I SA/Gd 1529/13

Dnia 16 lutego 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku H.K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za część I, II raty za 2012 rok oraz III i IV raty za 2012 rok a także I raty za 2013 rok postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy H.K., wnioskiem z dnia 30 czerwca 2014 r., zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Do wniosku dołączyła odpis decyzji ZUS z dnia 1 marca 2013 r. o waloryzacji emerytury oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 20 czerwca 2014 r. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że jest właścicielką nieruchomości zabudowanej domem, mieszkania o powierzchni 45 m2 oraz samochodu osobowego, nie posiada zasobów pieniężnych, prowadzi sama gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w kwocie [...] zł brutto, z której nie jest w stanie pokryć wszystkich koniecznych kosztów swojego utrzymania, w tym wydatków na leczenie (w związku z przebytym zabiegiem operacyjnym ma trudności w poruszaniu się i wymaga opieki osób trzecich). Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw. H.K. wskazała, że w wydanym postanowieniu nie uwzględniono jej sytuacji osobistej jak również choroby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 t.j.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek H.K. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z tej możliwości skorzystano i pismem z dnia 24 lipca 2014 r. zobowiązano H.K. do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawczyni. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła jedynie oświadczenie, w którym wyjaśniła, że nie osiąga dochodów z tytułu najmu (dzierżawy) lokalu, nie posiada oszczędności; zadeklarowany samochód osobowy to samochód marki Honda, użytkowany od kilkunastu lat, nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, poza zaległościami w podatku od nieruchomości nie posiada innych zadłużeń, ponosi koszty swojego utrzymania, w tym leczenia oraz eksploatacji mieszkania, pozostaje w związku małżeńskim, ale małżonkowie zamieszkują oddzielnie, mąż nie posiada żadnego majątku, syn mieszka z własną rodziną. Zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia została zobowiązana wnioskodawczyni, jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze to, że wnioskodawczyni uchybiła obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, iż dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawczyni polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawczyni, nie jest możliwa. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni nie są znane, albowiem uchyla się ona od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazania wymaga, że w skutek braku przedłożenia żądanych dokumentów, nie jest znana kwota wydatków, jakie wnioskodawczyni ponosi w związku z bieżącym koniecznym utrzymaniem, w tym zakupem niezbędnych leków (z przedstawionej dokumentacji medycznej nie sposób wywieść wysokości tego rodzaju wydatków) oraz w jakiej części partycypuje ona w kosztach eksploatacji domu, który zajmuje wspólnie z mężem oraz synem i jego rodziną. Warto przy tym zauważyć, że wnioskodawczyni – wobec oświadczenia o braku zadłużenia innego niż z tytułu podatku od nieruchomości – opłaty związane z utrzymaniem nieruchomości reguluje terminowo. Z tych przyczyn nie sposób ustalić, jaką faktycznie kwotą dysponuje wnioskodawczyni (po uwzględnieniu ponoszonych przez nią wydatków), a w konsekwencji ocenić, czy jest ona w stanie, a jeśli tak, to w jakiej części, uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącej wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawczyni i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawczyni i jej rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.