I SA/Gd 1571/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej w podatku akcyzowym za 2005 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, zawartym w skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 lutego 2014 r. i uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 22 kwietnia 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżący K. M. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 30 kwietnia 2014 r. (odpisów: zeznań podatkowych małżonków za rok 2013, jednostronnego rachunku zysków i strat za 2013 r. oraz na koniec stycznia, lutego i marca 2014 r., zapisów obrotów kont księgowych dotyczących środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych za marzec 2014 r., wykazu środków transportowych, wyciągów z dwóch rachunków bankowych wnioskodawcy za okres od 3 lutego do 30 kwietnia 2014 r., umowy o kredyt obrotowy średnioterminowy z dnia [...] wraz z harmonogramem jego spłat, aneksu z dnia [...] do umowy o kredyt w rachunku bieżącym zawartej w dniu [...], decyzji naczelnika urzędu celnego z dnia [...] o rozłożeniu na raty zaległości podatkowej wnioskodawcy z tytułu podatku akcyzowego za miesiące od stycznia do grudnia 2005 r. oraz odsetek za zwłokę, pierwszej strony decyzji naczelnika urzędu celnego z dnia [...] określającej wnioskodawcy wysokość zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do marca 2008 r., stan nierozliczonych zobowiązań wnioskodawcy wobec kontrahentów na dzień 14 maja 2014 r., zawiadomienia z dnia 8 maja 2014 r. o zajęciu rachunku bankowego wnioskodawcy, dodatkowych oświadczeń z dnia 14 maja 2014 r.), ustalono, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, która nie uzyskuje dochodów. Obecnie jedynym źródłem utrzymania małżonków jest prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza w zakresie sprzedaży hurtowej paliw i produktów pochodnych. Za ubiegły rok działalność ta, według dokumentów księgowych, przyniosła zysk netto w wysokości 312.790,48 zł (przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych wyniósł 51.842.548,66 zł, zaś dochód – 314.382,90 zł). W okresie od stycznia do marca bieżącego roku podatkowego na koniec każdego z wymienionych miesięcy wnioskodawca poniósł stratę, która odpowiednio wyniosła: 5.249,90 zł, 97.354,43 zł i 114.050,55 zł. Wnioskodawca w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą posiada środki trwałe o łącznej wartości 1.478.106,68 zł, w tym środki transportu: cztery samochody ciężarowe, dwie naczepy i dwa ciągniki samochodowe, których wartość rynkowa wynosi 307.000 zł oraz trzy samochody osobowe ([...] z 1994 r., [...] z 2000 r. i [...] z 2003 r.) o łącznej wartości 22.000 zł. Na rachunku bankowym prowadzonym przez [...] na dzień 30 kwietnia 2014 r. zgromadził środki w kwocie 50.260,42 zł. Małżonkowie są współwłaścicielami w udziałach wynoszących po ½ dwóch nieruchomości o powierzchni 1,2614 ha i 0,3200 ha, na których ustanowiona została hipoteka łączna na rzecz banku do kwoty 2.550.000 zł, zaś żona wnioskodawcy jest właścicielką domu mieszkalnego o powierzchni 180 m2. Wnioskodawca posiada znaczne – związane z prowadzoną działalnością gospodarczą – zobowiązania finansowe względem banków z tytułu zaciągniętego w 2013 r. na kwotę 400.000 zł kredytu (zgodnie z załączonym harmonogramem spłat miesięczna rata w 2014 r. wynosi niemal 20.000 zł), wspomaga się też kredytem w prowadzonym dla niego rachunku bieżącym, którego limit wynosi 1.500.000 zł. Ponadto zalega on z płatnościami względem swoich kontrahentów – łączna kwota zobowiązań z tego tytułu na dzień 14 maja 2014 r. wynosiła 654.510,10 zł. Natomiast zaległości podatkowe wnioskodawcy w podatku akcyzowym wynoszą łącznie 1.211.843 zł (bez kwoty odsetek naliczonych od zaległości z tego tytułu za okres od stycznia do grudnia 2005 r. w kwocie 567.735 zł). Zaległości te wnioskodawca spłaca w miesięcznych ratach po ponad 17.000 zł; termin płatności ostatniej z rat przypada na dzień 16 września 2018 r. W dodatkowo złożonym oświadczeniu wnioskodawca podał, że miesięczne koszty utrzymania małżonków, do których przykładowo zaliczył opłaty za energię elektryczną, wywóz odpadów, ogrzewanie, podatki, kształtują się na poziomie około 5.000 zł. Wyjaśnił, że nie jest w stanie określić wysokości wydatków poniesionych na leczenie (w tym zakup leków), gdyż nie posiada rachunków. Wskazał, że w październiku 2013 r. oraz w lutym i marcu 2014 r. leczył się kardiologicznie. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Co więcej, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że koszty niniejszego postępowania kształtuje wpis od skargi kasacyjnej, który zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wynosi 3.377 zł. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego referendarz sądowy uznał, że ustalone na jego podstawie okoliczności nie pozwalają przyjąć, iż wnioskodawca nie jest aktualnie w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania. Za takim stanowiskiem przemawia wysokość środków, jakimi wnioskodawca dysponował na rachunku bankowym na dzień złożenia wniosku o zwolnienie go od kosztów sądowych. Kwota ta (50.260,42 zł) wielokrotnie przewyższa kwotę należnego wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej (3.377 zł). Referendarz sądowy wziął pod uwagę okoliczność, że wnioskodawca, aby nie utracić płynności finansowej od 2011 r. korzysta ze środków przyznawanych mu w ramach kredytów, w tym wspomnianego już kredytu obrotowego w rachunku bieżącym, jak również fakt, że kwota posiadanych przez niego zobowiązań przewyższa wartość posiadanych środków trwałych. Jednak okoliczności te nie zmieniają dokonanej oceny. Zauważyć bowiem należy, że w marcu i kwietniu br. salda końcowe konta prowadzonego dla wnioskodawcy przez [...] były nie tylko dodatnie, ale także znacznie przekraczały powstałe na tym etapie postępowania koszty sądowe (na koniec marca br. stan zgromadzonych środków wynosił 26.183,88 zł). Ponadto, nie można pominąć okoliczności, że zarówno z ww. rachunku, jak i drugiego konta prowadzonego przez [...] wnioskodawca dotychczas ponosił należne opłaty sądowe. Powyższe zostało ustalone na podstawie zapisów na koncie w [...], z którego wyciąg wnioskodawca przedstawił oraz załączone do akt potwierdzenia uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 6.753 zł i opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w kwocie 100 zł (k. 14 i k. 40). Brak jest zatem podstaw, aby przyjąć, że obecnie nie może on uiścić wpisu od skargi kasacyjnej ze zgromadzonych środków pieniężnych. Nadmienić także należy, że z żadnego z rachunków, z których wnioskodawca przedłożył wyciągi nie są spłacane raty zaległości podatkowych, czy też uiszczane opłaty związane z bieżącym utrzymaniem małżonków; oba rachunki bankowe służą wnioskodawcy do rozliczeń związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą, w tym do spłaty zaciągniętego kredytu, uiszczania bieżących należności podatkowych oraz z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a także należności wobec dostawców. Z tych wszystkich względów, uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.