I SA/Gd 165/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do sierpnia 2009 roku postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF i dołączonym do skargi, skarżąca M. C. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 732 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że jest współwłaścicielką w ⅛ części czterech nieruchomości (innych niż mieszkaniowe i rolne), na których ustanowione zostały hipoteki. Innego majątku nie posiada. Posiada natomiast zobowiązania w kwocie około 700.000 zł, które powstały w latach 2008-2013 w związku z powadzoną działalnością gospodarczą. Skarżąca wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonkiem oraz dwoma małoletnimi synami (5 lat i 1,5 roku). Małżonkowie nie osiągają żadnych dochodów – małżonek skarżącej jest osobą bezrobotną. Bieżące koszty utrzymania rodziny skarżąca wykazała na poziomie 2.000 zł miesięcznie. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2017 r. pełnomocnik skarżącej nadesłał: - wyciąg z rachunku bankowego skarżącej za okres od 16 października 2016 r. do 16 lutego 2017 r., którego saldo końcowe było ujemne i wynosiło 7,44 zł i na którym poza naliczanymi odsetkami od salda ujemnego nie były dokonywane inne operacje; - odpis decyzji z dnia 17 listopada 2016 r. o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną; - kopie faktur wystawionych na małżonka skarżącej A. C. tytułem opłat za gaz za okres od 18 listopada 2016 r. do 21 lutego 2017 r. na łączną kwotę 1.417,60 zł, za energię elektryczną za okres od 19 sierpnia 2016 r. do 10 lutego 2017 r. na łączną kwotę 1.429,22 zł oraz za wodę za okres od 19 listopada 2016 r. do 17 lutego 2017 r. na łączną kwotę 109,08 zł; - odpis małżeńskiej umowy majątkowej z dnia 22 grudnia 2008 r. W piśmie procesowym z dnia 6 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, że ze względu na istniejącą w małżeństwie skarżącej rozdzielność majątkową sytuacja majątkowa jej małżonka nie ma wpływu na zdolność skarżącej do poniesienia kosztów niniejszego postępowania. Wyjaśnił, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy skarżąca nie korzystała ze świadczeń pomocy społecznej ani środków wypłacanych przez ośrodki pomocy społecznej oraz że małżonkowie nie otrzymują pomocy od osób trzecich. Poinformował także, że aktualny stan zobowiązań skarżącej odpowiada wysokości zadłużenia wskazanego przez nią we wniosku, powiększonego o odsetki ustawowe i koszty procesu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca wykazała, że jest osobą bezrobotną, nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada środków na rachunku bankowym, na którym w okresie przez nią udokumentowanym nie zostały zaksięgowane żadne operacje, nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, nie otrzymuje pomocy finansowej ani rzeczowej od rodziny lub osób prywatnych, nie pobiera świadczenia wychowawczego, wypłacanego w ramach programu "Rodzina 500 plus" na rachunek bankowy. Powyższe ustalenia uzasadniałyby przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądnym przez nią zakresie. Jednak w złożonym wniosku skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem a małżonkowie mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci w wieku 1,5 roku i 5 lat. Oświadczyła przy tym, że mąż jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje dochodów. Mimo to małżonkowie na bieżące koszty utrzymania rodziny wydatkują miesięcznie kwotę 2.000 zł. W związku z powyższym referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do przedłożenia następujących dokumentów obrazujących sytuację majątkową małżonka: wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonka rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków za okres od 1 listopada 2016 r. a w przypadku ich nieposiadania – złożenia przez niego stosownego oświadczenia (pkt 1 lit. a) zarządzenia); dokumentu potwierdzającego, że małżonek jest osobą bezrobotną (pkt 1 lit. b) zarządzenia); oświadczenia małżonka w przedmiocie nieposiadania przez niego majątku, o którym mowa w rubryce 7 formularza PPF a w przypadku, gdy posiada on majątek – podania jego składników (pkt 1 lit. c) zarządzenia.); oświadczenia, czy małżonek w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystał ze świadczeń pomocy społecznej bądź wypłacanych przez ośrodki pomocy społecznej (w tym zasiłków rodzinnych, świadczeń wychowawczych tzw. 500+) a jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres, na jaki pomoc została przyznana (pkt 1 lit. e) zarządzenia). Skarżąca uchyliła się od przedstawienia ww. dokumentów. W piśmie procesowym pełnomocnik powołał się na istniejący w małżeństwie skarżącej ustrój rozdzielności majątkowej. Zdaniem referendarza sądowego powoływana przez pełnomocnika okoliczność nie zwalnia skarżącej z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej małżonka, z którym – jak sama oświadczyła – pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Orzecznictwo sądów administracyjnych w tej kwestii jest jednolite (zob. m.in. postanowienia NSA z 12 stycznia 2016 r., II FZ 996/15, z 15 kwietnia 2016 r., I GZ 170/16; z 17 sierpnia 2016 r., I GZ 472/16; z 30 sierpnia 2016 r. I GZ 505/16; z 17 stycznia 2017 r., II FZ 989/16; z 31 stycznia 2017 r., I GZ 5/17, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku ponoszenia wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, podejmowania starań w celu zapewnienia potrzeb bytowych rodziny i wzajemnego wspierania się małżonków w wypełnianiu obowiązków małżeńskich i rodzinnych. W toku postępowania o przyznanie prawa pomocy dopuszczalne (a niekiedy konieczne) jest domaganie się od wnioskodawcy – z powołaniem się na art. 23 i art. 27 k.r.o. – przedłożenia dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej małżonka osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Stąd też dokonując oceny możliwości płatniczych skarżącej należy uwzględnić także sytuację finansową jej męża. W niniejszej sprawie dokonanie takiej oceny zostało uniemożliwione przez skarżącą, która uchyliła się od przedłożenia wymaganych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej małżonka. Skoro sytuacja finansowa męża skarżącej nie została wyjaśniona, to nie można przyjąć, że skarżąca nie może skorzystać z pomocy finansowej małżonka a udzielona jej pomoc nie wywoła uszczerbku w koniecznym utrzymaniu czteroosobowej rodziny. Wskazać przy tym należy, że za taką formę pomocy można uznać przekazanie skarżącej środków pieniężnych czy to tytułem pożyczki, czy darowizny. Nie sposób zatem ustalić, czy skarżąca w ogóle jest w stanie uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie, a jeśli tak, to w jakiej wysokości. Odnosząc się do kwestii udokumentowania wysokości wydatków związanych z eksploatacją domu referendarz sądowy wyjaśnia, że nie mógł przyjąć tych kosztów na podstawie nadesłanych kopii faktur za opłaty za gaz, energię elektryczną i wodę. Przedkładając te dokumenty skarżąca nie zwróciła uwagi, że zostały one wprawdzie wystawione na jej małżonka, jednak dotyczą nieruchomości położonej [...], podczas gdy skarżąca wraz z małżonkiem i dziećmi zamieszkuje [...]. W konsekwencji należało przyjąć, że skarżąca nie wykazała kwoty wydatków, jakie ponosi na opłaty za media. Co więcej, gdyby przyjąć za wiarygodne twierdzenia skarżącej, że małżonkowie nie osiągają żadnych dochodów oraz nie korzystają z pomocy finansowej instytucji państwowych i osób prywatnych, to rodzi się pytanie, z jakich środków finansują oni bieżące koszty utrzymania czteroosobowej rodziny, a nadto posiadają środki, aby ponosić także wydatki na nieruchomość, której nie zajmują (średnio 747 zł miesięcznie). W tak ustalonym stanie sprawy referendarz sądowy stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy, gdyż nie wykonała nałożonego na nią obowiązku w sposób należyty. Dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jej sytuacji finansowej wciąż nie jest możliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych (kluczowych) okoliczności. Skarżąca uchylając się od przedstawienia dokumentów obrazujących sytuację majątkową jej męża uniemożliwiła podjęcie ustaleń, czy małżonkowie faktycznie nie dysponują żadnymi środkami pieniężnymi a ich sytuacja finansowa i życiowa jest tak trudna jak zostało to opisane we wniosku. W tym miejscu raz jeszcze należy wyjaśnić, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony możliwa jest jedynie wówczas, gdy strona udokumentuje nie tylko dochody i oszczędności (bądź ich brak) swoje, ale także osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (w tym przypadku męża) oraz gdy przedstawi wysokość wydatków faktycznie ponoszonych na utrzymanie własne i rodziny. Natomiast mając na uwadze nadesłane w sprawie dokumenty należało uznać, że skarżąca przedstawiła i udokumentowała swoje możliwości płatnicze w taki sposób, aby przemawiały one za uznaniem, że poniesienie przez nią kosztów sądowych w niniejszej sprawie wywoła skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Udokumentowane okoliczności (brak dochodów i środków na rachunkach bankowych oraz zobowiązania w znacznej kwocie) prowadzą także do wniosku, że świadomym zamiarem skarżącej było zobrazowanie swojej sytuacji majątkowej w taki sposób, aby orzekający uznał, że nie ma ona możliwości uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie ani w całości ani też w części. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.