I SA/Gd 1674/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 17 marca 2014 r., skarżąca H. K. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Do wniosku dołączyła odpisy: decyzji ZUS z dnia 1 marca 2013 r. o waloryzacji emerytury, postanowienia Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] o zwolnieniu jej od opłaty od apelacji oraz zaświadczenia lekarskiego z dnia 6 listopada 2012 r. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że otrzymuje emeryturę w kwocie około 1.180 zł, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielką mieszkania o powierzchni 45 m2 oraz samochodu osobowego o wartości powyżej 3.000 euro, nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W tym miejscu wskazać należy, iż z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez wnioskodawczynię oraz jej małżonka w sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynika, iż pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem pod jednym adresem. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 21 marca 2014 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 14 dni: 1) dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów uzyskiwanych przez nią z tytułu emerytury w roku 2014, tj. ostatniego odcinka emerytury, a w przypadku przekazywania tego świadczenia na konto bankowe – złożenia oświadczenia w tym przedmiocie; 2) oświadczenia wnioskodawczyni, czy w roku 2013 uzyskała dochody z tytułu najmu lub dzierżawy lokalu mieszkalnego, którego jest właścicielką (wskazany w rubryce nr 7.2 formularza PPF); jeżeli tak –przedłożenia stosownego zeznania podatkowego oraz dokumentów obrazujących wysokość uzyskiwanych dochodów (umowa najmu lub dzierżawy, potwierdzenia wpłat); 3) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 4) oświadczenia, czy wnioskodawczyni w okresie ostatnich sześciu miesięcy otrzymała jakiekolwiek świadczenia z pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter tej pomocy oraz jej wysokość; 5) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów jej utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne); 6) dokumentów potwierdzających poniesienie przez nią w okresie ostatnich trzech miesięcy wydatków na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków); 7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na nią wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 8) oświadczenia, czy względem wnioskodawczyni jest aktualnie prowadzona egzekucja sądowa bądź administracyjna; jeżeli tak – przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość egzekwowanych świadczeń oraz dokonane czynności egzekucyjne; 9) dokumentów w przedmiocie ewentualnego stanu zadłużenia wnioskodawczyni wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, dostawców mediów, kontrahentów i innych podmiotów; 10) oświadczenia, czy wnioskodawczyni pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak – przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto męża oraz dokumentów obrazujących w sposób kompleksowy jego stan majątkowy, w tym posiadane przez niego nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na niego pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych (wskazanych w punkcie 1c niniejszego wezwania), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. Poinformowano też wnioskodawczynię, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonka tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawczyni przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono również, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty, w tym oświadczenia zawarte w formularzu PPF. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawczyni w dniu 28 marca 2014 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 47), jednakże przedłożyła ona jedynie odpis decyzji ZUS z dnia 1 marca 2014 r. o waloryzacji emerytury, z której wynika, że od dnia 1 marca 2014 r. wysokość przysługującego jej świadczenia do wypłaty wynosi 1.189,08 zł miesięcznie. Natomiast w piśmie z dnia 11 kwietnia 2014 r. wyjaśniła, że: utrzymuje się z emerytury – nie posiada innych dochodów; od lat pozostaje pod opieką lekarską, co potwierdza przedłożone do akt zaświadczenie; nie posiada żadnych oszczędności na rachunkach bankowych; nie korzystała z pomocy społecznej; regularnie opłaca koszty związane z opłatami za energię elektryczną, wodę, odprowadzanie ścieków; posiada stary samochód – z jego posiadaniem związana jest egzekucja administracyjna; pozostaje w związku małżeńskim, lecz małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe; według jej wiedzy małżonek nie uzyskuje żadnych dochodów oraz nie posiada majątku; nadmieniła przy tym, że sytuacja majątkowa małżonka jest znana Sądowi z urzędu z uwagi na toczące się postępowania przed tut. Sądem. Wnioskodawczyni wskazała, że jej trudna sytuacja związana jest także z wystąpieniem przez Gminę [...] z powództwem do sądu o wydanie nieruchomości i zapłatę zadłużenia (sprawy zostały zarejestrowane pod sygn. akt [...] oraz [...]) Przed przystąpieniem do oceny zasadności wniesionego przez wnioskodawczynię żądania o przyznanie jej prawa pomocy warto wskazać, że na obecnym etapie sprawy koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1) opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł za doręczenie odpisu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 lutego 2014 r. z uzasadnieniem, które doręczono wnioskodawczyni w dniu 26 marca 2014 r. (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192); 2) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej jako rozporządzenie); 3) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia) oraz 4) ewentualne wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawczyni musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490). W niniejszej sprawie referendarz sądowy stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. Pomimo, że złożyła ona dodatkowe oświadczenie, w dalszym ciągu dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jej sytuacji finansowej jest niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Wnioskodawczyni uchyliła się od przedstawienia wyciągów z posiadanych przez siebie rachunków bankowych, składając jedynie oświadczenie, że na rachunkach bankowych nie posiada ona oszczędności. W skierowanym zaś do wnioskodawczyni wezwaniu jasno sprecyzowano, jakie dane dotyczące jej stanu majątkowego wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że nie zgromadziła ona żadnych środków pieniężnych na rachunkach bankowych. O ile wnioskodawczyni udokumentowała źródło i wysokość osiąganych miesięcznych dochodów, o tyle wciąż nie jest znana kwota wydatków, jakie ponosi ona w związku z bieżącym koniecznym utrzymaniem, w tym zakupem niezbędnych leków (z przedstawionego zaświadczenia lekarskiego nie sposób wywieść wysokość tego rodzaju wydatków) oraz kosztami eksploatacji domu, które – jak twierdzi – reguluje terminowo. Z tych przyczyn nie sposób ustalić, jaką faktycznie kwotą dysponuje wnioskodawczyni (po uwzględnieniu ponoszonych przez nią wydatków), a w konsekwencji ocenić, czy jest ona w stanie, a jeśli tak, to w jakiej części, uiścić koszty postępowania w niniejszej sprawie, w tym koszty zastępstwa procesowego z wyboru. Wątpliwości w tym zakresie potwierdza fakt, że wnioskodawczyni uiściła należny wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł, zaś koszty sądowe, które powstały na tym etapie postępowania (opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 26 lutego 2014 r.) oraz które mogą powstać w przyszłości (w szczególności ewentualny wpis sądowy od skargi kasacyjnej), stanowią każdorazowo kwotę 100 zł. Wnioskodawczyni nie przedłożyła także dowodów potwierdzających prowadzenie względem jej majątku egzekucji, jak również dokumentów obrazujących jej aktualny stan zadłużenia czy to wobec Skarbu Państwa, czy też innych podmiotów. W tym miejscu nadmienić trzeba, że obecnie z przyznanej wnioskodawczyni emerytury nie są już dokonywane potrącenia egzekucyjne (co – jak wynika z decyzji ZUS z dnia 1 marca 2013 r. o waloryzacji emerytury – miało miejsce w roku ubiegłym). Okoliczność ta wynika z decyzji ZUS z dnia 1 marca 2014 r. o waloryzacji tego świadczenia. Odnosząc się do twierdzeń wnioskodawczyni, w świetle których sytuacja materialna jej małżonka winna być znana orzekającemu z urzędu, referendarz sądowy wyjaśnia, że składane przez jej małżonka w wielu sprawach toczących się przed tut. Sądem wnioski o przyznanie mu prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez niego wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Małżonek wnioskodawczyni bowiem każdorazowo uniemożliwiał referendarzowi sądowemu (sądowi) weryfikację podawanych we wnioskach danych. Wyjaśnić należy wnioskodawczyni, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki (o czym zresztą została poinformowana w wezwaniu), gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe postępowanie wnioskodawczyni, polegające na uchyleniu się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W ocenie referendarza sądowego przedłożony przez wnioskodawczynię odpis postanowienia sądu pracy z dnia 31 października 2013 r., którym została zwolniona od opłaty od apelacji, nie potwierdza, że wnioskodawczyni nie jest w stanie obecnie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Jak już bowiem wskazano wciąż nie jest znana sytuacja materialna wnioskodawczyni oraz jej małżonka, gdyż uchyla się ona od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację okoliczności podawanych w składanych przez nią wnioskach. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.