku, a zatem przed wejściem w życie ustawy z dnia 8 grudnia 2000 roku, która zmieniła przepisy w zakresie zaniechania ustalania i poboru podatków uregulowanych w Ordynacji podatkowej. Zdaniem strony wniosek powinien być zatem rozpatrzony według dotychczasowych przepisów. Ponadto wskazała, że straty jakie poniosła na skutek przymrozków i suszy miały charakter powszechny i były zdarzeniem żywiołowym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymało swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzygając w granicach sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Tak pojmując rolę Sądu w niniejszej sprawie stwierdzić należy, że skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć czy w sprawie uzasadniony jest pogląd wyrażony przez organ odwoławczy, że w sprawie nie może zostać zastosowany przepis art. 13c ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 roku o podatku rolnym (Dz. U. Z 1993 r. Nr 94, poz. 431 z późn. zm.) z uwagi na jego sprzeczność z przepisami dotyczącymi zaniechania ustalania i poboru podatku zamieszczonymi w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.). Zdaniem Sądu regulacja zawarta w powołanym przepisie ustawy o podatku rolnym ma charakter przepisu szczególnego w stosunku do ogólnych zasad wyrażonych w Ordynacji podatkowej. Jak wynika z akt sprawy stanowisko to pierwotnie znalazło swój wyraz w rozstrzygnięciu Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które rozpoznając sprawę stwierdziło, że organ pierwszej instancji błędnie oparł swoją decyzję o regulacje zawarte w Ordynacji podatkowej i z tego powodu ją uchyliło. Stanowisko to było prawidłowe, bowiem ustawa o podatku rolnym zawierała (w czasie dotyczącym tej sprawy) samodzielną regulację umożliwiającą zastosowanie wobec podatników podatku rolnego ulgę podatkową w postaci zaniechania ustalania albo poboru tego podatku. W myśl art. 13c ust. 1 cytowanej ustawy w razie wystąpienia klęski żywiołowej, która spowodowała istotne szkody w budynkach, ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie, przyznaje się podatnikom ulgi w podatku rolnym przez zaniechanie jego ustalania albo poboru w całości lub w części , w wysokości zależnej od rozmiarów strat spowodowanych klęską w gospodarstwie rolnym. W niniejszej sprawie rolą organów było określenie czy w gospodarstwie skarżącej nastąpiła szkoda spowodowana wystąpieniem klęski żywiołowej. Pojęcie "klęska żywiołowa" nie zostało zdefiniowane w ustawie o podatku rolnym ani w żadnych innych przepisach podatkowych. Dla prawidłowego określenia tego pojęcia należy odnieść się do innych gałęzi prawa, a także do jego znaczenia gramatycznego w języku polskim. Ponadto próbę wyjaśnienia znaczenia pojęcia "klęska żywiołowa" podejmował wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny ( wyroki NSA: z dnia 20 grudnia 2001 roku, III SA 633/01 i z dnia 28 lipca 1995 roku SA/Gd 1018/94). W rozpoznawanej sprawie rolą organu odwoławczego było rozpoznanie odwołania strony, w szczególności poprzez dokonanie oceny prawidłowości zaprezentowanego przez organ pierwszej instancji stanowiska w zakresie wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 13c ustawy o podatku rolnym. Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze wbrew wcześniejszemu stanowisku, uznało że wobec zmian przepisów Ordynacji podatkowej, art. 13c ustawy o podatku rolnym nie może stanowić podstawy do wydania decyzji w przedmiocie zaniechania ustalania lub poboru podatku rolnego. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, powyższe działanie organów podatkowych doprowadziło do naruszenia jednej z podstawowych zasad postępowania podatkowego, zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 127 Ordynacji podatkowej). Zgodnie z powołaną zasadą dwuinstancyjności postępowania, podatnikowi przysługuje prawo do dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, co oznacza że postępowania te powinny w obu instancjach opierać się na tych samych okolicznościach rozpoznawanej sprawy. W sytuacji zatem, gdy rozstrzygnięcia obu instancji zostały podjęte w oparciu o odmienne uzasadnienie, dochodzi do pozbawienia podatnika prawa rozstrzygnięcia sprawy przez jedną instancję. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy, organ odwoławczy powinien kierować się poglądami Sądu wyrażonymi powyżej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności należy rozważyć, czy w sprawie wyczerpane zostały przesłanki do zastosowania art. 13c ust. 1 ustawy o podatku rolnym. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny, którego kognicja ustalona w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) ogranicza się do badania zaskarżonych decyzji pod względem ich legalności, a więc zgodności z powszechnie obowiązującym prawem materialnym i procesowym, stwierdzając naruszenie przy wydaniu zaskarżonej decyzji prawa mającego wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153/02, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję, a o kosztach postępowania w trybie art. 200 w związku z art. 209 wyżej cytowanej ustawy. Sąd nie zawarł rozstrzygnięcia w zakresie wykonalności decyzji w trybie art. 152 cytowanej ustawy, z uwagi na charakter rozpoznawanej sprawy.