I SA/Gd 1620/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 rok postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 grudnia 2013 r. skarżący R. S. został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 4.367 zł. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF i datowanym na dzień 30 grudnia 2013 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W świetle zawartego w formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym (vide: rubryka nr 6) wnioskodawca jest osobą prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach (vide: rubryki nr 7 - 10 formularza PPF) wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku (nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani zasobów pieniężnych). Miesięczny dochód brutto wynoszący 1.600 zł kształtuje wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w przedsiębiorstwie "A". Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 15 stycznia 2014 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: a) oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę oraz jego żonę w przedmiocie wysokości i źródeł dochodów osiągniętych w roku 2013; b) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez ww. rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczeń o ich nieposiadaniu; c) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznych dochodów wnioskodawcy (w kwotach netto i brutto) oraz dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy; d) oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych), wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią aktualnie miesięcznych dochodów (w kwotach netto i brutto) wraz z dowodami potwierdzającymi dochody uzyskane w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwane aktualnie; jeżeli żona nadal prowadzi działalność gospodarczą – dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, a także ewidencji środków trwałych; e) dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania poniesionych przez ww. w okresie ostatnich trzech miesięcy (opłat czynszowych, za energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, telefon, innych); f) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę oraz jego żonę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); g) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy i jego żony wobec urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów, dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy, a w przypadku posiadanych zobowiązań kredytowych – dokumentów potwierdzających ratę ich spłaty. W ww. zarządzeniu z dnia 15 stycznia 2014 r. referendarz sądowy wskazał ponadto, że wnioskodawca nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki wyłącznie w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W następstwie ww. zarządzenia referendarza sądowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły: - oświadczenie podpisane przez G. S. w przedmiocie dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2013 w kwocie 41.131 zł netto; - zaświadczenie podpisane przez G. S. – właściciela przedsiębiorstwa "A" wskazujące, że dochód netto R. S. w okresie ostatnich trzech miesięcy wynosi 1.181,38 zł; - oświadczenie podpisane przez G. S. wskazujące, że małżonkowie są w separacji a wszystkie przedstawione rachunki są dzielone pomiędzy trzy osoby, to jest G. S., R. S. oraz P. S., który jest właścicielem domu; - oświadczenie G. S., w świetle którego ww. jest właścicielem dwóch pojazdów mechanicznych o łącznej wartości 15.100 zł; - oświadczenie G. S., w świetle którego ww. jest właścicielem działki rekreacyjnej o wartości 61.000 zł; - pozbawione podpisu oświadczenie G. S. wskazujące na: posiadanie kredytu (z ratą wynoszącą 283 zł); dwóch rachunków kredytowych (z zadłużeniem odpowiednio 9.909,08 zł i 11.840 zł); limitu w firmowym rachunku bankowym (z zadłużeniem 28.185,98 zł) oraz nie opłaconej względem kontrahenta faktury VAT opiewającej na kwotę 16.500 zł; - kserokopia formularza PIT – 40 identyfikującego dochody podatnika R. S. uzyskane w roku 2013; - kserokopia informacji PIT - 11 identyfikującej dochody podatnika R. S. uzyskane w roku 2013; - kserokopia zeznania PIT – 36 za rok 2013 złożonego przez G. S. (ze wskazaniem dochodu wynoszącego 52.433,65 zł); - kserokopia informacji PIT/B za rok 2013 złożona przez G. S.; - kserokopia zeznania PIT – 39 za rok 2013 złożonego przez G.S. (ze wskazanie dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości w wysokości 20.000 zł); - kserokopia faktury za energię elektryczną za okres 27 maja – 27 listopada 2013 r. wraz z rozliczeniem prognozowanym (wymagane wpłaty odpowiednio: 1.501,63 zł, 453,07 zł i 453, 07 zł w okresach do 20 stycznia, 20 marca i 20 maja 2014 r.); - kserokopia decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2013 opiewająca na kwotę 243 zł; - kserokopia faktury VAT za usługi RTV i Internet z datą płatności 31 grudnia 2013 r. opiewająca na kwotę 102 zł brutto; - kserokopia faktury VAT za odbiór odpadów komunalnych w okresie 1 stycznia – 31 marca 2013 r. opiewająca na kwotę 233,49 zł brutto; - kserokopia faktury VAT za dostawę wody i odprowadzanie ścieków w miesiącu styczniu 2014 r. opiewająca na kwotę 558,16 zł; - kserokopia faktury VAT za paliwo gazowe za okres 9 listopada – 16 grudnia 2013 r. opiewająca na kwotę 975,17 zł brutto; - kserokopia faktury VAT za paliwo gazowe za okres 16 grudnia 2013 r. – 11 stycznia 2014 r. opiewająca na kwotę 761,55 zł brutto; - kserokopie faktur VAT za usługi telekomunikacyjne wystawionych na rzecz G.S. opiewające na kwoty brutto wynoszące 486,21 zł, 291,77 zł oraz 254,90 zł; - kserokopie potwierdzeń przelewów za usługi RTV oraz z tytułu zawartej umowy kredytowej; - kserokopie historii dwóch rachunków bankowych prowadzonych przez B S.A.; - kserokopia historii dwóch rachunków bankowych kredytowych prowadzonych przez C S.A.; - kserokopia historii rachunku bankowego należącego do G. S. i prowadzonego przez D S.A.; - kserokopia historii dwóch rachunków bankowych należących do G.S. i prowadzonych przez E S.A. W tym stanie należało uznać, co następuje: Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona bowiem dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tak określonymi przesłankami przyznania prawa pomocy rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zaś wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (a więc obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu – vide: art. 245 § 2 ww. ustawy) ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; vide: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Co nadto istotne, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 października 2008 r.; sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że koszty niniejszego postępowania kształtują: - wpis od skargi wynoszący 4.367 zł (vide: § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); - ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (vide: § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); - ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (vide: § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); - ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (vide: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192); - wynagrodzenie radcy prawnego. Co oczywiste, na obecnym etapie postępowania koszty sądowe zamykają się w kwocie 4.367 zł stanowiącej wpis od wniesionej skargi. Z kolei wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (którego udział w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie jest bezwzględnie wymagany w świetle przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) jest ustalane co do zasady swobodnie pomiędzy stronami – mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 490). Mając na uwadze ww. regulacje normatywne jak i ww. okoliczności faktyczne referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca w realiach niniejszego postępowania nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przemawiają za tym następujące okoliczności. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że wobec braku przedstawienia stosownego orzeczenia sądowego zasadnym jest uznanie, iż wnioskodawca pozostaje w dalszym ciągu w związku małżeńskim pomimo tego, że w formularzu PPF o tej okoliczności nie wspomina. Pozostawanie w związku małżeńskim oznacza z kolei, że kompleksowa ocena możliwości płatniczych wnioskodawcy musi być dokonywana z uwzględnieniem stanu majątkowego współmałżonka, który w realiach sprawy jest czynnym przedsiębiorcą. Analizując sytuację dochodową żony wnioskodawcy w szerszym spectrum czasowym oraz w kontekście prowadzonej działalności gospodarczej nie sposób uznać, że jest to działalność deficytowa. Ponadto, rzeczywiście miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą jest kategoria przychodu. Z przedstawionych do akt dokumentów, w tym z wyciągów z rachunków bankowych wynika, że żona wnioskodawcy musi generować określone przychody skoro posiadane rachunki bankowe zasilane są przelewami zewnętrznymi (vide: wpłata kwoty 52.500,09 zł w dniu 12 grudnia 2013 r.) czy też określonymi wpłatami własnymi (vide m.in.: wpłaty z dat: 16, 23 i 27 stycznia oraz z dnia 10 lutego 2014 r.). Należy mieć ponadto na uwadze, że w świetle przedstawionych wyciągów żona wnioskodawcy na bieżąco reguluje różnego zobowiązania. Jak wynika z przedłożonych dokumentów jest również dysponentem określonych składników majątkowych, w tym nieruchomości oraz dwóch pojazdów mechanicznych. Okoliczności te wykluczają tym samym uznanie, że jest to osoba która obiektywnie nie jest w stanie wesprzeć wnioskodawcy w zniesieniu ciężaru poniesienia kosztów prowadzonego postępowania. W dalszej kolejności należy zauważyć, że wnioskodawca odnosząc się do własnej sytuacji majątkowej jak i możliwości płatniczych powołuje i dokumentuje wyłącznie te okoliczności, które mają wymiar negatywny pomijając równocześnie te, które w zakresie dokonywanej analizy mogą mieć istotne znaczenie. Za takim wnioskiem przemawia fakt selektywnego wykonania zarządzenia referendarza sądowego z dnia 15 stycznia 2014 r., w tym brak przedstawienia jakichkolwiek dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy i jego żony względem podmiotów publicznych jak i dowodów dotyczących czynności egzekucyjnych prowadzonych w odniesieniu do majątku wnioskodawcy. Analizując przedstawione w następstwie zarządzenia referendarza sądowego dokumenty obrazujące koszty utrzymania wnioskodawcy i jego żony nie sposób ponadto dociec, które z tych kosztów w rzeczywistości pokrywają ww. osoby. Co prawda w aktach znajduje się podpisane przez G. S. oświadczenie w przedmiocie podziału kosztów pomiędzy trzy osoby jednakże same dokumenty (to jest faktury VAT) wystawiane są aż na cztery różne osoby. Z wyliczeń referendarza wynika z kolei, że orientacyjne, miesięczne koszty utrzymania wnioskodawcy i jego żony oscylują wokół kwoty wynoszącej 1.300 zł brutto. Zestawienie ww. kwoty ze stanem majątkowym żony wnioskodawcy, z oczywistych względów nie może uzasadniać uznania, że ww. nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak zaś wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać wyłącznie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Ponadto fakt korzystania przez żonę wnioskodawcy z linii kredytowych czy limitu w rachunku bankowym nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych tym bardziej wówczas, gdy strona bądź jej małżonek posiadają środki pieniężne i określony majątek. Warto podkreślić, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie hierarchizuje się ponoszonych przez stronę wydatków (nawet tych koniecznych) lecz zestawia się rozmiar kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy i aktualne możliwości płatnicze jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Przedmiotowe zestawienie z oczywistych względów nie daje podstaw do uznania, że wnioskodawca dysponujący wraz z żoną określonym majątkiem jak i zaspokajający w pełni aktualne potrzeby bytowe nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Za uznaniem, że wnioskodawca nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (które jak wskazano wcześniej przewidziane jest z założenia dla osób wysoce niemajętnych) przemawia również fakt, iż w postępowaniu w sprawie o sygnaturze I SA/Gd 834/12 prowadzonym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku wnioskodawca korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, którego ustanowienie musiało wiązać się z wygenerowaniem określonych nakładów finansowych. Fakt reprezentowania wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w ocenie referendarza w oczywisty sposób kontrastuje z prezentowaną w niniejszej sprawie złą kondycją finansową strony. W reasumpcji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.