I SA/Gd 1642/16

Dnia 15 maja 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2017 r. roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W.N. od postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 17 marca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 19 stycznia 2017 r., W.N. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jednocześnie wnioskodawca opłacił w dniu 19 stycznia 2017 r. należny w niniejszej sprawie wpis od skargi w kwocie 100 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 3.000 zł netto, który jest jego jedynym źródłem utrzymania, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z partnerką życiową, która obecnie nie posiada stałego zatrudnienia, nie uzyskuje dochodów ani pomocy finansowej ze strony rodziny. Wnioskodawca nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiada zaś zadłużenie w kwocie około 130.000 zł z tytułu nieopłaconych składek ZUS oraz zaległości podatkowych oraz zadłużenie w rachunku karty kredytowej w wysokości 6.700 zł. Wnioskodawca ponosi opłaty za wynajem mieszkania w kwocie 1.420 zł miesięcznie, opłaty za media oraz wydatki na leczenie w wysokości około 650 zł miesięcznie, nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani rzecznikiem patentowym. Zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni szeregu dokumentów, szczegółowo wymienionych w zarządzeniu. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 21 lutego 2017 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 20), jednakże pozostało ono bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 17 marca 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazane zostało, że wnioskodawca, z uwagi na nieprzedłożenie wymaganych dokumentów, uniemożliwił dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej, co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący potwierdził, że nie dostarczył żądanej dokumentacji, albowiem nie zgadzał się z zakresem dokumentów, o których dostarczenie był wzywany. W szczególności nie widział podstaw do tego, aby podawać informacje dotyczące kont bankowych partnerki, skoro nie jest ona stroną tego postępowania. Wnoszący sprzeciw wskazał również, ze jest gotów dostarczyć dokumentację potwierdzającą stan zadłużenia, kosztów wynajmu mieszkania niemniej jednak nie widzi podstaw do twego, aby dokumentować ponoszone koszty leczenia. W ocenie strony, stan zdrowia jak również koszty leczenia podlegają ochronie jako dane wrażliwe. Końcowo wskazał także, iż złożony wniosek obejmował zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata a wydane postanowienie obejmuje jedynie odmowę przyznania prawa pomocy, pomijając kwestię ustanowienia pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) – dalej w skrócie zwanej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie stronie prawa pomocy stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje sądowi art. 255 p.p.s.a. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - art. 246 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano wnioskodawcę do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu referendarza sądowego. Sąd zauważa, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podjęte zostały po to, aby umożliwić skarżącemu należyte uzasadnienie i uprawdopodobnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do przedłożenia stosownej dokumentacji winien zatem z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jego interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Brak stosownej odpowiedzi na skierowane do strony wezwanie oznacza, że skarżący nie wykazał wystąpienia w jego sytuacji przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy zaznaczyć, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jej otrzymania, a skoro na stronie spoczywa obowiązek wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to pochodzące od niej informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Zasadnie zatem wskazał referendarz sądowy, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, albowiem nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Słusznie w zaskarżonym postanowieniu zostało dostrzeżone, że dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej nie jest możliwe z uwagi na nieprzedstawienie stosownych dokumentów, co prowadziło do niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Mając na uwadze to, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować sytuację finansową swoją jak i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a w konsekwencji wykazał zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd zauważa, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, sądy są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12; z dnia z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13, z dnia 24 lutego 2014 r., II FZ 21/14, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego nie można uznać za usprawiedliwione uchylenie się przez wnioskodawcę od zobrazowania sytuacji finansowej partnerki skarżącego. Dla oceny możliwości płatniczych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy istotna jest wiedza nie tylko o sytuacji finansowej samego wnioskodawcy, ale także osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (rodziny). W przeciwnym razie wzywanie o dodatkowe oświadczenia (dokumenty) dotyczące stanu rodzinnego wnioskodawcy pozbawione byłoby sensu. Wszak stan ten rzutuje nie tylko na dochody, ale i koszty utrzymania wnioskodawcy, co znajduje odzwierciedlenie w przesłankach przyznania pomocy finansowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest bowiem mowa o wykazaniu, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, "bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Tym samym brak było podstaw do stwierdzenia, że postanowienie wydane przez referendarza sądowego było wadliwe. Wbrew zarzutom strony zawartym w sprzeciwie, skarżący nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej w sposób, który pozwoliłby uznać, że rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. Sąd nie zgadza się przy tym ze stwierdzeniem, że zaskarżone postanowienie nie uwzględnia całości żądania skarżącego. Po pierwsze należy zauważyć, że treść uzasadnienia wskazuje, iż wniosek strony o przyznanie prawa pomocy swym zakresem obejmował zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienia adwokata. Z kolei zawarte w sentencji stwierdzenie, że referendarz odmawia przyznania prawa pomocy zawiera w sobie zarówno odmowę zwolnienia od kosztów jak i odmowę ustanowienia pełnomocnika. Jeżeli bowiem wniosek skarżącego obejmował przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a referendarz nie uznał za zasadne aby takie zwolnienie zostało stronie w powyższym zakresie przyznane, to wystarczające w sentencji było określenie tego tak jak uczynił to referendarz, bez szczegółowego wskazywania, że odmowa obejmuje zarówno zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jak i odmowę ustanowienia adwokata. Na marginesie należy podnieść, że uzasadnieniem dla nieprzedłożenia przez skarżącego dokumentacji obrazującej jego sytuację majątkową i rodzinną nie może być obawa ujawnienia danych osobowych odnoszących się zarówno do wnioskodawcy, jak i osoby z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zgodnie bowiem z treścią art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych administrator danych, a takim jest m.in. sąd administracyjny, obowiązany zastosować środki techniczne i organizacyjne zapewniające ochronę przetwarzanych danych osobowych odpowiednią do zagrożeń oraz kategorii danych objętych ochroną, a w szczególności powinien zabezpieczyć dane przed ich udostępnieniem osobom nieupoważnionym, zabraniem przez osobę nieuprawnioną, przetwarzaniem z naruszeniem ustawy oraz zmianą, utratą, uszkodzeniem lub zniszczeniem. Wszelkie dane osobowe gromadzone przez sądy podlegają ochronie i są wykorzystywane wyłącznie na potrzeby toczącego się postępowania. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.