I SA/Gd 1598/13

Dnia 5 maja 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miasta Ustka z dnia 28 grudnia 2012 r. Nr XXX/256/2012 w przedmiocie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz stawki opłaty postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF, skarżąca M. W. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawczynię, prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, jest rolnikiem, nie uzyskuje żadnego dochodu, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych ustalono, że majątek skarżącej stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 7.5149 ha oraz działka o powierzchni 132,90 m2, zabudowana budynkiem mieszkalnym o powierzchni 66,18 m2. Wnioskodawczyni posiada konto oszczędnościowe w Banku A S.A., na które w 2013 r. wpłynęły środki przekazane przez ARiMR w łącznej kwocie 20.040,98 zł, które były jedynymi wpływami zaksięgowanymi w ubiegłym roku na tym rachunku. Ponadto wnioskodawczyni jest wraz z matką współposiadaczką dwóch rachunków bankowych (bieżącego i oszczędnościowego) prowadzonych przez [...] Bank, z których przedłożyła wyciągi elektroniczne za okres od stycznia do marca ubiegłego roku, potwierdzające brak środków na tych rachunkach na dzień 31 marca 2013 r. Jak wskazała wnioskodawczyni, jest ona zadłużona u osób prywatnych na kwotę 87.000 zł, posiada zadłużenie względem KRUS z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie w kwocie 4.686 zł (na dzień 31 października 2013 r.) oraz z tytułu opłaty za kontrolę w procesie certyfikacji gospodarstwa w wysokości 1.001,49 zł, a ponadto zalega z płatnościami podatku rolnego i od nieruchomości za 2013 r., których wysokość zgodnie z przedłożonymi decyzjami podatkowymi ustalono odpowiednio na kwoty: 636 zł oraz 91 zł (płatne w ratach). Postanowieniem z dnia 27 lutego 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że przedłożony materiał dowodowy jest niepełny, oświadczenia wnioskodawczyni są niewiarygodne i budzą uzasadnione wątpliwości. W ocenie referendarza dostrzeżone sprzeczności skutkują stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni pozostaje niejasna. Odpis postanowienia doręczono skarżącej w dniu 24 marca 2014 r. W dniu 31 marca 2014 r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. Zarządzeniem z dnia 1 kwietnia 2014 r. zobowiązano skarżącą do podpisania sprzeciwu pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżąca podpisała sprzeciw. W dniu 25 kwietnia 2014 r. skarżąca nadesłała sprzeciw uzupełniony o uzasadnienie. W ocenie skarżącej, nie ciążył na niej obowiązek dostarczenia dokumentów w celu udowodnienia, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Zdaniem strony, żądanie przez Sąd nadesłania odpisów zawartych umów pożyczek stanowi naruszenie prawa do ochrony prawnej życia prywatnego, wynikającego z art. 47 Konstytucji. Skarżąca oświadczyła ponadto, że nie posiada zasobów finansowych pochodzących z udzielonych pożyczek oraz wyjaśniła, że powodem nienadesłania wyciągów z posiadanych kont jest brak możliwości zalogowania się na konta i samodzielnego wygenerowania wyciągów, gdyż salda są zerowe, a na kontach nie wykonano żadnych operacji bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującej, pismem z dnia 15 stycznia 2014 r. zobowiązano wnioskodawczynię do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła oświadczenie z dnia 27 stycznia 2014 r., w którym wskazała, że: 1) w 2013 r. nie uzyskała jakiegokolwiek dochodu, nie prowadziła jakiejkolwiek działalności gospodarczej, w tym polegającej na wynajmie pokoi, zeznanie podatkowe za 2013 r., podobnie jak za 2012 r., nie zostanie przez nią sporządzone i złożone, 2) środki finansowe niezbędne do koniecznego utrzymania posiada z pożyczek zaciągniętych u osób prywatnych, część tego zadłużenia pokrywa z płatności przyznawanych do gospodarstwa przez ARiMR, jednakże dopłaty unijne nie wystarczają na pokrycie długów, dlatego następuje wzrost jej zadłużenia, 3) przedstawia zaświadczenie z Banku A S.A. z dnia 27 stycznia 2014 r. o saldzie i braku operacji na tym rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, na dwóch posiadanych rachunkach w [...] Banku w okresie ostatnich kilku miesięcy saldo jest zerowe, a bank nie wystawia wyciągów w przypadku braku operacji na kontach, zwróciła się do mBanku o wydanie stosownego zaświadczenia potwierdzającego powyższe okoliczności i po jego uzyskaniu zobowiązuje się je natychmiast przedłożyć, 4) płatności z ARiMR za 2013 r. nie zostały jej dotychczas naliczone i wypłacone i nie ma wiedzy, jakiej będą wielkości, 5) ubiegała się o świadczenia z pomocy społecznej w 2012 r. i w 2013 r., jednakże MOPS odmówił jej kilkakrotnie wszelkiej pomocy, 6) aktualnie nie jest względem niej prowadzone postępowanie egzekucyjne, 7) nie uzyskała zgody pożyczkodawców na ujawnienie przed sądem ich danych osobowych oraz wielkości udzielonych pożyczek, w związku z tym nie może dostarczyć odpisów zawartych umów pożyczek ani oświadczeń pożyczkodawców, gdyż przedłożenie tej dokumentacji naraziłoby ją na utratę zaufania pożyczkodawców, 8) nie posiada wierzytelności od kontrahentów swojego gospodarstwa ani innych podmiotów. Do powyższego oświadczenia wnioskodawczyni załączyła: odpis zaświadczenia z Banku A S.A. z dnia 27 stycznia 2014 r., zgodnie z którym posiada ona w tym banku tylko konto oszczędnościowe, na którym w okresie od 27 października 2013 r. do 27 stycznia 2014 r. nie były dokonywane żadne operacje, a saldo wynosiło 2,81 zł, odpis faktury VAT z dnia 16 grudnia 2013 r. za gaz na kwotę 914,97 zł, a ponadto wniosek do starosty z dnia 19 czerwca 2013 r. o wszczęcie postępowania oraz odpis przedłożonej już do akt niniejszej sprawy decyzji w sprawie zmiany wymiaru podatku od nieruchomości za 2013 r. Skarżąca nie nadesłała natomiast wyciągów z posiadanych kont, albowiem jak wskazała, koszty uzyskania takich zaświadczeń są zbyt wysokie i nie jest w stanie ich ponieść. Brakujących dokumentów skarżąca nie przedłożyła również na etapie sprzeciwu. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że przedłożony materiał dowodowy nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Nie zostało bowiem wyjaśnione, jakimi faktycznie środkami pieniężnymi ona dysponuje. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Reasumując, za zasadne – w świetle dokonanych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest ona w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez nią oświadczenia. Postępowanie skarżącej nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Postępowanie wnioskodawczyni, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Przeciwne twierdzenia skarżącej w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie. W ocenie Sądu, wezwanie z dnia 15 stycznia 2014 r. jest precyzyjne, dokładnie formułuje treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowi art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, wnioskodawczyni nie wypełniła nałożonego obowiązku, albowiem nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, dlatego na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w postanowieniu.