I SA/Gd 160/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść ( spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2017 r. sprawy ze skargi ,,A" Spółka z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 17 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia odwołania po wpłynięciu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 160/17 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 160/17, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3. uchyla zaskarżone postanowienie, 4. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 listopada 2016 r., wskazując jako podstawę prawną art. 169 § 4 w zw. z art. 138c § 1 i art. 228 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613, ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "o.p.", Dyrektor Izby Celnej w [...] postanowił pozostawić odwołanie "A" Spółki z o.o. z siedzibą w K. bez rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że w dniu 11 października 2016 r. do Izby Celnej w [...] wpłynęło odwołanie spółki od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia 8 sierpnia 2016 r. określającej spółce zobowiązanie w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego. Pismem z dnia 20 października 2016 r., powołując się na art. 138a i art. 138c o.p., Dyrektor Izby Celnej w [...] wezwał pełnomocnika spółki do uzupełnienia braków formalnych odwołania w terminie 7 dni licząc od dnia otrzymania wezwania poprzez uzupełnienie pełnomocnictwa ogólnego udzielonego przez spółkę temu pełnomocnikowi. Wezwanie zostało skutecznie doręczone w dniu 26 października 2016 r. W dniu 2 listopada 2016 r. do organu wpłynęło pismo pełnomocnika, w którym poinformowano, że zachodzą techniczne problemy uniemożliwiające złożenie pełnomocnictwa ogólnego w formie elektronicznej, co uzasadnia przyjęcie go w formie papierowej. Mając na względzie treść ww. wezwania, Dyrektor Izby Celnej w [...] stwierdził, że pełnomocnik nie zastosował się do treści wezwania. Organ wyjaśnił, że jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, przepis art. 169 o.p. nakłada na organ podatkowy obowiązek wezwania wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Nie czyni przy tym wyjątku i nie różnicuje sposobu rozstrzygnięcia w zależności od tego, czy przedmiotem braków jest np. podanie wszczynające postępowanie, czy też mamy do czynienia z brakami podania będącego środkiem zaskarżenia (odwołaniem, zażaleniem), złożonym od nieostatecznego rozstrzygnięcia. Brak prawidłowego pełnomocnictwa jest także brakiem formalnym, który podlega usunięciu w powyższym trybie. Powołując się na orzecznictwo organ dodał, że brak złożenia z odwołaniem stosownego dokumentu pełnomocnictwa to brak odwołania, które powinno zawierać podpis odwołującego się bądź osoby umocowanej w sposób udokumentowany. Organ wskazał, że z uwagi na nieuzupełnienie przez pełnomocnika braku formalnego odwołania postanowił o pozostawieniu tego pisma bez rozpatrzenia. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...], wnosząc o jego uchylenie, spółka zarzuciła skarżonemu rozstrzygnięciu: 1. nieważność na mocy art. 247 § 1 pkt 3 w zw. z art. 228 § 1 pkt 3 oraz naruszenie art. 127, 120, 121 § 1 o.p. poprzez przyjęcie błędnej podstawy wydania zaskarżonego postanowienia, co spowodowało zastosowanie nieprawidłowego trybu odwoławczego, a co za tym idzie naruszyło prawa skarżącej do dwuinstancyjności, 2. naruszenie art. 169 § 1 i 4 o.p. poprzez wydania postanowienia o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia mimo braku precyzyjnego wezwania do usunięcia braków formalnych, 3. naruszenie art. 169 § 1 i 4 w zw. z art. 138c § 1 o.p. poprzez przyjęcie, że w sprawie doszło do powstania braków formalnych w postaci braku adresu elektronicznego pełnomocnika, a także poprzez przyjęcie, iż pełnomocnik skarżącej nie uzupełnił braków formalnych wskazanych w wezwaniu z dnia 20 października 2016 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że powołanie błędnej podstawy prawnej jest rażącym naruszeniem prawa jeżeli wiąże się z błędnym ukształtowaniem praw lub obowiązków strony. Strona skarżąca wskazała, że organ wydał zaskarżone postanowienie m.in. na podstawie art. 228 § 1 pkt 3 o.p., który stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia, jeżeli nie spełnia warunków wynikających z art. 222. Tymczasem w sprawie nie ma wątpliwości, że nie doszło do naruszeń obowiązków wskazanych w art. 222 o.p. Powodem pozostawienia przedmiotowego odwołania bez rozpatrzenia było nieuzupełnienie braku formalnego pisma w terminie. Podstawę prawną postanowienia powinien zatem stanowić art. 169 § 4 o.p. w zw. z art. 138c § 1 o.p. Wydanie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 228 § 1 pkt 3 o.p. spowodowało niemożność złożenia zażalenia na zaskarżone postanowienie zgodnie z art. 169 § 4 o.p. Doszło więc do uznania przez organ odwoławczy, że zaskarżone postanowienie jest ostateczne i nie przysługuje na nie tryb odwoławczy. Błędna podstawa prawna ograniczyła więc bezpodstawnie prawo spółki do dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Z tego też powodu zdaniem strony skarżącej doszło w niniejszej sprawie do rażącego naruszenia prawa. Skarżący wskazał, że tylko prawidłowe wezwanie wystosowane przez organ podatkowy na podstawie art. 169 § 1 o.p., zawierające kompletną i wyczerpującą informację o tym, jak ma zostać przeprowadzone usunięcie braku podania przez podmiot je wnoszący, może wywołać skutki w postaci biegu siedmiodniowego terminu do usunięcia braków i w dalszej kolejności pozostawienia podania bez rozpoznania. W wezwaniu z dnia 20 października 2016 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] wskazał precyzyjnie jedynie, że konieczne jest przesłanie potwierdzenia dokonania opłaty skarbowej. Organ wskazał wprawdzie, że brak dotyczy również pełnomocnictwa ogólnego nie precyzując go jednak. W dalszej części wezwania organ odwoławczy zacytował art. 138c § 1 o.p., który wymienia kilka danych identyfikujących pełnomocnika. Tak więc w sprawie nie wskazano bezpośrednio, że usunięcie braku formalnego winno nastąpić poprzez podanie konkretnej informacji - adresu elektronicznego. Brak ten został dopiero sprecyzowano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Skarżący wskazał, że w sprawie nie doszło do wystąpienia braków formalnych odwołania, albowiem zgodnie ze stanowiskiem skarżącej określonej w piśmie z dnia 31 października 2016 r. Dyrektor Izby Celnej został poinformowany o problemach technicznych związanych z portalami administracyjnymi. Na dowód tych problemów został wówczas przedłożony wydruk z serwera. Z tego powodu pełnomocnik skarżącej nie był w stanie dokonać żadnych czynności z portalami administracyjnymi, w tym przesłać pełnomocnictwa drogą elektroniczną, jak i w ogóle dokonać rejestracji. Nadto strona skarżąca wskazała, że "adres elektroniczny" nie został zdefiniowany w o.p. Równocześnie zgodnie z art. 138j § 1 o.p. Minister właściwy do spraw finansów publicznych nie miał upoważnienia do precyzowania tego wyrażenia. Natomiast Dyrektor Izby Celnej posiadał adres elektroniczny pełnomocnika skarżącej w postaci adresu e-mail, który był wskazywany w każdym piśmie pełnomocnika. Tak więc wezwanie w tym zakresie było bezpodstawne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że organ jako podstawę prawną zaskarżonego postanowienia wskazał art. 169 § 4 w zw. z art. 138c § 1 i art. 228 § 1 pkt 3 o.p. Skarżący podniósł zarzut wydania postanowienia m.in. na podstawie art. 228 § 1 pkt 3 o.p., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia, jeżeli nie spełnia ono warunków wynikających z art. 222. Przepis art. 222 o.p. stanowi, że odwołanie od decyzji organu podatkowego powinno zawierać zarzuty przeciw decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie. Nie dotyczy on zatem uzupełnienia braków formalnych skargi. Uzupełnienia braków formalnych skargi dotyczy natomiast powołany przez organ art. 169 § 1 o.p., zgodnie z którym, jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Wyłącznie ten przepis winien stanowić podstawę prawną rozstrzygnięcia organu. Organ w podstawie prawnej postanowienia powołał obie te regulacje. Zbędne powołanie przez organ w podstawie prawnej postanowienia art. 228 § 1 pkt 3 o.p. nie stanowiłoby wady uzasadniającej usunięcie wydanego postanowienia z obrotu prawnego, gdyby podstawę prawną postanowienia stanowił art. 169 § 1 o.p. Wydane postanowienie w istocie zostało jednak wydane na podstawie art. 228 § 1 pkt 3 o.p., bowiem zawiera ono pouczenie, że wydane postanowienie jest ostateczne i przysługuje od niego skarga do sądu administracyjnego, podczas, gdy postanowienie wydane w trybie art. 169 § 1 o.p., jest zgodnie z § 4 tego przepisu zaskarżalne zażaleniem, które to zażalenie rozpoznaje organ II instancji, który wydał postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia. Błędne przyjęcie podstawy prawnej postanowienia miało zatem w tym przypadku wpływ na pozbawienie strony możliwości wniesienia zażalenia. Stanowiło ono zatem naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniało to uchylenie wydanego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Sąd wskazał, że do wydania wyroku oddalającego skargę doszło w wyniku omyłki, która, jako dotycząca merytorycznego rozstrzygnięcia, nie podlega sprostowaniu w trybie art. 156 § 1 p.p.s.a. Natomiast w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie zostanie ona uwzględniona w trybie autokontroli sądowoadministracyjnej na podstawie art. 179a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. "A" Spółka z o.o. z siedzibą w K. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. W skardze tej podniesiono zarzuty 1. naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku art. 247 § 1 pkt 3 o.p. i art. 169 § 1 o.p. oraz art. 228 § 1 pkt 3 o.p., poprzez niestwierdzenie nieważności postanowienia, 2. naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku art. art. 169 § 1 o.p. oraz art. 228 § 1 pkt 3 o.p., poprzez brak uchylenia wydanego postanowienia, 3. naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., przez brak wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia, 4. naruszenia art. 138 p.p.s.a., przez sprzeczność sentencji wyroku z uzasadnieniem. Nadto strona złożyła wniosek o zwrot kosztów postępowania, w tym postepowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że Dyrektor Izby Celnej w [...] wezwał pełnomocnika spółki do uzupełnienia braków formalnych odwołania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, poprzez uzupełnienie pełnomocnictwa ogólnego udzielonego przez spółkę temu pełnomocnikowi. Organ stwierdził, że skarżąca nie uzupełniała braku formalnego odwołania, polegającego na braku prawidłowego pełnomocnictwa. Art. 228 § 1 pkt 3 o.p. stanowi podstawę do pozostawienia przez organ odwoławczy odwołania bez rozpatrzenia, jeżeli nie spełnia ono warunków wynikających z art. 222 o.p. Zgodnie z art. 222 o.p. odwołanie od decyzji organu podatkowego powinno zawierać zarzuty przeciw decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie. W niniejszej sprawie nie zachodziły okoliczności tego rodzaju, lecz wadliwość polegająca na braku prawidłowego pełnomocnictwa. Taki brak formalny podlega usunięciu w trybie art. 169 § 1 o.p. Wadliwe wskazanie przepisu procesowego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia organu może nie mieć wpływu na wynik sprawy. W niniejszej sprawie błędne podanie podstawy rozstrzygnięcia w postaci art. 228 § 1 pkt 3 o.p. miało jednak wpływ na zastosowanie przez organ dalszego trybu postępowania. Wydane postanowienie zawiera bowiem pouczenie, że wydane postanowienie jest ostateczne i przysługuje od niego skarga do sądu administracyjnego, podczas, gdy postanowienie wydane w trybie art. 169 § 1 o.p., jest zgodnie z § 4 tego przepisu zaskarżalne zażaleniem, które to zażalenie rozpoznaje organ II instancji, który wydał postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia. Organ wydając postanowienie na podstawie art. 169 § 1 o.p. winien pouczyć stronę o zażaleniu, a następnie rozpoznać wniesione zażalenie. Zaistniałe naruszenie przepisów prawa procesowego, polegające na wskazaniu w postawie prawnej rozstrzygnięcia art. 228 § 1 pkt 3 o.p. oraz pouczenie strony o ostateczności postanowienia wskazuje na wydanie postanowienia na podstawie art. 228 § 1 pkt 3 o.p., a nie art. 169 § 1 o.p., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z uwagi na pozbawienie strony instancji odwoławczej. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd po wpłynięciu oczywiście uzasadnionej skargi kasacyjnej na podstawie art. 179a p.p.s.a., uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 160/17 i uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd nie uwzględnił wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku art. 247 § 1 pkt 3 o.p. Treść wydanego postanowienia nie narusza prawa w sposób rażący, lecz zawiera naruszenie przepisów procesowych, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wskazać należy, że organ w podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazał także prawidłowo przepis art. 169 § 1 o.p., a wadliwość postanowienia, uzasadniającą wyeliminowanie go z obrotu prawnego stwierdzić można w związku z treścią pouczenia. W związku z faktem, że skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na wydane postanowienie, Sąd nie mógł dokonać oceny podniesionych w skardze zarzutów merytorycznych związanych z wezwaniem do usunięcia braku formalnego odwołania i wyrazić swego stanowiska w tym zakresie. Oceny takiej Sąd dokona dopiero w przypadku wniesienia skargi na postanowienie wydane w wyniku zaskarżenia zażaleniem postanowienia opartego na art. 169 § 1 o.p. Orzekając o kosztach postępowania, Sąd na podstawie 205 § 2 p.p.s.a. oraz art. 179a w związku z art. 203 pkt 1 p.p.s.a. zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 340 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji. Na kwoty te składają się koszty uiszczonych wpisów sądowych oraz koszty zastępstwa procesowego – wynagrodzenia pełnomocnika i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.