I SA/Gd 1702/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 22 maja 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 8 listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 22 maja 2018 r. Postanowieniem z dnia 22 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w przedmiotowej sprawie. Uzasadniając rozstrzygnięcie starszy referendarz sądowy wskazał, że wnioskiem złożonym na formularzu PPF, którego braki formalne zostały uzupełnione w dniu 6 marca 2018 r., skarżąca W. M. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że strona nie pozostaje w małżeńskiej wspólności majątkowej, jest współwłaścicielką w części ½ mieszkania o powierzchni 129 m2 oraz właścicielką mieszkania o powierzchni 49 m2 o łącznej wartości 1.300.000 zł. Z wskazanych nieruchomości prowadzona jest egzekucja komornicza. Strona posiada także działkę letniskową o powierzchni około 600 m2 i wartości około 86.000 zł, innego majątku nie posiada, prowadzi sama gospodarstwo domowe, nie uzyskuje żadnego dochodu, utrzymuje ją syn. Wnioskodawczyni nie ponosi jakichkolwiek kosztów związanych eksploatacją mieszkania – niezapłacone rachunki za energię elektryczną spowodowały wyłączenie prądu, posiada zadłużenie z tytułu opłat czynszowych oraz za gaz, które narasta. Starszy referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącej i zarządzeniem z dnia 13 marca 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni szeregu dokumentów. Na wniosek strony powyższy termin został przedłużony o 14 dni. Pomimo przedłużenia terminu do złożenia dokumentów szczegółowo wskazanych w zarządzeniu z dnia 13 marca 2018 r. skarżąca nie wykonała nałożonego na nią obowiązku, pozostawiając wezwanie referendarza sądowego bez odpowiedzi. W związku z powyższym starszy referendarz sądowy uznał, że sama skarżąca, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwiła dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej albowiem na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Skarżąca tego nie uczyniła, w związku z czym starszy referendarz sądowy na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia, w którym zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z uwagi na fakt, że wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. Podniosła ponadto, że starszy referendarz sądowy, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, dokonał błędnej oceny jej sytuacji majątkowej na dzień rozpatrywania wniosku w odniesieniu do możliwości uiszczenia przez nią kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Podkreślić jednocześnie należy, że w złożonym sprzeciwie strona nie przedstawiła żadnych argumentów podważających ustalenia referendarza sądowego i wysnute na ich podstawie wnioski, ograniczając się wyłącznie do ogólnikowego stwierdzenia, że wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. W żaden sposób nie ustosunkowała się do argumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu, z której wynika, że skarżąca pominęła istotne informacje dotyczące swojego staniu majątkowego i rodzinnego. Nadal nie wiadomo, z kim skarżąca faktycznie zamieszkuje i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie wykazała żadnych informacji dotyczących majątku i dochodów męża i syna, nie wyjaśniła również przyczyn tego zaniechania. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Opisane stanowisko zawiera szereg orzeczeń sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14). Uwagę na to zwrócił także referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu. Mimo to skarżąca uchyliła się od podania informacji dotyczących majątku i dochodów małżonka. Skarżąca nadal nie przedstawiła też ani wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani oświadczenia o ich nieposiadaniu, jak również oświadczenia, czy korzysta z pomocy społecznej i czy jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, oświadczenia syna co do częstotliwości i wysokości udzielanej jej pomocy finansowej oraz dokumentów obrazujących wysokość jej aktualnego zadłużenia. Podkreślić należy, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08). Skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości danych dotyczących jej sytuacji majątkowej. W związku z powyższym należy uznać, że starszy referendarz sądowy zasadnie przyjął, iż strona skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania – które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł - wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała stronie prawo do sądu. Tym samym w sprawie nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.