I SA/Gd 173/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od maja do grudnia 2004 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. G. B. wnioskiem z dnia 12 marca 2010 r. (data stempla pocztowego) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 1.500 zł. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje małoletnich dzieci, małżonkowie osiągają dochody z wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości 2.700 zł brutto miesięcznie, ich jedyny majątek stanowi dom o powierzchni 125 m2, obciążony hipoteką na rzecz banku, miesięczne koszty związane z utrzymaniem, do których zaliczono opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i telefon, wnioskodawca określił na poziomie około 400-500 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 17 marca 2010 r. (doręczonym stronie w dniu 30 marca 2010 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (2) odpisów zeznań podatkowych małżonków za rok 2009, (3) oświadczenia, czy zadeklarowane we wniosku dochody ze stosunku pracy są jedynymi dochodami osiąganymi przez małżonków aktualnie; jeżeli nie – podania źródeł i wysokości pozostałych dochodów wraz ze stosownymi dokumentami, (4) oświadczenia, czy wnioskodawca nadal prowadzi "Biuro Rachunkowe [...]", bądź wykonuje czynności doradztwa podatkowego; jeżeli nie – stosownych dokumentów potwierdzających okoliczność, iż aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej (decyzja o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienie o zawieszeniu wykonywania działalności); jeżeli zaś nie wyrejestrował działalności – dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, jak również wyciągów z okresu ostatnich trzech miesięcy z rachunków bankowych prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (7) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec banku z tytułu zaciągniętego kredytu wraz z dowodem potwierdzającym wysokość miesięcznej spłaty. Jednocześnie poinformowano wnioskodawcę, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W tym miejscu wskazać należy, że formułując treść wezwania wzięto pod uwagę dokumenty dołączone przez skarżącego do wniosku o przyznanie prawa pomocy przy sprawie o sygn. akt I SA/Gd 172/10, tj. zaświadczenia pracodawcy małżonków z dnia 11 marca 2010 r., z których wynika, że wnioskodawca od 2 listopada 2006 r. zatrudniony jest na stanowisku prezesa zarządu, na czas nieokreślony z wynagrodzeniem miesięcznym 1.800 zł brutto, natomiast żona zatrudniona jest od 2 listopada 2006 r., na ½ etatu, na stanowisku specjalisty ds. ekonomiczno-kadrowych z wynagrodzeniem miesięcznym 900 zł brutto. Przedłożono także odpis zeznania podatkowego małżonków za rok 2008 (PIT-37), w którym wykazano dochody ze stosunku pracy, z działalności wykonywanej osobiście i innych źródeł w łącznej wysokości 24.957,29 zł oraz informacje o dochodach uzyskanych przez małżonków w roku 2009 (PIT-11), w których zadeklarowano dochody ze stosunku pracy w łącznej kwocie 22.767,26 zł. Z wymaganych dokumentów źródłowych wnioskodawca przedłożył odpis zeznania podatkowego małżonków za rok 2009 (PIT-37), w którym zadeklarowali oni dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości 22.767,26 zł oraz dochody z innych źródeł w łącznej kwocie 4.830,96 zł, kopię wyciągu z rachunku bankowego za okres od 25 stycznia do 22 lutego 2010 r., którego saldo końcowe było ujemne i wynosiło 50.000 zł, kopię dokumentu, wskazującego, że małżonkowie są posiadaczami rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w [...], kopię faktury VAT za energię elektryczną na kwotę 579,45 zł (płatną do 18.03.2010 r.). Złożył również dodatkowe oświadczenia, z których treści wynika, że z dniem 1 listopada 2006 r. wnioskodawca zlikwidował działalność gospodarczą, przy czym nie posiada decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji, gdyż wszelka dokumentacja dotycząca działalności wykonywanej pod nazwą "Biuro Rachunkowe [...]" została zabezpieczona przez organy dochodzeniowo-śledcze. Poza dochodami ze stosunku pracy małżonkowie aktualnie nie uzyskują innych dochodów. Z rachunków bankowych, których małżonkowie są współwłaścicielami prowadzona jest egzekucja, podlegają one zajęciu do kwoty około 93.000 zł i z tego względu żadne transakcje nie są na nich dokonywane. Małżonkowie nie posiadają samochodów osobowych na własność, korzystają z samochodów spółki, w której są zatrudnieni. Wnioskodawca wyjaśnił, że środki przyznane w ramach limitu kredytu w rachunku bieżącym (50.000 zł), z którego wyciąg przedstawił w całości wykorzystywane są na pokrycie zobowiązań z tytułu kredytu hipotecznego w [...], kredytów w [...] oraz spłatę kart kredytowych. Z oświadczenia w przedmiocie kosztów związanych z utrzymaniem domu wynika, że ich wysokość kształtuje się na poziomie około 820 zł miesięcznie. Do wydatków tego rodzaju, poza opłatami za energię elektryczną, wnioskodawca zaliczył opłatę za wodę i kanalizację w kwocie około 200 zł, za gaz – około 200 zł oraz za telefon stacjonarny – około 180 zł. Oświadczył przy tym, że dokumenty potwierdzające powyższe dane może dostarczyć w późniejszym terminie. Jednocześnie wnioskodawca wskazał, że Sąd może we własnym zakresie zwrócić się do stosownych instytucji, tj. do urzędu skarbowego, organu ewidencyjnego i Bankowej Informacji Kredytowej (BIK), które potwierdzą fakt likwidacji przez niego działalności gospodarczej i wysokości posiadanego zadłużenia wobec banków. Wyjaśnił także, że niemożność przedstawienia wszystkich wymaganych dokumentów spowodowana była krótkim terminem zakreślonym w wezwaniu oraz przypadającymi na ten okres Świętami Wielkanocnymi. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba wnioskodawcy, że uchylenie się przez niego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Następnie zauważyć należy, że wnioskodawca został zobowiązany do przedstawienia wymaganych dokumentów w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, tj. od dnia 30 marca 2010 r. Podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność, iż w tym okresie obchodzone były Święta Wielkiej Nocy nie może stanowić okoliczności, która usprawiedliwia zaniechanie wnioskodawcy. Święta obejmowały bowiem sobotę i niedzielę oraz jedynie jeden dzień roboczy w tym wypadku ustawowo wolny od pracy, tj. poniedziałek 5 kwietnia 2010 r. Analiza materiału dowodowego wskazuje, że wnioskodawca nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Zatem sam uniemożliwił dokonanie takiej oceny, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W konsekwencji uznać należało, iż nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim wnioskodawca uchylił się od przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych powołując się na okoliczność prowadzonej egzekucji. Taka argumentacja nie może się ostać, gdyż zajęcie przez organ egzekucyjny rachunku bankowego nie uniemożliwia jego posiadaczowi uzyskania z banku wyciągu z konta, który zawierałby dane dotyczące dokonywanych na nim operacji (wpłat, wypłat, przelewów), czy też informacje, że operacje takie w danym okresie czasu nie były wykonywane. Nadto, okoliczność prowadzenia egzekucji została poniesiona dopiero na etapie wezwania o dodatkowe dokumenty i nie została potwierdzona jakimikolwiek dowodami. Powyższemu żądaniu nie czyni zadość nadesłany wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez [...], który dotyczy jedynie okresu od 25 stycznia do 22 lutego 2010 r., podczas gdy wnioskodawca zobowiązany został do przedstawienia historii rachunku z okresu ostatnich trzech miesięcy. Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że wpływy na rachunku bankowym wnioskodawcy w okresie do 27 do 29 stycznia 2010 r. wyniosły 9.600 zł. Bez wątpienia nie są to środki pochodzące z wynagrodzenia ze stosunku pracy. Zadeklarowane dochody małżonków z tego tytułu wynoszą bowiem niewiele ponad 2.000 zł netto miesięcznie (2.700 zł brutto) i trudno przyjąć, że są w stanie poczynić z tej kwoty oszczędności. Natomiast podnoszona okoliczność posiadania przez wnioskodawcę znacznych zobowiązań kredytowych (która – co należy podkreślić – nie została przez niego udokumentowana) nie oznacza jeszcze, iż małżonkowie znajdują się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby ich do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy, która ma co do zasady charakter wyjątkowy. Bezspornym jest, że udzielając tych kredytów, banki dokonały oceny zdolności kredytobiorcy i nie pozwoliłyby na zaciągnięcie przez niego zobowiązań finansowych, gdyby uznały, że jego sytuacja majątkowa nie daje gwarancji spłaty kredytów. Wnioskodawca uchylił się także od przedstawienia dokumentów, które potwierdzałyby wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny. Jest to tym bardziej istotne, że w złożonym wniosku zadeklarował on, że na utrzymanie domu miesięcznie przeznacza kwotę około 400-500 zł, podczas gdy w dodatkowym oświadczeniu wysokość wydatków ponoszonych z tego tytułu stanowiła już kwotę ponad 800 zł. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.