I SA/Gd 1642/16

Dnia 28 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W.N. od postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 25 stycznia 2018 r. o odmowie zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 marca 2017 r. w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem z dnia 31 października 2017 r., złożonym na formularzu PPF, W.N. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Mając na uwadze, że prawomocnym postanowieniem z dnia 17 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, ponowny wniosek został zakwalifikowany jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Rozważając, czy w sprawie zaistniały okoliczności faktyczne, które uzasadniają zmianę dotychczasowego prawomocnego rozstrzygnięcia, referendarz ustalił, że w kolejnym oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, iż obecnie wraz z partnerką utrzymują się z wykonywanej przez skarżącego działalności gospodarczej, z której osiąga dochody w wysokości około 3.000 zł netto miesięcznie oraz z wynagrodzenia za pracę partnerki w kwocie około 1.400 zł netto miesięcznie. Jego zadłużenie w rachunku karty kredytowej wynosi 5.128 zł i spłaca je w ratach po około 250 zł. Wskazał także, że na wyżywienie oraz inne koszty wydatkuje miesięcznie około 1.100 zł, w okresie od lipca do sierpnia 2017 r. na leczenie przeznaczył kwotę 540 zł, opłaca także składki do ZUS oraz podatek dochodowy (PIT-5), przy czym nie podał w jakich kwotach. Natomiast pozostałe dane dotyczące majątku skarżącego i jego partnerki, wysokości wydatków ponoszonych na czynsz najmu mieszkania, opłaty związane z jego eksploatacją, w tym za media, telefon, obsługę księgową itp., stanu zadłużenia skarżącego z tytułu podatków, nieopłaconych składek do ZUS oraz opłat za czynsz najmu mieszkania są tożsame z danymi podanymi przez skarżącego w poprzednim oświadczeniu. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2017 r. skarżący nadesłał: (-) zestawienie stanu zaległości podatkowych na dzień 16 listopada 2017 r.; (-) kopię pisma z ZUS z dnia 7 marca 2016 r. o stanie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; (-) wyciąg z księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 sierpnia do 31 października 2017 r.; (-) ewidencję środków trwałych; (-) kopie deklaracji VAT-7 za miesiące od sierpnia do października 2017 r.; (-) wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych przez "A", "B", "C" oraz "D" za okres od 1 sierpnia do 31 października 2017 r.; (-) wydruk zrzutu z ekranu z rachunku firmowego w "E" z dnia 14 grudnia 2017 r.; (-) wyciąg z rachunku karty kredytowej w "F" za okres od 6 listopada do 5 grudnia 2017 r.; (-) kopię umowy najmu mieszkania; (-) kopie potwierdzeń wpłat w okresie od 29 sierpnia do 30 listopada 2017 r. kwot tytułem czynszu najmu należnego za okres od maja do października 2017 r.; (-) kopie potwierdzeń opłat za energię elektryczną za okres od sierpnia do listopada 2017 r.; (-) zaświadczenia z dnia 10 kwietnia, 25 lipca oraz 4 sierpnia 2017 r. o zajęciach kont w "E", "B" i "C"; (-) dodatkowe oświadczenie z dnia 14 grudnia 2017 r. Z dokumentów tych wynika, że skarżący posiada samochód osobowy marki Fiat Bravia 1.2 SX z 2014 r., który wykorzystuje w prowadzonej działalności gospodarczej. Na rachunkach w "A", "B", "C" oraz "D" nie posiada oszczędności – ich salda końcowe były ujemne bądź równe 0 zł, księgowano jedynie opłaty i prowizje za ich prowadzenie, zaś saldo rachunku w "E" wynosiło 69,50 zł. Nadto, konta w "A", "B", "C" oraz w "E" podlegają zajęciu (w "B" do kwoty 54.698,52 zł a w "E" do kwoty 81.425,28 zł). Na dzień 16 listopada 2017 r. skarżący posiadał zaległości podatkowe w wysokości 72.311,32 zł (wraz z odsetkami, kosztami egzekucyjnymi i upomnień), jego zaległości z tytułu nieopłaconych składek do ZUS na dzień 7 marca 2016 r. wynosiły 66.666,89 zł (wraz z kosztami egzekucyjnymi i upomnień), zaś zadłużenie w rachunku karty kredytowej na dzień 5 grudnia 2017 r. wynosiło 5.034,53 zł (skarżący w dniu 1 grudnia 2017 r. dokonał spłaty w kwocie 220 zł). W okresie od sierpnia do października 2017 r. skarżący z tytułu działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości 9.945 zł oraz poniósł wydatki w kwocie 4.137,48 zł. Zatem średni miesięczny dochód wyniósł 1.935,84 zł netto. Skarżący ponosi opłaty za czynsz najmu mieszkania w wysokości 1.000 zł miesięcznie (w okresie od sierpnia do listopada 2017 r. wydatkował na ten cel łącznie 6.020 zł, regulując zarówno bieżące zobowiązania z tego tytułu, jak i zaległości za maj, czerwiec i lipiec 2017 r.) oraz za energię elektryczną w średniej miesięcznej kwocie 105,84 zł. Jednocześnie skarżący, pomimo, iż został mu przedłużony termin do przedstawienia dokumentów, w żaden sposób nie odniósł się do sytuacji finansowej swojej partnerki życiowej, uchylając się od przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków za okres od 1 sierpnia 2017 r. oraz zaświadczenia od pracodawcy potwierdzającego miesięczną wysokość netto osiąganego przez nią dochodu z tytułu umowy zlecenia wraz ze wszystkimi dodatkami oraz średniego wynagrodzenia z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy. Nadto, skarżący nie nadesłał wyciągów i wykazów z posiadanego rachunku firmowego w "E", nie udokumentował dokonywanych wpłat (i ich wysokości) na poczet posiadanych zobowiązań podatkowych oraz zaległości z tytułu nieopłaconych składek do ZUS oraz nie udokumentował zadeklarowanych wydatków w kwocie około 650 zł miesięcznie na pozostałe opłaty za media, telefon, obsługę księgową oraz wydatków na odpłatne leczenie w kwocie 540 zł. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 17 marca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazane zostało, że wysokość dochodów osiąganych przez osoby, z którymi wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe oraz posiadane przez nie środki pieniężne są okolicznościami, które mają istotny wpływ na ocenę możliwości finansowych wnioskodawcy. Tymczasem skarżący nie przedstawił dokumentów, które potwierdzałyby wysokość dochodów swojej partnerki, jak również posiadanych przez nią środków na rachunkach bankowych bądź ich brak. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał również, jakimi środkami pieniężnymi faktycznie dysponuje, gdyż uchylił się od przedstawienia wyciągu z rachunku firmowego. Skoro wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, aktualna zdaniem referendarza pozostaje ocena sytuacji faktycznej skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Skarżący nie podał i nie uprawdopodobnił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał, że wezwanie z dnia 15 listopada 2017 r. nie zawierało żądania udokumentowania miesięcznych wydatków w kwocie 650 zł. Zdaniem wnioskodawcy, nie ma także podstaw do tego, aby zobowiązany był on przedstawiać sytuację finansową swojej partnerki w szczególności z tej przyczyny, że nie jest ona osobą odpowiedzialną za zadłużenie skarżącego wobec ZUS i za jego zaległości podatkowe. W sprzeciwie wskazane zostało również, że sporządzenie zestawienia operacji bankowych wiązałoby się z koniecznością poniesienia opłat a tym samym byłoby to niecelowe z punktu widzenia efektu ekonomicznego jaki wnioskodawca zamierza osiągnąć, a mianowicie zwolnienia z kosztów. Wnioskodawca nie zgodził się także z dokonaną przez referendarza oceną jego sytuacji życiowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) – dalej w skrócie zwanej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego zarządzeniem z dnia 8 listopada 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni, szczegółowo wymienionych dokumentów. Jakkolwiek skarżący złożył do akt sprawy szereg dokumentów mających obrazować jego sytuację majątkową, to jednak, jak trafnie dostrzegł to referendarz sądowy, dokumentacja ta ma charakter niepełny, nie pozwalający na dokonanie zupełnej oceny stanu jego finansów. W szczególności skarżący ponownie nie odniósł się do sytuacji finansowej swojej partnerki życiowej, nie nadesłał wyciągów i wykazów z posiadanego rachunku bankowego, nie udokumentował dokonywanych wpłat (i ich wysokości) na poczet posiadanych zobowiązań podatkowych oraz zaległości z tytułu nieopłaconych składek do ZUS oraz nie udokumentował zadeklarowanych wydatków. Sąd zauważa, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podjęte zostały po to, aby umożliwić skarżącemu należyte uzasadnienie i uprawdopodobnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do przedłożenia stosownej dokumentacji winien zatem z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jego interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Brak stosownej, zupełnej odpowiedzi na skierowane do strony wezwanie oznacza, że skarżący nie wykazał wystąpienia w jego sytuacji przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy zaznaczyć, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jej otrzymania, a skoro na stronie spoczywa obowiązek wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to pochodzące od niej informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Zasadnie zatem starszy referendarz sądowy podniósł, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, albowiem nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Słusznie w zaskarżonym postanowieniu zostało dostrzeżone, że dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej nie jest możliwe z uwagi na nieprzedstawienie stosownych dokumentów, co prowadziło do niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności. W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Mając na uwadze to, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować sytuację finansową swoją, jak i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a w konsekwencji wykazał zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Starszy referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że starszy referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy. Zaznaczyć również należy, że wezwanie z dnia 8 listopada 2017 r. było precyzyjne, dokładnie formułowało treść żądania i wymaganych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowił art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, wnioskodawca nie wyjaśnił wątpliwości, dotyczących jego sytuacji materialnej. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniu skarżącego, zarządzenie zawierało również wskazanie konieczności udokumentowania wysokości ponoszonych stałych kosztów utrzymania (pkt e zarządzenia). Sąd zgadza się z twierdzeniem, że partnerka życiowa skarżącego nie jest stroną niniejszego postępowania i nie ma obowiązku partycypacji w związanych z tym postępowaniem kosztach. Nadto, w przypadku związku nieformalnego, na partnerach nie ciąży - tak jak w przypadku małżonków - prawny obowiązek wzajemnego wsparcia. Tym niemniej, należy podkreślić, że ocena sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego wnioskodawcy, obejmująca badanie stopnia przyczynienia się do ponoszenia wydatków przez osoby, które partycypują w kosztach utrzymania tego gospodarstwa, jest uzasadniona potrzebą ustalenia całokształtu okoliczności, mających wpływ na możliwości płatnicze skarżącego. Dla oceny możliwości finansowych skarżącego istotny jest bowiem aktualny stan majątkowy osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wyjaśnić przy tym należy, że w orzecznictwie sądowym jak i w doktrynie utrwalił się pogląd, iż konkubinat jest związkiem o cechach zbliżonych do małżeństwa, a konkubenci tworzą rodzinę wspólnie zamieszkującą (por. postanowienie NSA z dnia 15.04.2016 r., sygn. akt II FZ 220/16 opubli. CBOSA, postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn.. akt I GZ 375/13, LEX nr 1363597). Łączne zatem wydatki i potrzeby finansowe wnioskodawcy i pozostającej z nim we wspólnocie domowej partnerki kształtują status majątkowy wnioskodawcy. Status ten zaś bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Uchylenie się od obowiązku zobrazowania sytuacji majątkowej partnerki skarżącego skutkować zatem musiało uznaniem, że sytuacja majątkowa strony nie została przedstawiona w sposób zupełny. W tym stanie rzeczy ze względu na fakt, że skarżący pomimo nałożonego zobowiązania nie wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej Sąd uznał, że nie wykazał on, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.