I SA/Gd 1726/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 28 grudnia 2017 r., skarżący A. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), wynika, że wnioskodawca uzyskuje dochód kształtujący się na poziomie od 800 zł do 1.500 zł netto miesięcznie z umowy zlecenia, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dorosłą córką, która nie uzyskuje żadnych dochodów, zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu o powierzchni 50 m2, nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiada zadłużenie w wysokości 13.000 zł z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych, które spłaca kwartalnie (wysokości rat nie określił) oraz w wysokości 5.000 zł z tytułu pożyczek udzielonych mu przez osoby fizyczne m.in. na leczenie. Wnioskodawca oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani z rzecznikiem patentowym. Do wniosku skarżący dołączył odpis karty informacyjnej ze szpitala na okoliczność swojego stanu zdrowia. W myśl art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.– prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Działając na podstawie ww. przepisu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2018 r., wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę oraz jego córkę w 2017 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów zeznań podatkowych – jeżeli zostały już sporządzone), b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego córkę rachunków bankowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z ww. osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, c) dokumentów potwierdzających wysokość dochodów wnioskodawcy uzyskanych za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu umowy zlecenia, d) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że córka wnioskodawcy posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, e) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę lub jego córkę z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub ich odmawiających, f) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy lub jego córki, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności i zastosowane środki egzekucyjne, g) zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę lub jego córkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość ich innych zobowiązań finansowych (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów, i innych podmiotów), h) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania, i) dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie, j) oświadczenia, czy aktualnie pozostaje w związku małżeńskim (wnioskodawca określił się słowem "mąż" w rubryce nr 6 przewidzianej dla wpisania stanu rodzinnego, jednocześnie nie wpisując w tę rubrykę małżonki), jeśli tak, czy prowadzi z małżonką wspólne gospodarstwo domowe, a jeżeli tak – wskazania wysokości dochodów małżonki (wraz z dokumentami na tę okoliczność) oraz składników jej majątku (w szczególności nieruchomości, zasobów finansowych i składników o wartości powyżej 5.000 zł) oraz przedłożenia dokumentów wskazanych w punktach od a) do i) dotyczących małżonki. Wnioskodawca został też poinformowany, iż nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie oraz o tym że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 26 stycznia 2018 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 22). W odpowiedzi skarżący zwrócił się w dniu 1 lutego 2018 r. o przedłużenie zakreślonego terminu, argumentując to złym stanem zdrowia i odbywaniem rehabilitacji. Do wniosku dołączył ponownie odpis karty informacyjnej ze szpitala (którą przedłożył wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy) oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 18 stycznia 2018 r. poświadczające okres pobytu na oddziale rehabilitacji (do dnia [...]) Zarządzeniem z dnia 13 lutego 2018 r. referendarz sądowy przedłużył wnioskowany termin o 14 dni od dnia doręczenia zarządzenia (co nastąpiło w dniu 27 lutego 2018 r. – potwierdzenie odbioru, k. 28). W dniu 14 marca 2018 r. wnioskodawca nadesłał po raz kolejny odpis karty informacyjnej ze szpitala z dnia 19 grudnia 2017 r. (w dwóch egzemplarzach), odpisy decyzji ZUS odmawiających mu prawa do zasiłku chorobowego za okresy od 15 grudnia 2017 r. do 14 stycznia 2018 r. oraz od 15 stycznia 2018 r. do 15 marca 2018 r., z uwagi na to, że jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, wyciąg z prowadzonego dla niego rachunku bankowego za okres od 1 do 28 lutego 2018 r., poświadczający saldo ujemne (-36 zł) oraz odpisy dokumentacji medycznej (zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 9 października 2017 r. i wynik badania [...] z dnia 18 grudnia 2017 r.). Wnioskodawca złożył też oświadczenie odnoszące się do jego dochodów za 2016 r. (a nie za 2017 r. do czego został zobowiązany), wskazując, iż za wskazany okres nie uzyskał żadnych dochodów. Wnioskodawca skorygował też kwotę zadłużenia z tytułu pożyczek zaciągniętych na leczenie u osób prywatnych, określając je na około 7.000 zł. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż wnioskodawca – pomimo przedłużenia o 14 dni terminu do przedłożenia dodatkowych dokumentów i upływu zakreślonego terminu – nie wykonał w sposób prawidłowy nałożonego na niego obowiązku i nie przedłożył większości z wymienionych w wezwaniu dokumentów źródłowych, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Podkreślenia wymaga, iż wnioskodawca uchylił się od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość jego dochodów uzyskanych przed 15 grudnia 2017 r., tj. datą zachorowania, jak również dowodów poświadczających wysokość ponoszonych przez niego kosztów utrzymania, tj. kosztów eksploatacji zajmowanego mieszkania, i akcentowanych przez niego kosztów leczenia swojego oraz córki – w zamian przedkładając dokumentację medyczną, potwierdzającą stwierdzone u wnioskodawcy choroby, nie zaś ponoszone wydatki. Nadto należy wskazać, iż wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących wysokość jego zadłużenia względem banków z tytułu zaciągniętych w latach wcześniejszych kredytów oraz pożyczek u osób prywatnych, w tym dowodów potwierdzających wysokość spłacanych kwartalnie rat kredytowych, o których nadmienił we wniosku. Nie przedłożył również dokumentów na okoliczność prowadzonej aktualnie z jego majątku egzekucji oraz nie złożył oświadczenia w przedmiocie korzystania z pomocy społecznej. Nadto uchylił się od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów odnoszących się do sytuacji finansowej jego dorosłej córki, z którą, jak podał, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (w szczególności zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych alternatywnie oświadczenia o ich nieposiadaniu, zaświadczenia potwierdzającego status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku). Wątpliwości budzi też – w kontekście treści wniosku o przyznanie prawa pomocy – ilość osób, z którymi wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Z treści wniosku wynika bowiem, iż wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, jednakże pomimo to nie wpisał żony w rubryce nr 6 formularza PPF, a w konsekwencji nie podał również żadnych danych odnośnie jej dochodów w rubryce nr 10, nie wyjaśniając przy tym, dlaczego tak postąpił. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.