I SA/Gd 1523/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 26 stycznia 2015 r., skarżący M.K. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z konkubiną i trojgiem dzieci, jego majątek to: mieszkanie o powierzchni 90 m2, nieruchomość rolna, lokale użytkowe, warsztat ślusarski oraz sprzęt, maszyny i środki transportu wykorzystywane w prowadzonej działalności usługowej, osiąga dochód z działalności gospodarczej w wysokości niezbędnej do utrzymania rodziny. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie skarżącego za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego oraz możliwości płatniczych z tego względu, że skarżący nie zadeklarował kwoty dochodów uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej od 1 sierpnia 1998 r., wskazując jedynie, że wysokość dochodów z tytułu działalności usługowej pozwala mu tylko na zaspokojenie kosztów utrzymania rodziny. Nadto, nie podał, że posiada samochód osobowy i dostawczy, które to składniki majątku zadeklarował na urzędowym druku PPF złożonym w innej sprawie. Co więcej z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącego oraz jego rodziców w sprawach, toczących się przed tut. sądem, wynika, iż skarżący zamieszkuje wspólnie z rodzicami pod jednym adresem. W związku z powyższym referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 2 lutego 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego konkubinę rachunków bankowych (rachunków dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej, rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; a w przypadku ich nieposiadania – złożenia oświadczenia o ich nieposiadaniu przez każdą z tych osób; b/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz – w przypadku gdy wnioskodawca jest podatnikiem VAT – odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; c/ oświadczenia, czy w związku z posiadaniem dwóch lokali użytkowych o pow. 61 m2 i 242 m2 skarżącego osiąga dochody z tytułu ich najmu (dzierżawy); jeżeli tak – przedłożenia dokumentów obrazujących ich miesięczną wysokość; d/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego, jego konkubinę pojazdów mechanicznych, w tym samochodów osobowych i ciężarowych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); e/ oświadczenia konkubiny skarżącego w przedmiocie nieosiągania przez nią dochodów (w tym z tytułu umów zleceń, o dzieło), a w przypadku gdy ma ona status osoby bezrobotnej – przedłożenia dokumentu okoliczność tę potwierdzającego (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); f/ oświadczenia złożonego przez konkubinę skarżącego w przedmiocie posiadanych przez nią nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro; g/ oświadczenia, czy skarżący lub jego konkubina w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystali ze świadczeń pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (decyzji z pomocy społecznej); h/ oświadczenia, czy skarżący lub jego konkubina otrzymują (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); i) w związku z zamieszkiwaniem przez skarżącego pod wspólnym adresem z rodzicami W.K. oraz H.K. wskazania, czy skarżący partycypuje w kosztach związanych z eksploatacją domu (opłatach za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne), a jeśli tak – w jakiej wysokości miesięcznie, przy czym kwota wydatków z tego tytułu winna zostać udokumentowana; jeżeli skarżący zamieszkuje osobno – przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez skarżącego i jego konkubinę w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.); j/ dokumentów w przedmiocie aktualnego stanu zadłużenia skarżącego wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, gminy, instytucji finansowych, dostawców mediów i innych podmiotów. Poinformowano także skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył oświadczenie, w którym wyjaśnił, że: posiada rachunek bankowy, na którym nie ma lokat oszczędnościowych, zaś środki na nim zgromadzone to środki obrotowe związane są z prowadzoną działalnością zakładu usługowego; nie uzyskuje dochodów, które pozwalałby mu uiścić opłaty bieżące oraz koszty sądowe; posiada transport samochodowy, który wykorzystuje w prowadzonej działalności gospodarczej; nie otrzymuje żadnej pomocy od osób trzecich; ponosi niezbędne koszty związane z utrzymaniem swoim i rodziny, w tym koszty eksploatacji mieszkania; posiada zadłużenie z tytułu podatków i zobowiązań cywilnoprawnych, która to okoliczność jest znana Sądowi z urzędu; wobec jego majątku prowadzone są egzekucje komornicze; jego sytuacja uniemożliwia mu ponoszenie bieżących kosztów utrzymania zakładu usługowego i mieszkania. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia pismem z dnia 14 kwietnia 2015 r. sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu skarżący wskazał, że jego sytuacja jest trudna oraz że nie strać go na opłaty sądowe w tej sprawie, a odmowa przyznania prawa pomocy jest dla niego krzywdząca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Rozpatrując wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Tymczasem z przedstawionych przez skarżącego dokumentów nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Podkreślić należy, że wnioskodawca zarządzeniem z dnia 2 lutego 2015 r. został wezwany do dostarczenia dokumentów źródłowych oraz konkretnych danych dotyczących jego stanu majątkowego w formie oświadczenia. Jednakże, wnioskodawca nie złożył dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez niego przychodów i dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej. Nie jest także znana sądowi kwota wydatków, jakie ponosi on w związku z bieżącym koniecznym utrzymaniem pięcioosobowej rodziny. Skarżący nie przedłożył także wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, składając jedynie oświadczenie, że na rachunkach bankowych nie posiada oszczędności, a wyłącznie środki obrotowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W ocenie sądu, skarżący przedstawia swoją sytuację materialną nierzetelnie, zwłaszcza gdy w skierowanym do niego wezwaniu sprecyzowano, jakie dane dotyczące jego stanu majątkowego wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. Zatem, w takiej sytuacji gdy skarżący nie nadsyła dokumentu źródłowego, który potwierdzałby wskazywane przez niego okoliczności lub w ogóle przemilcza pewne kwestie, jak chociażby dotyczące dochodów uzyskiwanych przez jego konkubinę świadczy o tym, że skarżący przedstawia swoją sytuację materialną nierzetelnie. W tej sytuacji, sąd mając na uwadze, że skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, dotyczącego przedstawienia konkretnych danych, uznał, że dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej i rodzinnej jest niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Z tych przyczyn nie sposób ustalić, jaką faktycznie kwotą dysponuje skarżący (po uwzględnieniu ponoszonych przez niego wydatków na bieżące utrzymanie rodziny oraz kosztów ponoszonych na działalność gospodarczą), a w konsekwencji ocenić, czy jest on w stanie, a jeśli tak, to w jakiej części, uiścić koszty postępowania w niniejszej sprawie, w tym koszty zastępstwa procesowego z wyboru. Skarżący nie przedłożył także dowodów potwierdzających prowadzenie względem jego majątku egzekucji, jak również dokumentów obrazujących jego aktualny stan zadłużenia czy to wobec Skarbu Państwa, czy też innych podmiotów. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, w świetle których wysokość posiadanego przez niego zadłużenia winna być znana orzekającemu z urzędu, należy wyjaśnić, że składane przez skarżącego w wielu sprawach toczących się przed tut. sądem wnioski o przyznanie mu prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez niego wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący bowiem nie dostarczał dokumentów źródłowych i tym samym uniemożliwiał weryfikację podawanych we wnioskach danych, w tym dotyczących aktualnego stanu jego zadłużenia. Skarżący w żaden sposób nie odniósł się do sytuacji finansowej swojej konkubiny. Zauważyć należy, że skoro skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną, to zobowiązany był wykazać zarówno posiadane przez konkubinę składniki majątku, jak i źródło oraz wysokość osiąganych przez nią dochodów. Należy zauważyć, że wobec odmowy przyznania prawa pomocy (postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2015 r.) skarżący składając sprzeciw, powinien wykazać okoliczności potwierdzające zasadność jego twierdzeń, w szczególność zapoznając się z motywami rozstrzygnięcia, powinien uzupełnić swój wniosek o dokumenty i informacje, które uniemożliwiły zbadanie realnych możliwości płatniczych. Zatem skoro wnioskodawca, mimo wezwania referendarza sądowego uchyla się od rzetelnego przedstawienia sytuacji majątkowej, a nadto składając sprzeciw nie przedstawia żadnych dokumentów, potwierdzających podnoszone przez niego okoliczności, należy przyjąć, że nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe sąd uznał, że istotne wątpliwości dotyczące rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego nie zostały przez niego wyjaśnione. Wnioskodawca nie dołożył należytej staranności w uprawdopodobnieniu okoliczności wskazanych we wniosku, co wyklucza przyznanie mu prawa pomocy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.