I SA/Gd 1497/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Romała po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. B. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 1497/15 w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 4 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2013 r. postanawia zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie całkowitym. J. B. wystąpił do tutejszego Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (w celu sporządzenia skargi kasacyjnej). W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie posiada żadnych środków na pokrycie kosztów sądowych oraz zatrudnienie fachowej pomocy prawnej celem zaskarżenia wydanego w sprawie wyroku. Oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, gospodarstwo rolne dzierżawi, grunty są słabe, uprawia jedynie biomasę. W ubiegłym roku spaleniu uległ budynek, w którym zamieszkiwał wraz z synami, rzeczy ruchome zostały utracone w wyniku pożaru. Obecnie "kątem" zamieszkuje z synem u rodziny w S. Na utrzymaniu ma dwoje uczących się synów (22-letni syn studiuje w T., a 17-letni uczy się w liceum w S.). Oświadczył, że dochód miesięczny netto z tytułu dzierżawionego gospodarstwa rolnego wynosi 1.500 zł. Wnioskodawca posiada niespłacone kredyty w bankach na kwotę 1.000.000 zł z tytułu nietrafionych inwestycji. Z żoną pozostaje w separacji. Wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń J. B. wskazał m.in., że starszy syn prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w T., gdzie studiuje. Wnioskodawca opłaca mu mieszkanie (655 zł miesięcznie), matka kupuje odzież i obuwie, a sam utrzymuje się ze stypendium socjalnego. Z młodszym synem wnioskodawca zamieszkuje w S. w mieszkaniu przyjaciółki, nie ponosi żadnych kosztów utrzymania tego mieszkania. J. B. przedłożył wyciągi z dwóch rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy oraz oświadczył, że uwidocznione przelewy od spółki "A" dotyczą wzajemnych rozrachunków z tytułu usług i dzierżawy, za ubiegły rok saldo z tych rozrachunków było ujemne dla wnioskodawcy. Do wyjaśnień zostało załączone zaświadczenie z 2007 r. o zadłużeniu w banku [...] S.A. oraz zawiadomienie o wszczęciu aktualnie prowadzonej egzekucji, gdzie wierzytelność opiewa na kwotę ponad 600.000 zł. Wnioskodawca oświadczył także, że cierpi na depresję i okazał zaświadczenie o leczeniu od 2001 r. oraz orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 1497/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówiła wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wnioskodawca złożył niewiarygodne oraz wybiórcze oświadczenia o swoim stanie majątkowym i dochodach, ponadto zataił fakt posiadania udziałów w dwóch spółkach z o.o., zgodnie bowiem z danymi zamieszczonymi w KRS J. B. jest prezesem zarządu i jedynym udziałowcem w spółce "A" oraz pełni rolę prezesa zarządu w spółce "B", gdzie także posiada całość udziałów, przy czym analiza wyciągów z rachunku bankowego potwierdza, iż wnioskodawca czynnie wypełnia funkcje, gdyż w dniu 15 stycznia 2016 r. dokonał zwrotu za wydatki pomyłkowo zapłacone kartą firmową dzień wcześniej. Od powyższego postanowienia J. B. wniósł sprzeciw wnosząc o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że nie posiada żadnych udziałów w żadnej spółce prawa handlowego. Wyjaśnił, że z powodu problemów finansowych spółki "A" i "B" nie wpisały do dzisiaj zmiany właściciela udziałów i figuruje jako właściciel spółka z nazwiskiem wnioskodawcy w nazwie, co jest spowodowane faktem pełnienia przez niego w tej spółce funkcji komplementariusza do maja 2015 r. (wnioskodawca nie otrzymał żadnych dochodów z tego tytułu). Podano, że działalność spółki "A" jest zawieszona od 1 stycznia 2015 r., natomiast spółki "B" od 1 lipca 2015 r., jednakże sąd odmówił wpisu informacji o zawieszeniu działalności przez obie spółki, albowiem wniosek w tej sprawie wpłynął do sądu po terminie określonym jako początek zawieszenia działalności. Postanowienie w tej sprawie spółki otrzymały niedawno i wkrótce zostanie złożony ponowny wniosek o wpis zawieszenia działalności. J. B. oświadczył, że nie był w tych spółkach zatrudniony w jakiejkolwiek formie i nie otrzymał z tych spółek żadnych wynagrodzeń w 2015 r. Wnioskodawca wskazał na swoją trudną sytuację finansową zapoczątkowaną w 2001 r., kiedy to banki wypowiedziały mu umowy kredytowe i kiedy znalazł się w szpitalu psychiatrycznym z powodu depresji. Zdaniem wnioskodawcy, jest on nędzarzem z długami, którego ścigają komornicy i któremu musi pomagać rodzina i przyjaciele, żeby przeżył i wychował dzieci. W uzupełnieniu wniosku J. B. podał, że z końcem miesiąca stycznia 2016 r. otrzymał wynagrodzenie w kwocie 12.000 zł brutto (netto 10.272 zł) ze Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w P. z tytuły pełnienia funkcji jej prezesa w okresie od 1 maja 2013 r. do 30 czerwca 2015 r. Jest to jedyny dochód opodatkowany, który wnioskodawca otrzymał w latach 2014-2015. Końcowo J. B. oświadczył, że pomaga sąsiadom rolnikom w pisaniu różnych pism i wniosków, za co oni odwdzięczają się różnymi produktami spożywczymi. Jest to pomoc sąsiedzka, która im pomaga funkcjonować, a wnioskodawcy przeżyć. Dlatego też zapewne wnioskodawca byłby w stanie samodzielnie napisać skargę kasacyjną, ale jest wymóg formalny, aby została ona napisana przez profesjonalistę. Na wezwanie Sądu J. B. złożył dodatkowe wyjaśnienia, podając m.in., że w latach 2014-2015 nie otrzymał żadnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Odnosząc się do kwoty 12.000 zł brutto otrzymanej od Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w P. wnioskodawca wyjaśnił, że kwota ta nie została mu wypłacona, gdyż wspólnota nie posiada środków (jest na etapie ustanawiania przez sąd zarządcy przymusowego), zaś należność została przekazana umową cesji spółce "A" w zamian za kompensatę zadłużenia w tej spółce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie został złożony w dniu 9 grudnia 2015 r., a więc do jego rozpatrzenia zastosowanie znajdą przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., co wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658). Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Rozpatrując ponownie wniosek J. B. o przyznanie prawa pomocy oraz mając na uwadze argumenty podniesione w sprzeciwie od wydanego postanowienia i w dodatkowych wyjaśnieniach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Biorąc pod uwagę informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę na wezwanie referendarza sądowego, informacje zawarte w sprzeciwie od postanowienia z dnia 4 lutego 2016 r. oraz informacje zawarte w piśmie z dnia 24 marca 2016 r., Sąd uznał, że J. B. nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej oraz opłacenie pomocy prawnej udzielonej przez profesjonalnego pełnomocnika. Należy bowiem wskazać, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia i może być sporządzona jedynie przez podmioty wymienione w art. 175 P.p.s.a. (m.in. przez radcę prawnego, o którego ustanowienie wnosił skarżący). Analizując przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty oraz złożone w sprawie szczegółowe wyjaśnienia Sąd doszedł do przekonania, że sytuacja materialna i zdrowotna J. B. jest trudna. Wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, zaś dzierżawione grunty rolne są słabej jakości (uprawiana jest na nich tzw. biomasa, z czego miesięczny dochód kształtuje się na poziomie 1.500 zł miesięcznie). W 2015 r. spaleniu uległ budynek, w którym wnioskodawca zamieszkiwał wraz z synami (obecnie zamieszkuje "kątem" u znajomych); w wyniku pożaru zostały utracone również rzeczy ruchome. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że na wnioskodawcy ciąży zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych na łączną kwotę około 1.000.000 zł. J. B. od 2001 r. cierpi na depresję, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, co bez wątpienia niekorzystnie wpływa chociażby na jego możliwości zarobkowe. Wnioskodawca pomaga sąsiadom (rolnikom) w pisaniu różnych pism i wniosków, za co oni odwdzięczają się różnymi produktami spożywczymi, co pozwala wnioskodawcy zaspokoić podstawowe potrzeby żywieniowe. Mając na uwadze wszystkie wskazane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.