I SA/Gd 1623/16

Dnia 27 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.K. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 28 maja 2018 r. w przedmiocie odmowy zmiany prawomocnego postanowienia o prawie pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od kwietnia do listopada 2011 roku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem z dnia 21 marca 2018 r. (data stempla pocztowego), złożonym na formularzu PPF w dniu 11 kwietnia 2018 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Mając na uwadze, że prawomocnym postanowieniem z dnia 12 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ponowny wniosek został zakwalifikowany jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Rozważając, czy w sprawie zaistniały okoliczności faktyczne, które uzasadniają zmianę dotychczasowego prawomocnego rozstrzygnięcia, referendarz ustalił, że z poprzedniego oświadczenia skarżącego o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, przedłożonych przez niego dokumentów, a także danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz na stronie sklepu internetowego decorations.pl informacji, wynikało, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką i dwiema małoletnimi córkami (5 i 9 lat). Majątek skarżącego to 98 udziałów o łącznej wartości nominalnej 4.900 zł w "A" Sp. z o.o. z siedzibą w P. oraz wierzytelności, których wartości nie podał, wskazując iż zostały umorzone przez komornika. Na dzień wypełnienia formularza PPF, tj. na dzień 10 marca 2017 r. skarżący posiadał oszczędności w gotówce w kwocie 1.200 zł. Środki pieniężne posiadała także jego małżonka, która na ten dzień dysponowała kwotą 5.696,62 zł. Małżonka skarżącego nie posiadała żadnego majątku. Skarżący posiadał zobowiązania z tytułu dwóch pożyczek gotówkowych w karcie kredytowej, udzielonych mu w wysokości 19.000 zł (w 2015 r.) oraz 48.000 zł (w 2016 r.), których miesięczna spłata wynosiła odpowiednio 439,61 zł i 1.019,86 zł. Małżonkowie zatrudnieni byli na umowę o pracę na czas nieokreślony a wynagrodzenie każdego z nich odpowiadało kwocie wynagrodzenia minimalnego, które wynosiło 1.459,48 zł netto miesięcznie. Dochody z tego tytułu oraz świadczenie wychowawcze (tzw. 500 plus) w łącznej kwocie 1.000 zł miesięcznie stanowiły jedyne źródło utrzymania rodziny. Średnie miesięczne udokumentowane wydatki, jakie małżonkowie ponosili na opłaty za najem i eksploatację mieszkania, usługi telekomunikacyjne (telewizję, internet, telefon) oraz za przedszkole i zajęcia dodatkowe córki wynosiły 1.859,16 zł. Małżonkowie, mimo iż dokonywali spłaty zadłużenia każdorazowo przekraczającego kwotę wynagrodzenia skarżącego, nie otrzymywali pomocy finansowej ani rzeczowej od rodziny, czy innych osób. W kolejnym oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że nadal prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką i dwiema małoletnimi córkami, małżonka nie posiada majątku, natomiast jego majątek stanowią udziały o wartości 4.800 zł w "A" Sp. z o.o., małżonkowie utrzymują się z wynagrodzeń za pracę, których miesięczna wysokość wynosi łącznie 3.070 zł (tj. po 1.535 zł netto, co odpowiada kwocie wynagrodzenia minimalnego w roku 2018) i które w całości przeznaczają na bieżące wydatki, w szczególności opłaty za czynsz (1.300 zł), media (300 zł), spłatę kredytów, których miesięczna rata wynosi 1.100 zł, wyżywienie oraz koszty utrzymania dzieci. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i w związku z tym wezwał skarżącego (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 7 dni szeregu dokumentów i oświadczeń, szczegółowo wymienionych w zarządzeniu z dnia 19 kwietnia 2018 r. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi w dniu 25 kwietnia 2018 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 250, t. II). Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 28 maja 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego i odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 12 czerwca 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazane zostało, że postanowieniem z dnia 12 czerwca 2017 r. referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata i przyznał prawo pomocy w tym zakresie. Powyższe oznacza, że skarżący jest już w niniejszej sprawie reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Tym samym, zdaniem referendarza, za zbędne należało uznać rozpoznanie kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w niniejszej sprawie w tożsamym zakresie. Jednocześnie w ocenie referendarza skarżący, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Bierność skarżącego skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał, że skarżący przedstawił swoją sytuacje majątkową i umożliwił wydanie rozstrzygnięcia o ewentualnym zwolnieniu od kosztów. Zdaniem wnoszącego sprzeciw, żądanie złożenia dodatkowych dokumentów nie jest niezbędne do ustalenia jego sytuacji majątkowej. Dodał ponadto, że przedstawienie licznych dokumentów i oświadczeń w terminie 7 dni wykracza poza utarte zwyczaje i praktykę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) – dalej w skrócie zwanej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. W myśl art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych lub ewentualnie o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12 dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. W orzecznictwie wskazuje się, że badając przesłanki zastosowania w okolicznościach danej sprawy art. 165 p.p.s.a. sąd jest zobowiązany do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie. Przez "zmianę okoliczności sprawy" należy rozumieć zarówno wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści niż uprzednio wydane. (tak też B. Dauter, w: B. Dauter i inni, Komentarz... s. 467 i NSA w postanowieniach z dnia 15 kwietnia 2008 r. (II FZ 106/08), z dnia 10 sierpnia 2009 r. (II FZ 291/09) i z dnia 5 listopada 2010 r. (I OZ 841/10). Instytucja przewidziana w art. 165 p.p.s.a. nie służy przy tym do ponownego rozpatrzenia argumentów strony przedstawionych w trakcie postępowania (postanowienie NSA z 22 sierpnia 2008 r., I FZ 298/08). W przedmiotowej sprawie wnioskodawca swój kolejny wniosek oparł na tych samych okolicznościach mających obrazować jego sytuację rodzinna i majątkową, jak uczynił to składając swój pierwszy wniosek. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni, szczegółowo wymienionych dokumentów. Skarżący uchylił się od obowiązku złożenia stosownej dokumentacji. Sąd zauważa, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podjęte zostały po to, aby umożliwić skarżącemu należyte uzasadnienie i uprawdopodobnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do przedłożenia stosownej dokumentacji winien zatem z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jego interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Brak stosownej, zupełnej odpowiedzi na skierowane do strony wezwanie oznacza, że skarżący nie wykazał wystąpienia w jego sytuacji przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy zaznaczyć, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jej otrzymania, a skoro na stronie spoczywa obowiązek wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to pochodzące od niej informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Zasadnie zatem referendarz sądowy podniósł, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, albowiem nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Słusznie w zaskarżonym postanowieniu zostało dostrzeżone, że dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej nie jest możliwe z uwagi na nieprzedstawienie stosownych dokumentów, co prowadziło do niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności. W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Mając na uwadze to, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować sytuację finansową swoją, jak i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a w konsekwencji wykazał zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy. Zaznaczyć również należy, że wyznaczony w zarządzeniu siedmiodniowy termin na przedstawienie wymaganej dokumentacji jest terminem sądowym, możliwym do przedłużenia. Nic nie stało zatem na przeszkodzie aby osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy złożyła w tym względzie stosowny wniosek, wskazując termin gwarantujący jej możliwość zebrania dokumentacji i sporządzenia oświadczeń. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.