I SA/Gd 157/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Protokolant Sekretarz Sądowy Marzena Cybulska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 maja 2007 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 30 grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Gd 157/07 U z a s a d n i e n i e W dniu 25.08.2005 r. [...] E. P. złożyła w Urzędzie Celnym deklarację uproszczoną w podatku akcyzowym na formularzu AKC-U, dotyczącą nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego marki Volvo S80, rok produkcji 2000 o numerze nadwozia [...], deklarując w niej kwotę podatku akcyzowego w wysokości 2.484,00 zł. Wpłaty powyższej kwoty strona dokonała w dniu 25.08.2005 r. Wnioskiem z dnia 02.09.2005 r. strona wystąpiła o stwierdzenie nadpłaty w podatku akcyzowym. W uzasadnieniu swojego żądania strona zauważa, iż obowiązek zapłaty podatku akcyzowego w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym samochodu osobowego jest niezgodny z art. 95 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą (obecnie art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską), a tym samym w świetle art. 91 Konstytucji RP odpowiednie przepisy ustanawiające obowiązek zapłaty podatku akcyzowego jako sprzeczne z ratyfikowaną umową międzynarodową powinny być pominięte przy dokonywaniu rozstrzygnięcia. Strona twierdzi, że sprzeczność wyżej wymienionych przepisów podatkowych z Traktatem polega na nałożeniu na sprowadzane z Unii Europejskiej używane samochody podatku akcyzowego w sytuacji gdy obrót krajowy zwolniony jest z takiego podatku co w sposób oczywisty narusza wspomniany art. 95 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą (obecnie art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską), który stanowi, że żadne Państwo Członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych Państw Członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio na podobne produkty krajowe. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego nie znajdując podstaw do uwzględnienia żądania strony odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego uiszczonego na podstawie deklaracji AKC-U Nr [...] z dnia 25.08.2005 r. Od powyższej decyzji [...] E. P. złożyła odwołanie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie decyzji stwierdzającej nadpłatę zgodnie ze złożonym wnioskiem. Dyrektor Izby Celnej decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że zarzuty podatnika dotyczące naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów prawa wspólnotowego są niezasadne. Wskazał, że art. 23 i 25 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską nie mają w sprawie zastosowania, natomiast przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 ze zm.) nie naruszają art. 90 Traktatu, ponieważ ustawa ta nakłada obowiązek podatkowy zarówno na pojazdy będące w obrocie na terenie kraju, jak i pojazdy pochodzące z importu lub z nabycia wewnątrzwspólnotowego. Wobec tego organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował przepisy § 2 ust. 1 pkt 2 i § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego (Dz. U. Nr 87, poz. 825 ze zm.). Na powyższą decyzję strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Wnosząc o jej uchylenie powtórzyła argumentację jak w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i wskazując, że organy podatkowe kierowały się przy wydawaniu decyzji zarówno postanowieniami Traktatu, jak i orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, oraz że nie zachodzi tu kolizja norm prawa krajowego i prawa wspólnotowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycjami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Z przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku, nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.) wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności do tylko zarzutów i wniosków skargi. Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych. Wbrew bowiem zarzutom skargi, nie narusza ona ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Istotą sporu w przedmiotowej sprawie było udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy pobierany z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego podatek akcyzowy wprowadzał dyskryminację w rozumieniu art. 90 TWE. Sąd zważył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 czerwca 2005 roku skierował do ETS wniosek o wydanie orzeczenia wstępnego w trybie art. 234 TWE (sprawa prejudycjalna C-313/05 Brzeziński). Stwierdzić trzeba, że odpowiedź ETS udzielona na pytanie zadane w trybie prejudycjalnym jest wiążąca w danej konkretnej sprawie, w której Sąd zwrócił się do Trybunału. Natomiast w innych, podobnych sprawach, Sąd ma obowiązek uwzględnić stanowisko zawarte w orzeczeniu ETS, bowiem obok zasad prawa wspólnotowego i praktyki, orzecznictwo ETS stanowi jedno z niepisanych źródeł prawa wspólnotowego tworząc tzw. acquis communautaire tj. dorobek prawny Wspólnoty Europejskiej i Unii Europejskiej. Ponadto, podnieść trzeba, że nakaz uwzględniania przez sądy krajowe orzecznictwa ETS wynika także z zasady prymatu prawa wspólnotowego nad krajowym zdefiniowanej w sprawie 6/64 Flaminio Costa vs ENEL (orzeczenie w sprawie Flaminio Costa było rozwinięciem orzeczenia w sprawie 6/60: Humblet vs Belgia (w:) W. Czapliński, R. Ostrihansky, P. Saganek, A. Wyrozumska: Prawo Wspólnot Europejskich. Orzecznictwo, Warszawa 2001, s. 35.). W orzeczeniu tym Trybunał wywiódł z całości systemu prawa wspólnotowego zasadę, zgodnie z którą w sytuacji sprzeczności prawa krajowego z prawem wspólnotowym organ stosujący prawo ma obowiązek zastosowania prawa wspólnotowego i niestosowania sprzecznego z nim prawa krajowego. Podkreślić należy zatem, że skoro orzecznictwo jest jednym ze źródeł prawa wspólnotowego, które sąd krajowy musi wziąć pod uwagę przy rozstrzyganiu konkretnej sprawy (zgodnie z zasadą prymatu prawa wspólnotowego), to wydany w dniu 18 stycznia 2007 roku przez ETS wyrok w sprawie C-313/05 Maciej Brzeziński przeciwko Dyrektorowi Izby Celnej w Warszawie musi zostać uwzględniony przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. ETS stwierdził w orzeczeniu z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie C-313/05, że skoro podatek akcyzowy jest częścią ogólnego wewnętrznego systemu opodatkowania towarów, to w związku z tym powinien być poddany ocenie w świetle art. 90 TWE (pkt 24 wyroku w sprawie ETS C-313/05). Zgodnie z tym przepisem żadne państwo członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych państw członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe. Ponadto żadne państwo członkowskie nie nakłada na produkty innych państw członkowskich podatków wewnętrznych, które pośrednio chronią inne produkty. Art. 90 TWE ustanawiający zasadę niedyskryminacji podatkowej towarów, ma na celu zapewnienie swobodnego przepływu towarów pomiędzy państwami członkowskimi w normalnych warunkach konkurencji poprzez wyeliminowanie wszelkich form ochrony mogącej wynikać z nakładania dyskryminujących podatków wewnętrznych na towary pochodzące z innych państw członkowskich (por. wyrok z dnia 15 czerwca 2006 roku w sprawach połączonych C-393/04 i C-41/05 Air Liquide Industries Belgium, niepubl.). Jak wskazał ETS w orzeczeniu z dnia 18 stycznia 2007 roku w sprawie C-313/05, podatek akcyzowy należy zbadać wyłącznie w świetle art. 90 akapit pierwszy TWE. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, przepis ten zostaje naruszony, gdy podatek nakładany na produkty przywożone zza granicy i podatek nakładany na podobne produkty krajowe są obliczane w różny sposób i zgodnie z innymi zasadami, co prowadzi - choćby tylko w niektórych przypadkach - do wyższego opodatkowania towaru przywiezionego zza granicy. Zatem podatek akcyzowy nie powinien obciążać produktów pochodzących z innych państw członkowskich bardziej niż obciąża on podobne produkty krajowe. ETS podkreślił w ww. orzeczeniu, że podatek akcyzowy jest nakładany tylko jeden raz na wszystkie pojazdy, które są przeznaczone do zarejestrowania w Polsce, zarówno nowe, jak i używane, niezależnie od tego, czy zostały wyprodukowane na terytorium kraju, czy przywiezione z innych państw członkowskich. Jednakże, istotne jest zdaniem ETS, aby dokonać rozróżnienia między dwiema kategoriami pojazdów, a mianowicie z jednej strony tymi, które są sprzedawane jako używane w okresie dwóch lat kalendarzowych od daty ich produkcji, przy czym rok ich produkcji uważa się za pierwszy rok kalendarzowy, a z drugiej strony tymi, które są sprzedawane jako używane po upływie tego dwuletniego okresu. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie skarżąca dokonała, nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego, sprzedanego po upływie więcej niż 2 lat od daty jego produkcji. A zatem stawka podatku akcyzowego obliczana jest zgodnie ze wzorem przewidzianym w § 7 Rozporządzenia, zaś stosowanie tego wzoru prowadzi, do wzrostu stawki wraz z wiekiem pojazdu (pkt 34 i 37 orzeczenia ETS w sprawie C-313/05). Zgodnie z wytycznymi ETS, na sądzie krajowym spoczywa obowiązek zbadania, czy taki wzrost stawki dotyczy wyłącznie pojazdów używanych pochodzących z innego państwa członkowskiego niż Rzeczpospolita Polska oraz czy z kolei w przypadku pojazdów używanych zarejestrowanych w Polsce jako nowe, stawka rezydualnego podatku akcyzowego zawartego w wartości takiego pojazdu pozostaje niezmienna (pkt 38 orzeczenia ETS w sprawie C-313/05). Przekładając powyższe orzeczenie na grunt niniejszej sprawy i mając na względzie, że sądy administracyjne w Polsce mają charakter kasatoryjny tzn. nie mogą wyręczać organu podatkowego w merytorycznym rozpoznaniu sprawy i naruszać zasady instancyjności postępowania, stwierdzić należy, że organy podatkowe winny przy ponownym rozpoznaniu sprawy porównać wysokość stawek podatku akcyzowego nakładanych na pojazdy używane pochodzące z innego państwa członkowskiego niż Rzeczpospolita Polska oraz na pojazdy używane zarejestrowane w Polsce jako nowe pod kątem ewentualnego istnienia bądź nieistnienia dyskryminacji towarów importowanych ze Wspólnoty Europejskiej. Wobec powyższego wskazać należy, że z mocy art. 90 TWE, w przypadku stwierdzenia takiej dyskryminacji, ewentualnemu zwrotowi podatku akcyzowego podlegają jedynie kwoty przewyższające to, co odpowiada rezydualnemu (krajowemu) podatkowi zawartemu w cenie krajowego, podobnego, używanego pojazdu. Nie przesądzając merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie podkreślić wypada, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku akcyzowym opodatkowaniu akcyzą podlega m.in. nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa, zaś stosownie do art. 80 ust. 3 pkt 3 ww. ustawy - obowiązek podatkowy w akcyzie od samochodów powstaje w przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego - z chwilą nabycia prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel, nie później jednak niż z chwilą jego rejestracji na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym. W myśl przepisu art. 81 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy - podmioty dokonujące nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodów osobowych niezarejestrowanych na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, są obowiązane: - po przywozie na terytorium kraju złożyć deklarację uproszczoną do właściwego naczelnika urzędu celnego w terminie 5 dni, licząc od dnia nabycia wewnątrzwspólnotowego; - dokonać zapłaty akcyzy nie później niż z chwilą rejestracji tego pojazdu w kraju. Zwrócić należy uwagę na to, iż ETS zaniechał ograniczania skutków wyroku (w sprawie C-313/05) w czasie, potwierdzając zasadę retroaktywności orzeczeń Trybunału wyrażoną w orzeczeniu 61/79 Amministrazione delle finanse dello Stato vs Denkavit Italiana Srl (por. A. Bartosiewicz, R. Kubacki glosa do postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 lutego 2006 roku (sygn. akt l SA/Łd 1089/05 (w:) Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 4-5 (7-8)/2006, Warszawa 2006, s. 181). ETS uznał, że wskazana w orzeczeniu sygn. C-313/05 wykładnia przepisu ma zastosowanie także do stosunków prawnych powstałych przed dniem jego wydania, jeżeli spełnione są wszystkie pozostałe przesłanki wszczęcia przed właściwym sądem postępowania w sprawie związanej ze stosowaniem kwestionowanego przepisu. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a) p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie III SA/Wa 1767/06. Z uwagi na charakter zaskarżonego orzeczenia Sąd zawarł w wyroku rozstrzygnięcie w trybie art. 152 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 p.p.s.a.