I SA/Gd 1499/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 15 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania własności nieruchomości w sprawie egzekucyjnej 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika P. Urzędu Skarbowego w G. z dnia 27 lipca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz A. K. kwotę 580 zł (słownie pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając jako administracyjny organ egzekucyjny w toku egzekucji skierowanej do majątku zobowiązanego A.K. w dniu 23 marca 2021 r. przeprowadził drugą licytację prawa własności nieruchomości o nr [...]. Najwyższą cenę w kwocie 305.025,00 zł, zaoferowali A. i K.N., którzy zgodnie z postanowieniem nr [...] z dnia 27 kwietnia 2021 r. uzyskali przybicie. Postanowienie o przybiciu nr [...] z dnia 27 kwietnia 2021 r. stało się wg organu ostateczne w dniu 21 czerwca 2021 r., bowiem nabywcy uiścili cenę nabycia wynoszącą 305.025,00 zł. Cena nabycia w wysokości 263.525,00 zł uiszczona została w dniu 22 lipca 2021 r., a ponadto do ceny nabycia zaliczono wadium wpłacone w dniu 18 marca 2021 r. w wysokości 41.500,00 zł. Mając na uwadze powyższe Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 27 lipca 2021 r. przyznał prawo własności wskazanej nieruchomości A.N. i K.N. Postanowieniem z dnia 15 września 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) oraz art. 112b § 2 w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), dalej jako u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia A.K. wniesionego pismem z 9 sierpnia 2021 roku, na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z 27 lipca 2021 r. w przedmiocie przyznania własności nieruchomości o nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W ocenie organu, na dzień wydania postanowienia o przyznaniu własności, tj. na dzień 27 lipca 2021 r. spełnione zostały przesłanki z art. 112b § 1 u.p.e.a.. Wskazano, że jakkolwiek na postanowienie organu w sprawie przybicia wniesiona została przez pełnomocnika pismem z dnia 28 lipca 2021 r. skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, to jednak zawarte w nim rozstrzygnięcie jest ostateczne i wywiera określone skutki prawne. Złożenie skargi do sądu administracyjnego na ostateczne postanowienie nie stanowi zatem przesłanki negatywnej dla wydania postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości. Wprawdzie w zażaleniu pełnomocnik podniósł, że wartość nieruchomości ustalono w oparciu o nieaktualną wycenę nieruchomości, okoliczności te jednak nie mogą być podstawą zażalenia na postanowienie o przyznanie prawa własności. Przepis art. 112b § 1 u.p.e.a. bowiem wyznacza granice rozpatrywanej sprawy, które winny być respektowane przez organ egzekucyjny. Wyjaśniono, że w treści zażalenia pełnomocnik wskazał, na naruszenie art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez prowadzenie egzekucji w sytuacji gdy kwota uzyskana w toku postępowania nie wpłynie na wykonanie obowiązku stanowiącego podstawę wszczęcia egzekucji. Wskazał, że na nieruchomości widnieje hipoteka kaucyjna w kwocie 240.000 zł ustanowiona na rzecz "A" S.A.. Odnosząc się do tego organ wskazał, że pismem z 12 maja 2021 r. wierzyciel hipoteczny – "A" S.A. poinformował, że zaległość wynikająca z hipoteki kaucyjnej wynosi 129.963,54 zł. Ponadto, organ egzekucyjny w drodze sprzedaży nieruchomości o nr [...] garażu, uzyskał kwotę 37.000 zł. W wyniku podziału ww. kwoty zostały pokryte koszty egzekucyjny oraz koszty upomnienia należne Naczelnikowi Urzędu Skarbowego. Mając powyższe na uwadze, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowił utrzymać w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 27 lipca 2021 r. nr [...]. Pismem z 26 października 2021 r. pełnomocnik skarżącego A.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 15 września 2021 r. nr [...]. Pełnomocnik skarżącego zarzucił wydanemu postanowieniu naruszenie: 1) art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez pominięcie zasady praworządności i zasady zaufania obywateli do państwa; 2) art. 156 ust 3 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie; 3) art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niezastosowanie zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli poprzez wydanie orzeczenia w sytuacji nierozpoznania skargi dłużnika na postanowienie o przybiciu przez Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku; 4) prowadzenie egzekucji wbrew art. 7 § 2 ustawy z dnia 7 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez prowadzenie egzekucji i w konsekwencji przyznanie własności do nieruchomości dłużnika w sytuacji, gdy kwota uzyskana w toku postępowania nie wpłynie na wykonanie obowiązku stanowiącego podstawę wszczęcia egzekucji. Mając to na uwadze pełnomocnik skarżącego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. wniósł o uchylenie postanowienia organu pierwszej i drugiej instancji. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - odnosząc się do zarzutów skargi -podtrzymał swoje stanowisko, zajęte w zaskarżonym postanowieniu nr [...] z 15 września 2021 roku i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zarzuty skargi są uzasadnione. Nie ulega wątpliwości, że organy administracji publicznej prowadzące egzekucję z nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny winny ze szczególną uwagą analizować zgłaszane przez zobowiązanego wnioski oraz przedstawiane argumenty. Analizując okoliczności niniejszej sprawy należy się zgodzić z oceną, że w sprawie nie zastosowano wobec skarżącego powyższego postulatu, czego wyrazem było przyznanie własności lokalu w sposób uniemożliwiający poddanie kontroli sądu administracyjnego skargi na postanowienie w przedmiocie przybicia. Z zasady praworządności wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP wynika, że organy podatkowe mają obowiązek działać na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa i w toku postępowania stać na straży praworządności. Konstytucyjna zasada zaufania obywatela do państwa, która w stosunkach między obywatelem a państwem przejawia się m.in. w takim stosowaniu prawa, by nie stawało się ono pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, iż nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, iż jego działania podejmowane pod rządami obowiązującego prawa i wszelkie związane z nimi następstwa będą także i później uznane przez porządek prawny. Skarżący konsekwentnie twierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa poprzez ustalenie wartości nieruchomości, a w efekcie ceny wywoławczej, w oparciu o nieaktualną wycenę nieruchomości, skutkiem czego nabywca licytacyjny, który zaoferował cenę w kwocie 305.025 zł, uzyskał przybicie a następnie przysądzenie. Odnosząc się do tego Sąd nie może pominąć, że w tym zakresie Sąd w sprawie I SA/Gd 1133/21 przyznał skarżącemu rację. W sprawie tej wskazano, że istotne jest dokonanie oceny, czy w rozpoznawanej sprawie spełniona została wskazana w art. 111m u.p.e.a. przesłanka zamknięcia licytacji. Nie jest okolicznością sporną chronologia czynności podejmowanych przez stronę w postępowaniu egzekucyjnym oraz treść wydanych przez organ rozstrzygnięć. W ocenie organu, etap opisu i oszacowania został zakończony w dniu 20 czerwca 2018 r. spisaniem protokołu, którego integracyjną część stanowił operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego w dniu 19 października 2016 r., aktualny w dniu 27 grudnia 2017 r. Opis i oszacowanie wartości nieruchomości dokonane w protokole były przedmiotem zarzutu A.K. z dnia 2 lipca 2018 r.. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2018 r. zarzuty zostały uznane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego za nieuzasadnione. Oszacowana przez rzeczoznawcę majątkowego wartość nieruchomości stanowi podstawę ustalania ceny wywoławczej (art. 111e oraz 111i § 1 i 2, art. 111j § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Wykonalność postanowień zapadłych w związku z wniesieniem zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości przejawia się w tym, że na ich mocy dochodzi do zakwestionowania bądź uznania za prawidłowe opisu i szacunku nieruchomości. Rozstrzygnięcie w powyższym zakresie przekłada się zaś bezpośrednio na sytuację skarżącego, który jest właścicielem nieruchomości do której skierowana została egzekucja. Wykonalność zaskarżonego postanowienia przejawia się zatem w tym, że na skutek jego wydania opis oraz oszacowanie wartości nieruchomości może spełniać przypisane mu przez prawo funkcje, w tym m.in. stanowić podstawę ustalenia ceny wywoławczej nieruchomości (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Po 1015/17). W sprawie nie jest sporne, że w dniu 17 października 2019 r. na zlecenie organu egzekucyjnego rzeczoznawca majątkowy przedłożył operat szacunkowy z 15 października 2019 r., w którym wartość rynkowa nieruchomości została oszacowana na kwotę 415.000 zł, czyli kwotę wyższą o 6.000 zł niż kwota w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Pierwsza licytacja przeprowadzona została w dniu 25 listopada 2019 r. z uwzględnieniem kwoty zaktualizowanej przez rzeczoznawcę w dniu 15 października 2019 r.. Organ przed przeprowadzeniem pierwszej licytacji zatwierdził sporządzenie protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości uwzględniającego kwotę zaktualizowaną. W konsekwencji licytacja została przeprowadzona na poziomie wartości nie znajdującej odzwierciedlenia w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości poprzednio doręczonego skarżącemu. Przystąpienie do pierwszej licytacji w dniu 25 listopada 2019 r. należy więc uznać za niezgodne z prawem. Organ, który dostrzegł istotne zmiany rynku nieruchomości związane z upływem czasu od daty sporządzenia operatu szacunkowego będącego podstawą protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości z dnia 20 czerwca 2018 r., przystąpił do kolejnego etapu egzekucji z naruszeniem art. 110u § 2 u.p.e.a.. Zgodnie z art. 110u § 2 u.p.e.a., jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowania jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Nie jest dopuszczalne przystąpienie do licytacji ze wskazaniem ceny wywoławczej wywodzonej z operatu szacunkowego rzeczoznawcy, jeżeli nie został sporządzony protokół, co do którego stronie przysługuje prawo zaskarżenia. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie I SA/Gd 1133/21 brak podstaw do uznania, że spełniona została przesłanka "zakończenia licytacji" warunkująca udzielenie przybicia, jeżeli licytacja nie została przeprowadzona zgodnie z przepisami prawa gwarantującymi stronie na każdym etapie postępowania ochrony zgodnej z przepisami prawa. W konsekwencji Sąd rozstrzygający stwierdził, że nie można również uznać prawidłowości drugiej licytacji przeprowadzonej w dniu 23 marca 2021 r.. Zauważono, że strona przed terminem drugiej licytacji podjęła aktywność procesową, składając wniosek o dokonanie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości. W ocenie Sądu, organ prowadzący postępowanie egzekucyjne był władny usunąć dostrzeżone przez Sąd wady postępowania, tym bardziej że pomiędzy pierwszą a druga licytacją upłynęło 16 miesięcy, a informacją powszechnie znaną jest dynamika rynku nieruchomości w Polsce. Prowadzone postępowanie egzekucyjne, którego celem jest zapewnienie równowagi pomiędzy mieniem dłużnika i wierzyciela, wymaga szczególnej staranności organu przeciwdziałającego skutkom inflacji. Do środków gwarancyjnych należy dochowanie wszystkich wymogów prawnych przybicia. Sąd w sprawie I SA/Gd 1133/21 uchylając oceniane rozstrzygnięcie wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ egzekucyjny dokona przybicia po przeprowadzeniu prawidłowego postępowania licytacyjnego, uwzględniając aktualny protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości, prawidłowo doręczony stronie pouczonej o prawie wniesienia zarzutów. W ocenie tego Sądu nie jest uzasadnione stanowisko organu, że uzyskana w procedurze licytacyjnej ocena nieruchomości stanowi potwierdzenie prawidłowości oszacowania. Procedura egzekucyjna jest ściśle reglamentowana. Argumentacja organu nie przystaje do prawnego wymogu protokołu opisu i oszacowania nieruchomości. Powyższe argumenty uzasadniły dokonaną w sprawie I SA/Gd 1133/21 ocenę, że w sprawie nie zostały dochowane wymogi prawne przybicia. W sprawie obecnie przez Sąd rozpatrywanej organ przyjął, że tak postanowienie o przybiciu, jak i uiszczenie ceny nabycia, stanowiły podstawę do wydania postanowienia o przyznaniu własności. Uchylenie postanowienia o przybiciu podważyło więc argument o jego ostateczności, stąd też nie może w niniejszej sprawie zostać pominięte. Skoro prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga legalności poszczególnych jego etapów, to naruszenie prawa na etapie poprzedzającym przyznanie własności sprawia, że przedwczesna jest ocena, czy istnieją podstawy do wydania zaskarżonego obecnie postanowienia w trybie art. 112b u.p.e.a.. Mając to na uwadze Sąd orzekł w myśl art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. oraz 200 p.p.s.a..