I SA/Gd 1623/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od kwietnia do listopada 2011 roku postanawia: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego, 2. odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 14 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. K. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącego z urzędu adwokatowi P. S. w dniu 25 kwietnia 2018 r. (potwierdzenie odbioru, k. 251, t. II). Wnioskiem z dnia 21 marca 2018 r. (data stempla pocztowego), złożonym na formularzu PPF w dniu 11 kwietnia 2018 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że rozpoznanie wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika jest zbędne. Prawomocnym postanowieniem z dnia 12 czerwca 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku uwzględnił wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata i przyznał prawo pomocy w tym zakresie. Okręgowa Rada Adwokacka [...] wyznaczyła na pełnomocnika skarżącego adwokata P. S. Powyższe oznacza, że skarżący jest już w niniejszej sprawie reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Pełnomocnik ten reprezentuje skarżącego na każdym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, również przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Prawo pomocy przyznane skarżącemu powołanym postanowieniem nie zostało cofnięte w trybie art. 249 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). W tym stanie sprawy za zbędne należało uznać rozpoznanie kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w niniejszej sprawie w tożsamym zakresie. Zgodnie z art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Z tego względu referendarz sądowy, na podstawie art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekł jak w orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia. Przechodząc do rozpoznania wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, iż referendarz sądowy powołanym postanowieniem z dnia 12 czerwca 2017 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy przez ustanowienie adwokata i odmówił przyznania mu prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie to stało się prawomocne w związku z utrzymaniem go w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2017 r. Z uwagi na to, iż przedmiotowy wniosek został złożony przez skarżącego po prawomocnym rozpoznaniu przez referendarza sądowego uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, a jego żądanie (tak jak i poprzedni wniosek) rozpatrywać należy w świetle zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym), należało go zakwalifikować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Możliwość taką stwarza art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należą niewątpliwie postanowienia wydawane w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy zatem dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku, tylko porównać sytuację opisaną w tych dwóch wnioskach. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku, należy rozważyć, czy zaszły okoliczności faktyczne, które uzasadniają zmianę dotychczasowego prawomocnego rozstrzygnięcia, odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy. Z poprzedniego oświadczenia skarżącego o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, przedłożonych przez niego dokumentów, a także danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz na stronie sklepu internetowego decorations.pl informacji, wynikało, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką i dwiema małoletnimi córkami (5 i 9 lat). Majątek skarżącego to 98 udziałów o łącznej wartości nominalnej 4.900 zł w "A" Sp. z o.o. z siedzibą [...] oraz wierzytelności, których wartości nie podał, wskazując iż zostały umorzone przez komornika. Na dzień wypełnienia formularza PPF, tj. na dzień 10 marca 2017 r. skarżący posiadał oszczędności w gotówce w kwocie 1.200 zł. Środki pieniężne posiadała także jego małżonka, która na ten dzień dysponowała kwotą 5.696,62 zł. Małżonka skarżącego nie posiadała żadnego majątku. Skarżący posiadał zobowiązania z tytułu dwóch pożyczek gotówkowych w karcie kredytowej, udzielonych mu w wysokości 19.000 zł (w 2015 r.) oraz 48.000 zł (w 2016 r.), których miesięczna spłata wynosiła odpowiednio 439,61 zł i 1.019,86 zł. Małżonkowie zatrudnieni byli na umowę o pracę na czas nieokreślony a wynagrodzenie każdego z nich odpowiadało kwocie wynagrodzenia minimalnego, które wynosiło 1.459,48 zł netto miesięcznie. Dochody z tego tytułu oraz świadczenie wychowawcze (tzw. 500 plus) w łącznej kwocie 1.000 zł miesięcznie stanowiły jedyne źródło utrzymania rodziny. Średnie miesięczne udokumentowane wydatki, jakie małżonkowie ponosili na opłaty za najem i eksploatację mieszkania, usługi telekomunikacyjne (telewizję, internet, telefon) oraz za przedszkole i zajęcia dodatkowe córki wynosiły 1.859,16 zł. Małżonkowie, mimo iż dokonywali spłaty zadłużenia każdorazowo przekraczającego kwotę wynagrodzenia skarżącego, nie otrzymywali pomocy finansowej ani rzeczowej od rodziny, czy innych osób. W kolejnym oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że nadal prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką i dwiema małoletnimi córkami, małżonka nie posiada majątku, natomiast jego majątek stanowią udziały o wartości 4.800 zł w "A" Sp. z o.o., małżonkowie utrzymują się z wynagrodzeń za pracę, których miesięczna wysokość wynosi łącznie 3.070 zł (tj. po 1.535 zł netto, co odpowiada kwocie wynagrodzenia minimalnego w roku 2018) i które w całości przeznaczają na bieżące wydatki, w szczególności opłaty za czynsz (1.300 zł), media (300 zł), spłatę kredytów, których miesięczna rata wynosi 1.100 zł, wyżywienie oraz koszty utrzymania dzieci. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 7 dni: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę za 2017 rok (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39); 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków kart kredytowych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków za okres od 1 lutego 2018 r.; w przypadku, gdy wnioskodawca lub jego małżonka zlikwidowali posiadane rachunki bankowe przedstawienia dokumentu potwierdzającego ich zamknięcie; 3/ zaświadczenia od pracodawców wnioskodawcy i jego małżonki o zajmowanych stanowiskach oraz wysokości miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez każdego z małżonków wraz ze wszystkimi dodatkami (w kwocie netto) oraz ich średniej wysokości w okresie od 1 lutego 2018 r. wraz z informacją, czy w jakiej formie wypłacane są wynagrodzenia (przelewem na rachunek bankowy, czy też gotówką); 4/ oświadczenia, czy wnioskodawca nadal nie uzyskuje dochodów z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Zarządu "A" Sp. z o.o. [...] oraz z tytułu reprezentacji "B" Sp. z o.o. Sp. k. [...]; jeżeli osiąga dochody z tego tytułu – przedłożenia dokumentu obrazującego wysokość wynagrodzeń; 5/ oświadczenia, czy w związku z posiadaniem udziałów ww. spółkach wnioskodawcy została wypłacona dywidenda za rok 2017; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu obrazującego wysokość dochodu z tego tytułu; 6/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego małżonka w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystali ze świadczeń przyznawanych lub wypłacanych przez pomoc społeczną (zasiłków rodzinnych, świadczenia wychowawczego tzw. 500+); jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres, na jaki pomoc została przyznana (decyzji z pomocy społecznej); 7/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego małżonka otrzymują pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); 8/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie od 1 lutego 2018 r. kosztów utrzymania rodziny (czynszu najmu mieszkania, opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet, opłat za przedszkole itp.); 9/ zaświadczenia z banku o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę miesięcznych rat kredytów i pożyczek oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań wnioskodawcy, jego małżonki (wobec urzędu skarbowego, dostawców mediów, pracodawcy z tytułu uiszczonej za skarżącego opłaty kancelaryjnej i innych podmiotów). Skarżący został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi w dniu 25 kwietnia 2018 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 250, t. II). Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. W związku z powyższym należało uznać, iż skarżący, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Jak już wskazano bierność skarżącego skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Przypomnieć raz jeszcze należy, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Skarżący tego nie uczynił. Skoro skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, aktualna pozostaje ocena sytuacji skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Skarżący, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, nie podał i nie uprawdopodobnił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. Mając na uwadze powyższe, należało stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zmianę dotychczasowego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno ustanowienie pełnomocnika jak i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.