I SA/Gd 1597/13

Dnia 4 marca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miasta z dnia 28 grudnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz stawki opłaty postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF, skarżący J. P. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę ma on na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje żadnego dochodu, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jego majątek stanowi działka o powierzchni 368 m2 zabudowana domem oraz samochód o wartości 1.500 zł (rok produkcji 1991). Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że oświadczenia wnioskodawcy są niewiarygodne i budzą uzasadnione wątpliwości. W ocenie referendarza dostrzeżone sprzeczności skutkują stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy pozostaje niejasna. Odpis postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 4 lutego 2014 r. W dniu 10 lutego 2014 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Zarządzeniem z dnia 11 lutego 2014 r. zobowiązano skarżącego do podpisania sprzeciwu pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący podpisał sprzeciw. W dniu 25 lutego 2014 r. skarżący nadesłał pocztą elektroniczną informację, że złożony sprzeciw zostanie uzupełniony o uzasadnienie. Do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżący nie nadesłał uzasadnienia sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującego, pismem z dnia 15 listopada 2013 r. zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał zaświadczenie z urzędu pracy z dnia 16 grudnia 2013 r. oraz odpisy: zaświadczenia z banku z dnia 19 grudnia 2013 r., decyzji z dnia 23 sierpnia 2013 r. o utracie statusu osoby bezrobotnej, decyzji z dnia 17 stycznia 2013 r. w sprawie podatku od nieruchomości na rok 2013, zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego z dnia 14 listopada 2013 r., zeznania podatkowego PIT-37 za 2012 r., faktur za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków oraz usługi telekomunikacyjne. Wnioskodawca złożył też dodatkowe oświadczenie z dnia 19 grudnia 2013 r., w którym podał, że 1) nie posiada lokat złotówkowych, dewizowych ani kont w innych bankach niż Bank A S.A., 2) nie wychowuje samotnie synów, ich matka dobrowolnie ponosi częściowe koszty ich utrzymania, nie uzyskuje od niej świadczeń alimentacyjnych, 3) środki na bieżące utrzymanie wnioskodawcy pochodzą z pomocy uzyskanej od najbliższej rodziny i pożyczek od osób prywatnych, 4) nie prowadzi i nie prowadził jakiejkolwiek działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 2012 r. do dnia dzisiejszego, 5) nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, 6) posiada samochód osobowy marki [...] (rok produkcji 1991) o wartości rynkowej 900 zł. W ocenie Sądu, analiza zgromadzonego materiału dowodowego pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca posiada aktualnie (od dnia 16 grudnia 2013 r.) status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku (który wcześniej utracił z dniem 14 sierpnia 2013 r. na okres 120 dni z powodu nieusprawiedliwionego niestawienia się w wyznaczonym terminie w urzędzie pracy), nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada też żadnych zasobów finansowych (w okresie od 1 sierpnia 2013 r. do 19 grudnia 2013 r. na prowadzonym dla niego rachunku bankowym nie zaksięgowano żadnych wpływów, zaś saldo tego konta na dzień 19 grudnia 2013 r. wynosiło 0,23 zł), wychowuje wspólnie z ich matką dwoje małoletnich dzieci, zamieszkuje w domu o powierzchni 124 m2, którego jest właścicielem, środki na bieżące utrzymanie otrzymuje od najbliższej rodziny, wspomaga się również pożyczkami od osób prywatnych, nie otrzymuje zaś świadczeń z pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, wskazać należy, że ustalone okoliczności faktyczne jak: brak dochodów i oszczędności oraz korzystanie z pomocy finansowej członków rodziny, nie pozwalają przyjąć, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Sąd stanął na stanowisku, że istotą odrębnego gospodarstwa jest bowiem samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z eksploatacją lokalu oraz wyżywieniem. Wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów, jak również nie posiada własnych zasobów finansowych, z których mógłby pokryć koszty utrzymania siebie i dzieci, nie korzysta też ze świadczeń z pomocy społecznej. Co więcej sam przyznaje, że dzieci wychowuje wspólnie z ich matką, która partycypuje w kosztach ich utrzymania, oraz że środki na bieżące utrzymanie otrzymuje od najbliższej rodziny. Zdaniem Sądu, wnioskodawca winien był wymienić osobę lub osoby, na utrzymaniu których faktycznie pozostaje, w rubryce nr 6 formularza PPF, przeznaczonej dla podania osób, z którymi prowadzi się wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca jednakże tego nie uczynił, podając dane niezgodne ze stanem faktycznym. W ocenie Sądu powyższe działanie wnioskodawcy miało na celu pominięcie dochodów i majątku wskazanych osób w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że przedłożony materiał dowodowy nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Nie zostało bowiem wyjaśnione, jakimi faktycznie środkami pienieżnymi on dysponuje, ani jaka jest sytuacja majątkowa osoby, która go utrzymuje. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Reasumując, za zasadne – w świetle dokonanych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez niego oświadczenia. Postępowanie skarżącego nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, wezwanie z dnia 15 listopada 2013 r. jest precyzyjne, dokładnie formułuje treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowi art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, wnioskodawca nie wypełnił nałożonego obowiązku, albowiem przedłożone dokumenty i oświadczenia były niespójne. Marginalnie Sąd pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a. sprzeciw wniesiony przez stronę niebędącą adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym nie wymaga uzasadnienia, dlatego fakt nienadesłania przez skarżącego uzasadnienia sprzeciwu pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, dlatego na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w postanowieniu.