I SA/Gd 1642/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia Referendarza sądowego z dnia 17 marca 2017 r. Wnioskiem z dnia 31 października 2017 r., złożonym na formularzu PPF, skarżący W. N. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. W tym miejscu należy wskazać, że referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 marca 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Postanowienie to stało się prawomocne w związku z utrzymaniem go w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 15 maja 2017 r. Z uwagi na to, iż przedmiotowy wniosek został złożony przez skarżącego po prawomocnym rozpoznaniu przez referendarza sądowego uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, należało go zakwalifikować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Możliwość taką stwarza art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należą niewątpliwie postanowienia wydawane w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy zatem dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku, tylko porównać sytuację opisaną w tych dwóch wnioskach. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części lub tylko ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku, należy rozważyć, czy zaszły okoliczności faktyczne, które uzasadniają zmianę dotychczasowego prawomocnego rozstrzygnięcia, odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy. W poprzednim oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z partnerką życiową. Skarżący ani jego partnerka nie posiadają żadnego majątku, w tym oszczędności. Skarżący posiada zaległości podatkowe oraz zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, które wynoszą około 130.000 zł i które w miarę możliwości stara się regulować z bieżących dochodów, a także zadłużenie na karcie kredytowej w wysokości 6.700 zł. Źródłem utrzymania skarżącego i jego partnerki (która pozostaje bez pracy i nie osiąga dochodów) jest prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza, z której osiąga dochody w wysokości około 3.000 zł netto miesięcznie, przy czym dochód z tego tytułu nie jest stały i zależy od ilości zleceń w danym miesiącu. Na czynsz najmu mieszkania, opłaty związane z jego eksploatacją, w tym za media, telefon, koszty leczenia itp., skarżący miesięcznie przeznacza kwotę około 2.070 zł. Wskazał przy tym, iż posiada zaległość z tytułu opłat czynszowych za okres ostatnich dwóch miesięcy. Pozostałą część dochodów skarżący przeznacza na wyżywienie oraz należne (bieżące i zaległe) podatki i składki na ubezpieczenie społeczne, przy czym nie podał ich wysokości. Skarżący uchylił się od przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować okoliczności powołane we wniosku i ustalić jego rzeczywistą sytuację finansową, co skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy w niniejszej sprawie. W kolejnym oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że obecnie wraz z partnerką utrzymują się z wykonywanej przez skarżącego działalności gospodarczej, z której osiąga dochody w wysokości około 3.000 zł netto miesięcznie oraz z wynagrodzenia za pracę partnerki w kwocie około 1.400 zł netto miesięcznie. Jego zadłużenie w rachunku karty kredytowej wynosi 5.128 zł i spłaca je w ratach po około 250 zł. Wskazał także, że na wyżywienie oraz inne koszty wydatkuje miesięcznie około 1.100 zł, w okresie od lipca do sierpnia 2017 r. na leczenie przeznaczył kwotę 540 zł, opłaca także składki do ZUS oraz podatek dochodowy (PIT-5), przy czym nie podał w jakich kwotach. Natomiast pozostałe dane dotyczące majątku skarżącego i jego partnerki, wysokości wydatków ponoszonych na czynsz najmu mieszkania, opłaty związane z jego eksploatacją, w tym za media, telefon, obsługę księgową itp., stanu zadłużenia skarżącego z tytułu podatków, nieopłaconych składek do ZUS oraz opłat za czynsz najmu mieszkania są tożsame z danymi podanymi przez skarżącego w poprzednim oświadczeniu. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2017 r. skarżący nadesłał: (-) zestawienie stanu zaległości podatkowych na dzień 16 listopada 2017 r.; (-) kopię pisma z ZUS z dnia 7 marca 2016 r. o stanie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; (-) wyciąg z księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 sierpnia do 31 października 2017 r.; (-) ewidencję środków trwałych; (-) kopie deklaracji VAT-7 za miesiące od sierpnia do października 2017 r.; (-) wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych przez [...], [...],[...] oraz [...] za okres od 1 sierpnia do 31 października 2017 r.; (-) wydruk zrzutu z ekranu z rachunku firmowego w [...] z dnia 14 grudnia 2017 r.; (-) wyciąg z rachunku karty kredytowej w [...] za okres od 6 listopada do 5 grudnia 2017 r.; (-) kopię umowy najmu mieszkania; (-) kopie potwierdzeń wpłat w okresie od 29 sierpnia do 30 listopada 2017 r. kwot tytułem czynszu najmu należnego za okres od maja do października 2017 r.; (-) kopie potwierdzeń opłat za energię elektryczną za okres od sierpnia do listopada 2017 r.; (-) zaświadczenia z dnia 10 kwietnia, 25 lipca oraz 4 sierpnia 2017 r. o zajęciach kont w [...], [...] i [...]; (-) dodatkowe oświadczenie z dnia 14 grudnia 2017 r. Z dokumentów tych wynika, że skarżący posiada samochód osobowy marki [...] z 2014 r., który wykorzystuje w prowadzonej działalności gospodarczej. Na rachunkach w [...], [...], [...] oraz [...] nie posiada oszczędności – ich salda końcowe były ujemne bądź równe 0 zł, księgowano jedynie opłaty i prowizje za ich prowadzenie, zaś saldo rachunku w [...] wynosiło 69,50 zł. Nadto, konta w [...], [...], [...] oraz w [...] podlegają zajęciu (w [...] do kwoty 54.698,52 zł a w [...] do kwoty 81.425,28 zł). Na dzień 16 listopada 2017 r. skarżący posiadał zaległości podatkowe w wysokości 72.311,32 zł (wraz z odsetkami, kosztami egzekucyjnymi i upomnień), jego zaległości z tytułu nieopłaconych składek do ZUS na dzień 7 marca 2016 r. wynosiły 66.666,89 zł (wraz z kosztami egzekucyjnymi i upomnień), zaś zadłużenie w rachunku karty kredytowej na dzień 5 grudnia 2017 r. wynosiło 5.034,53 zł (skarżący w dniu 1 grudnia 2017 r. dokonał spłaty w kwocie 220 zł). W okresie od sierpnia do października 2017 r. skarżący z tytułu działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości 9.945 zł oraz poniósł wydatki w kwocie 4.137,48 zł. Zatem średni miesięczny dochód wyniósł 1.935,84 zł netto. Skarżący ponosi opłaty za czynsz najmu mieszkania w wysokości 1.000 zł miesięcznie (w okresie od sierpnia do listopada 2017 r. wydatkował na ten cel łącznie 6.020 zł, regulując zarówno bieżące zobowiązania z tego tytułu, jak i zaległości za maj, czerwiec i lipiec 2017 r.) oraz za energię elektryczną w średniej miesięcznej kwocie 105,84 zł. Jednocześnie skarżący, pomimo, iż został mu przedłużony termin do przedstawienia dokumentów wymienionych w zarządzeniu z dnia 8 listopada 2017 r., w żaden sposób nie odniósł się do sytuacji finansowej swojej partnerki życiowej, uchylając się od przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków za okres od 1 sierpnia 2017 r. oraz zaświadczenia od pracodawcy potwierdzającego miesięczną wysokość netto osiąganego przez nią dochodu z tytułu umowy zlecenia wraz ze wszystkimi dodatkami oraz średniego wynagrodzenia z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy. Nadto, skarżący nie nadesłał wyciągów i wykazów z posiadanego rachunku firmowego w [...], wyjaśniając, iż formuła tego konta nie pozwala na wydruk zestawień operacji, zaś w okresie od sierpnia do 14 grudnia 2017 r. nie były na nim wykonywane żadne operacje, nie udokumentował dokonywanych wpłat (i ich wysokości) na poczet posiadanych zobowiązań podatkowych oraz zaległości z tytułu nieopłaconych składek do ZUS oraz nie udokumentował zadeklarowanych wydatków w kwocie około 650 zł miesięcznie na pozostałe opłaty za media, telefon, obsługę księgową oraz wydatków na odpłatne leczenie w kwocie 540 zł. W tak ustalonym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, iż skarżący, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, przestawił swoją sytuację rodzinną i majątkową w sposób analogiczny do tego, jak to uczynił za pierwszym razem. Skarżący, uchylając się od udokumentowania wszystkich okoliczności mających kluczowe znaczenie dla oceny jego możliwości finansowych, nie wykonał nałożonego na niego obowiązku w sposób prawidłowy. Zatem dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej jest wciąż niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Raz jeszcze należy podkreślić, że zaniechanie skarżącego w tym zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy. Wyjaśnić należy skarżącemu, że zgodnie z podglądem prezentowanym w orzecznictwie orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym wysokość dochodów osiąganych przez osoby, z którymi wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe oraz posiadane przez nie środki pieniężne na rachunkach bankowych są okolicznościami, które mają istotny wpływ na ocenę możliwości finansowych wnioskodawcy. Skarżący – jak już wskazano – całkowicie pominął te kwestie, gdyż nie przedstawił dokumentów, które potwierdzałyby wysokość dochodów swojej partnerki, jak również posiadanych przez nią środków na rachunkach bankowych bądź ich brak. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, jakimi środkami pieniężnymi faktycznie dysponuje, gdyż uchylił się od przedstawienia wyciągu z rachunku firmowego prowadzonego przez [...]. Abstrahując od wiarygodności wyjaśnień skarżącego w tym zakresie referendarz sądowy zwraca uwagę, że skarżący mógł wystąpić do banku o sporządzenie zestawienia operacji dokonanych na tym koncie w okresie wskazanym w wezwaniu. Nie ma przy tym znaczenia, że rachunek ten został zajęty w toku prowadzonej egzekucji. Zgodnie bowiem z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1876 ze zm.), środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2017, poz. 847), przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. Do przepisu tego wyraźnie odwołuje się art. 8 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.). Od 1 stycznia 2018 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 2.100 zł, a zatem wolna od zajęcia jest kwota 1.575 zł. Skoro wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku (a z kolejnego wniosku wynika nawet, że uległa ona poprawie), aktualna pozostaje ocena sytuacji faktycznej skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Skarżący nie podał i nie uprawdopodobnił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. Na marginesie można wskazać, iż rozpoznającemu wniosek jest wiadomo z urzędu, że w innych sprawach o sygn. akt I SA/Gd 1036/16, I SA/Gd 625/17, I SA/Gd 626/17, I SA/Gd 578/17, I SA/Gd 1050/17 oraz I SA/Gd 1051/17 prawomocnymi postanowieniami z dnia 16 i 17 marca 2017 r., z dnia 20 lipca 2017 r. oraz z dnia 8 listopada 2017 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy z uwagi na uchylenie się przez niego od obowiązku przedstawienia żądanej dokumentacji źródłowej, która ukazywałaby jego pełną sytuację majątkową. Mając na uwadze powyższe, należało stwierdzić, iż skarżący ponownie nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.