I SA/Gd 1491/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 18 września 2014r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. i 2007 r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pan Z.M. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 4.150 zł. Postanowieniem z dnia 27 października 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego wskazał, że referendarz sądowy oceniając złożone dokumenty z jednej strony stwierdził wprost, że skarżący nie dysponuje środkami niezbędnymi do uiszczenia stosownej opłaty sądowej, z drugiej zaś odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na niewypełnienie przez wnioskodawcę przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako "P.p.s.a.". Zdaniem pełnomocnika wnioskodawca jednoznacznie wykazał, że jest pozbawiony środków fiskalnych umożliwiających mu poniesienie wpisu od skargi kasacyjnej. Jednocześnie pełnomocnik podniósł zarzut naruszenia art. 255 wskazanej ustawy, poprzez jego niezastosowanie, a w następstwie przedwczesne wydanie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania prawa pomocy, pomimo braku wezwania skarżącego do wyjaśnienia wątpliwości w zakresie stanu majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został w dniu 9 lipca 2015r., do jego rozpatrzenia zastosowanie ma art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r., co wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz załączonych do niego dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. W myśl art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie jest sytuacja finansowa strony, wynikająca z zestawienia jej dochodów i majątku z kosztami utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. To wnioskodawca zatem obowiązany jest rzetelnie i rzeczowo przedstawić swoją sytuację majątkową w sposób umożliwiający jej ocenę. Ze złożonego przez skarżącego na urzędowym druku PPF oświadczenia wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną i dwójką małoletnich dzieci (5 i 7 lat), które wymagają systematycznej opieki lekarskiej. Nie posiada majątku w postaci nieruchomości i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, natomiast konkubina posiada udziały w spółce z o.o. o wartości 4.550 zł, które podlegają zajęciu do kwoty ponad 60.000 zł. Skarżący z dniem 30 września 2014 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej (co potwierdza wydruk z CEIDG), w dniu 27 listopada 2014 r. przystąpił do spółki komandytowej "A", która nie przynosi dochodów. Skarżący i jego konkubina nie osiągają żadnych dochodów. W dołączonym do wniosku piśmie pełnomocnik strony dodatkowo wyjaśnił, że skarżący i jego konkubina posiadają środki finansowe, które pozwalają im wyłącznie zaspokoić podstawowe potrzeby rodziny. Wysokości tych środków pełnomocnik nie podał. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2015 r. o nadesłanie dokumentów źródłowych, wnioskodawca dodatkowo nadesłał: - odpisy zeznań podatkowych skarżącego i konkubiny PIT-37 z załącznikiem PIT/O i PIT-36 za 2014 r., w których konkubina wykazała dochody ze stosunku pracy i z emerytur-rent w łącznej kwocie 13.397,11 zł, zaś skarżący dochody z działalności gospodarczej w wysokości 24.350,94 zł (deklarując przychód w kwocie 610.266,99 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 585.916,05 zł); - kopie faktur za: energię elektryczną za okres od 17 marca do 10 lipca 2015 r. na łączną kwotę 961,91 zł, ścieki i wodę za okres od 7 lutego do 10 czerwca 2015 r. na łączną kwotę 477,88 zł oraz internet za okres od maja do lipca 2015 r. na kwoty po 48,60 zł wraz z wyjaśnieniem, że koszty związane z utrzymaniem rodziny pozostają na poziomie wskazanym w postępowaniu z wniosku skarżącego o zwolnienie go od wpisu od skargi w niniejszej sprawie; - odpis wezwań z dnia 29 stycznia i 2 czerwca 2015 r. do zapłaty należności z tytułu dostaw gazu na łączną kwotę 884,24 zł; - dodatkowe oświadczenie, w którym pełnomocnik podał, że skarżący oraz jego konkubina nie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej, nie otrzymują pomocy rzeczowej ani finansowej od rodziny, nie posiadają rachunków bankowych oraz pojazdów mechanicznych. W ocenie Sądu wskazane powyżej okoliczności nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawca ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że oczekuje od Sądu przyznania mu wnioskowanego prawa z uwagi na fakt, że nie stać go na poniesienie kosztów wpisu od skargi kasacyjnej, ponieważ nie prowadzi już działalności gospodarczej, z którą jest związana przedmiotowa sprawa, a jego konkubina nie pracuje. Wskazał przy tym enigmatycznie, że posiadane przez nich środki finansowe pozwalają wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Jednocześnie, w złożonym formularzu PPF wskazał, że nie posiada żadnych środków, nie ma żadnych oszczędności, żadnego majątku, nie uzyskuje żadnych dochodów. Powyższe twierdzenia budzą uzasadnione wątpliwości w świetle faktu, że skarżący deklaruje ponoszenie wydatków na poziomie 1300-1800 zł (k. 56). Twierdzeń skarżącego nie sposób zweryfikować, nie przedłożył on bowiem wyciągów obrazujących historię operacji na rachunkach bankowych. Brak tego rodzaju dokumentu w sposób zasadniczy uniemożliwia zweryfikowanie jego twierdzeń co do braku środków finansowych. Skarżący nie wykazał też, że rachunki bankowe, które niewątpliwie posiadał, zostały zlikwidowane, mimo że w zarządzeniu referendarza z dnia 16 lipca 2015 r. został wyraźnie wezwany do udokumentowania tej okoliczności, jeżeli faktycznie miała miejsce. W tej sytuacji Sąd przyjął, że skarżący uchylił się od przedłożenia istotnego dokumentu dotyczącego jego sytuacji majątkowej. Skarżący przedstawił dokumenty dotyczące ponoszonych wydatków, jednak nie wykazał w żaden sposób, skąd pochodzą środki na ich pokrycie. W tej sytuacji jego twierdzenia, że posiadane przez niego środki nie są wystarczające na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, pozostają gołosłowne. Zauważyć należy, że w piśmie z dnia 16 lutego 2015 r. (k. 56) złożonym w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na poprzednim etapie postępowania, skarżący deklarował zamiar rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej od dnia 1 marca 2015 r. W chwili obecnej natomiast twierdzi, że żadnej działalności nie prowadzi, jego konkubina nie pracuje, nie korzystają z pomocy rodziny ani pomocy społecznej. Istniejących w tym zakresie wątpliwości nie można usunąć analizując przedstawiony przez stronę materiał dowodowy. Nie można zatem zgodzić się z pełnomocnikiem, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dodatkowo Sąd wskazuje, że jak wynika z zeznania podatkowego złożonego przez skarżącego na formularzu PIT-36, w 2014 roku uzyskał on przychód w wysokości 610.266,99 zł. W tej sytuacji jego twierdzenia o braku środków finansowych pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, wobec nieprzedstawienia wyciągów z rachunku bankowego, tym bardziej budzą uzasadnione wątpliwości co do ich zgodności ze stanem faktycznym. Wprawdzie jednocześnie skarżący wykazał w zeznaniu koszty uzyskania przychodów w kwocie 585.916,05 zł i w konsekwencji dochód w kwocie 24.350,94 zł, niemniej jednak sam ten fakt nie oznacza braku środków finansowych pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Jak wskazuje się w orzecznictwie, nawet wykazana strata nie jest okolicznością mającą przesądzające znaczenie w sprawie, gdyż w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych. Tym samym, jeżeli strona, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: 1 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 327/13; 22 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 112/11; 19 listopada 2004 r. sygn. akt I FZ 436/04, dostępne na www.nsa.gov.pl). Pogląd ten oczywiście odnosi się też do sytuacji, gdy strona nie wykazuje straty, lecz wysokie koszty uzyskania przychodów skutkujące obniżeniem dochodu podlegającego opodatkowaniu. Istotne zatem jest to, że skarżący uzyskał przychody z działalności gospodarczej, które kształtowały się na bardzo wysokim poziomie i że nie wykazał, że w chwili obecnej nie dysponuje środkami pozwalającymi na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 4.150 zł. Pełnomocnik skarżącego, kwestionując w złożonym sprzeciwie postanowienie referendarza sądowego, również nie odniósł się do zaistniałych wątpliwości w zakresie możliwości utrzymania przez skarżącego jego rodziny, ograniczając się do zarzutu, że referendarz zaniechał zobowiązania skarżącego do ich wyjaśnienia na podstawie art. 255 p.p.s.a. Z powyższym zarzutem nie sposób się zgodzić. Zgodnie z treścią art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy z uprawnienia tego skorzystał wzywając skarżącego, zarządzeniem z dnia 16 lipca 2015 r., do nadesłania dokumentów źródłowych. Skarżący, w odpowiedzi na powyższe, nadesłał opisane w treści niniejszego postanowienia dokumenty, z pominięciem dowodów potwierdzających likwidację dotychczas posiadanych kont bankowych. Podkreślić należy jednocześnie, że na żadnym etapie postępowania, w tym na etapie sprzeciwu, wnioskodawca nie wyjaśnił o jakich środkach finansowych wystarczających do utrzymania rodziny wspominał we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skoro jednocześnie deklarował brak dochodów, oszczędności i majątku. Nie przedstawiając dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej analizy ich sytuacji finansowej wnioskodawca uniemożliwił Sądowi ocenę jego sytuacji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd nie ma bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przedłożone dowody i oświadczenia. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.