I SA/Gd 1507/15

Dnia 13 kwietnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dawniej B Sp. z o.o. z siedzibą w W.) od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dawniej B Sp. z o.o. z siedzibą w W.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 12 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 marca 2016 r. Wnioskiem z dnia 30 października 2015 r. A Spółka z o.o. z siedzibą w W. (dawniej B Sp. z o.o. z siedzibą w W.) - dalej jako "Skarżąca" zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 12 sierpnia 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca wskazała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 351.450 zł, w ostatnim roku obrotowym osiągnęła zysk netto w wysokości 20.040,78 zł, nie posiada środków trwałych, na dzień złożenia wniosku nie posiadała środków na rachunku bankowym, natomiast w kasie zgromadziła kwotę 278,75 zł. W ocenie Skarżącej konieczność uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie może doprowadzić do utraty płynności finansowej, a nawet upadłości. Zdaniem Skarżącej za przyznaniem jej prawa pomocy przemawia fakt, że istnieją uzasadnione podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Do wniosku Skarżąca dołączyła dokumenty źródłowe, które w jej ocenie potwierdzają sytuację majątkową Spółki. Postanowieniem z dnia 18 marca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, że spółka nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Nadesłane przez Skarżącą dokumenty pozwalają uznać, że dysponowała ona środkami pieniężnymi pozwalającymi na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, jednakże środki te zostały przeznaczone na wypłaty wynagrodzeń dla wspólników i kancelarii prawnych. Odpis postanowienia doręczono Skarżącej w dniu 25 marca 2016 r. Pismem z dnia 1 kwietnia 2016 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wniosła o jego uchylenie i o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu Skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, w szczególności poprzez przyjęcie, że Spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W sierpniu 2015 r. suma kosztów przekroczyła sumę przychodów uzyskanych przez Spółkę. Pomimo trudnej sytuacji finansowej, Spółka reguluje zobowiązania finansowe wobec Skarbu Państwa. Dodatkowe obciążenie w postaci konieczności uiszczenia kosztów sądowych może spowodować utratę płynności finansowej Spółki, tym bardziej, że w ostatnim okresie jej kondycja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu. W ocenie Skarżącej, przyznanie prawa pomocy ma na celu umożliwienie Spółce obrony swoich praw w ramach toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżąca wyjaśniła, że toczy się wobec niej wiele postępowań podatkowych i sądowoadministracyjnych, w kosztach których również musi partycypować. W ocenie Spółki przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien uwzględnić łączną wysokość obciążeń finansowych we wszystkich toczących się wobec Spółki postępowaniach. Do sprzeciwu Skarżąca dołączyła wypowiedzenie umowy rachunku bankowego, bilans z uwzględnieniem bufora oraz sprawozdanie finansowe Spółki za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie został złożony w dniu 30 października 2015 r., a więc do jego rozpatrzenia zastosowanie znajdą przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., co wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658). Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych nie obliguje do przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Do złożonego wniosku Skarżąca dołączyła następujące dokumenty: (-) odpis zeznania podatkowego za rok 2014 /CIT-8/ wraz z korektą, w którym wykazała dochód w kwocie 65.187,53 zł, deklarując przychody w wysokości 1.289.401,24 zł oraz koszty ich uzyskania w wysokości 1.224.213,71 zł; (-) odpisy deklaracji VAT-7 za maj, czerwiec i lipiec 2015 r., w których jako podstawę opodatkowania z tytułu świadczenia usług wykazała odpowiednio kwoty 58.000 zł, 58.000 zł i 0 zł; (-) wyciąg z rachunku bankowego w [...] za okres od 25 czerwca do 22 września 2015 r., na którym zaksięgowano wpływy na łączną kwotę 425.961,19 zł oraz obciążenia w łącznej kwocie 453.553,77 zł; (-) zestawienia przychodów i kosztów za okres od stycznia do czerwca 2015 r., od stycznia do lipca 2015 r. oraz od stycznia do sierpnia 2015 r., a także za poszczególne miesiące od czerwca do sierpnia 2015 r.; (-) wyciągi z kont księgowych zespołu 4 i 7 obrazujących wysokość i rodzaj osiągniętych przychodów i poniesionych kosztów w miesiącach od czerwca do sierpnia 2015 r.; (-) wyciąg z konta księgowego obrazującego stan należności i zobowiązań z tytułu VAT oraz cła, z którego wynika, że spółka posiadała należności w wysokości 88.506,30 zł, zaś stan jej zobowiązań wynosił 0 zł; (-) wyciąg z konta księgowego zespołu 130-1 obrazujący obroty na rachunku bieżącym spółki w Banku Handlowym w Warszawie; (-) odpis zawiadomienia o zajęciu z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego spółki w Banku [...] S.A. do kwoty 18.503 zł. Natomiast na etapie sprzeciwu Skarżąca dołączyła również wypowiedzenie umowy rachunku bankowego, bilans z uwzględnieniem bufora oraz sprawozdanie finansowe Spółki za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. Dokonując oceny postanowienia z dnia 18 marca 2016 r. Sąd stwierdził, że referendarz sądowy prawidłowo uwzględnił wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w niniejszej sprawie oraz możliwości ich poniesienia. Na aktualnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego koszty postępowania ograniczają się do uiszczenia wpisu od złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargi, który zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wynosi 141 zł. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do przekonania, że Skarżąca nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Nadesłane przez Skarżącą dokumenty nie pozwalają uznać, że nie dysponuje ona środkami pozwalającymi na uiszczenie powstałych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, tj. wpisu sądowego od skargi w kwocie 141 zł. Mając na uwadze przedłożone przez Skarżącą dokumenty oraz treść złożonego oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach Spółki Sąd stwierdził, że Skarżąca w maju oraz w czerwcu 2015 r. z tytułu świadczenia usług uzyskała przychody w kwocie po 58.000 zł, w lipcu 2015 r. dokonała sprzedaży udziałów za kwotę 235.100 zł. Jedynie w sierpniu 2015 r. przychody spółki były znikome – wyniosły one bowiem 0,48 zł z tytułu odsetek bankowych. Z uzyskanych przychodów Skarżąca wypłaciła swoim udziałowcom M. B. oraz J. W.wynagrodzenia, przekazując na ich konta bankowe w czerwcu 2015 r. środki w łącznej kwocie 42.349,06 zł a w lipcu 2015 r. – 38.400,36 zł. Także w sierpniu 2015 r. wypłaciła tego rodzaju świadczenia w łącznej kwocie 1.858,66 zł, pomimo braku przychodów. Dodatkowo w lipcu 2015 r. przelała na rzecz kancelarii prawnych środki w łącznej wysokości 43.050 zł. Niezależnie od wysokości osiąganych przychodów Skarżąca ponosi wszystkie koszty związane z bieżącym funkcjonowaniem. W ocenie Sądu, pomimo ciążących na Skarżącej zobowiązań, jest ona w stanie regulować bieżące koszty swojej działalności, do których zaliczyła także koszty wynagrodzenia udziałowców i pełnomocników. Skoro zatem Skarżąca wypłaciła swoim udziałowcom i pełnomocnikom wynagrodzenie w znacznej wysokości, uprawniona jest teza referendarza sądowego, że wysokość zgromadzonych przez Spółkę środków pieniężnych, którymi może ona swobodnie dysponować, przekracza wielokrotnie kwotę kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które powstały z chwilą wniesienia przez spółkę skargi. Zatem brak jest podstaw do uznania, że Skarżąca nie ma środków wystarczających na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 141 zł. Na gruncie sądownictwa administracyjnego nadal aktualna pozostaje teza, iż spółka, prowadząc przez kilka lat działalność gospodarczą, winna liczyć się z możliwością prowadzenia procesów sądowych i związaną z tym koniecznością ponoszenia ich kosztów, a tym samym mogła i powinna zabezpieczyć w tym celu odpowiednie środki finansowe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Takie stanowisko zaprezentowane zostało w niepublikowanym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04. W ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania, że Skarżąca nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dokonane ustalenia prowadzą bowiem do wniosku, że spółka posiada środki na dokonanie opłaty sądowej od wniesionej skargi, a nie znajduje potwierdzenia okoliczność braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Tym samym złożony sprzeciw należało ocenić jako bezzasadny. Nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja Skarżącej, że za przyznaniem jej prawa pomocy przemawia fakt, iż obrony swoich praw podjęła się w postępowaniu sądowoadministracyjnym a także okoliczność, że toczy się wobec niej wiele innych postępowań podatkowych i sądowoadministracyjnych. W ocenie Sądu, subiektywne przekonanie Skarżącej o wadliwości zaskarżonego aktu nie stanowi samodzielnej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania, w sposób niebudzący wątpliwości, że wnioskująca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd uznał również za bezzasadny argument dotyczący liczby postępowań, w których Skarżąca jest stroną. Przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku, oprócz sprawy będącej przedmiotem rozpoznania, zawisła tylko jedna sprawa ze skargi Spółki o sygn. akt I SA/Gd 1508/15, w której wysokość wpisu wynosi 398 zł. Zdaniem Sądu, suma ciążących na Skarżącej wpisów sądowych w zestawieniu z wysokością środków, którymi Skarżąca dysponuje, pozwala na przyjęcie, że jest ona w stanie uiścić wpis sądowy w niniejszej sprawie. Nadto wyjaśnić należy, że odmowne rozpatrzenie wniosku Skarżącej, wbrew odmiennej ocenie prezentowanej w sprzeciwie, nie ogranicza jej prawa do sądu. Prawo pomocy jest instytucją, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżąca nie wykazując, że jest osobą prawną, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, nie może być traktowana za podmiot, który wskutek orzeczenia sądowego odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, pozbawiony zostaje prawa do sądu. W takim przypadku brak przeprowadzenia przez sąd administracyjny kontroli działania administracji spowodowany jest bowiem wyłącznie niechęcią strony do uiszczenia kosztów wpisu sądowego, które strona ta we własnym zakresie mogłaby bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu faktycznie ponieść (porównaj postanowienie NSA z dn. 30 października 2013 r., sygn. akt II OZ 919/13, niepubl.). Wobec powyższego, w ocenie Sądu, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., w zw. z art. 260 § 1 – 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w postanowieniu.