I SA/Gd 1743/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 maja 2017 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie przyznania dofinansowania ze środków PFRON uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 1 września 2016 r. nr [...] W dniu 26 stycznia 2016 r. K. R. złożyła wniosek o dofinansowanie wykonania usług z zakresu likwidacji barier architektonicznych ze środków PFRON w mieszkaniu przy ul. [...] w S. Decyzją z dnia 1 września 2016 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, działając z upoważnienia Prezydenta, odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego dofinansowania, gdyż ustalił, iż S. nie jest miejscem zamieszkania wnioskodawczyni. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż fakt niezamieszkiwania przez skarżącą pod adresem wskazanym we wniosku o dofinansowanie potwierdziło dwóch pracowników Sekcji do spraw rehabilitacji społecznej osób niepełnosprawnych, którzy w dniach 27.04.2016 r. i 16.05.2016 r. nikogo tam nie zastali. Rozpytani przez nich na tę okoliczność sąsiedzi potwierdzili, że wnioskodawczyni od dłuższego czasu nie mieszka pod wskazanym adresem. Zdaniem organu skarżąca mieszka u córki w B., a czasowo przebywa też u drugiej córki w C., co potwierdza dołączona do wniosku dokumentacja medyczna, z której wynika, iż skarżąca korzystała z pomocy medycznej w szpitalu w B. (w XI 2012 r.), w szpitalu w O. (w XI 2014 r.), w szpitalu w C. (IX i XI 2015 r.). Również zaświadczenie lekarskie stanowiące element złożonego wniosku zostało wydane przez lekarza prowadzącego indywidualną specjalistyczną praktykę lekarską w C., zaś przy wniosku złożonym w 2015 r. przez lekarza z B.. Jednocześnie organ I instancji wskazał, iż z informacji przekazanych przez pełnomocnika skarżącej wynika, iż wnioskodawczyni ma zamiar wrócić do mieszkania w S., gdy łazienka znajdująca się w mieszkaniu zostanie dostosowana do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, w którym zakwestionowała jej poprawność. Pełnomocnik skarżącej wskazała, iż jej matka jest niepełnosprawną osobą w podeszłym wieku, która ma prawo wyjechać do rodziny i nie musi nikomu się z tego tłumaczyć. Nadmieniła, iż nieobecność w miejscu zamieszkania jest wynikiem posiadanych przez jej matkę chorób, z powodu których korzystała z pomocy medycznej w C., B., O. Wtedy nie mogła sama przebywać w swoim miejscu zamieszkania, jednakże obecny stan zdrowia matki poprawił się i dąży do zamieszkania we własnym mieszkaniu, ale trudne warunki mieszkaniowe utrudniają jej egzystencję w nim. Wskazała, iż w miesiącu lipcu i sierpniu, kiedy jej matka przebywała w swoim miejscu zamieszkania dwukrotnie korzystała z pomocy szpitalnej. Nadmieniała, iż sąsiedzi nie widzą często jej matki w jej miejscu zamieszkania, gdyż nie wychodzi ona tak często na zewnątrz jak kiedyś. Wskazała, iż jej matka nie chce dłużej u niej przebywać, gdyż chce wrócić do swojego mieszkania, ale panujące w nim warunki, a zwłaszcza stan łazienki jej to utrudniają. Decyzją z dnia 28 września 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącą odwołania, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium podzieliło stanowisko, iż miejscowość S. nie jest miejscem zamieszkania wnioskodawczyni, a zatem złożony wniosek nie może podlegać dofinansowaniu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w odniesieniu do lokalu znajdującego się w S. Organ odwoławczy uznał, iż skarżąca od dłuższego czasu przebywa u córki w B. lub w C., a do S. przyjeżdża tylko na umówione wizyty lekarskie. Okoliczności te zdaniem organu wynikają chociażby z notatki sporządzonej przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, z której wynika, iż pod adresem wskazanym we wniosku nikogo nie zastali, jak również z notatki z dnia 09.05.2016 r. sporządzonej z przeprowadzonej z pełnomocnikiem skarżącej rozmowy. Dokonanemu na podstawie tych dowodów stwierdzeniu nie przeczy zdaniem Kolegium argumentacja zawarta w odwołaniu. Uwzględniając bowiem stan chorobowy skarżącej, w tym wynikający z orzeczenia o niepełnosprawności znaczny stopień niepełnosprawności oraz konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie sposób przyjąć, by skarżąca po zlikwidowaniu barier architektonicznych w mieszkaniu w S. w nim zamieszkała, albowiem nie jest ona osobą zdolną do samodzielnej egzystencji, a ani z akt sprawy, ani z odwołania nie wynika, by pomoc taka byłaby jej udzielana po powrocie na miejsce zameldowania. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca zarzuciła nieprawdziwość dokonanych ustaleń faktycznych. Podniosła, że organy dokonały tych ustaleń w całkowitym oderwaniu od rzeczywistych okoliczności sprawy, reguł racjonalności i z pominięciem orzecznictwa sądowego, które wskazuje na konieczność interpretacji miejsca zamieszkania z uwzględnieniem szczególnych sytuacji, które mogą wystąpić w życiu osoby, a które to sytuacje nie mogą wpłynąć na uznanie, iż miejsce zamieszkania zostało zmienione. Pełnomocnik skarżącej podniosła, iż wnioskodawczym jest osobą w bardzo podeszłym wieku, ma 94 lata, jest osobą bardzo schorowaną, przebywającą często w szpitalu. Nie otwiera drzwi do swojego mieszkania (ponieważ po pierwsze nie zawsze usłyszy, że ktoś dzwoni czy puka, po drugie boi się otwierać) i nie wychodzi z niego. Wszystkie osoby, które opiekują się wnioskodawczynią, w tym sąsiadka oraz obie córki, posiadają klucze do mieszkania. Zdaniem skarżącej organ nieprawidłowo uznał, iż miejscem jej zamieszkania jest B. bądź C. (nie ustalając przy tym, który adres jest czasowy, a który stały). Wyjaśniła, iż faktycznie przebywała w B. u jednej z córek, co spowodowane było doznaniem dwóch wylewów w ciągu jednego roku i ciężką operacją serca. Okoliczności te sprawiły, że już nawet sam transport skarżącej do jej miejsca zamieszkania w tamtym okresie obarczony był wysokim ryzykiem. Ponadto łatwiej było pielęgnować niepełnosprawną i ciężko chorą osobę w mieszkaniu jednej z córek, gdyż łazienka skarżącej kompletnie nie nadaje się do obsługi osoby niepełnosprawnej. Pełnomocnik wskazała, iż obie córki skarżącej często przebywają w mieszkaniu wraz z matką, której trzeba stale pomagać w szczególności w myciu się i załatwianiu. Remont łazienki i przystosowanie jej do potrzeb osoby niepełnosprawnej w znacznej mierze pozwoli na samodzielne jej funkcjonowanie i stałe zamieszkanie w miejscu, gdzie wnioskodawczyni spędziła lata swojego życia i w którym ma zamiar mieszkać. Konkludując strona skarżąca wskazała, iż czasowe przebywanie poza swoim miejscem zamieszkania spowodowane okolicznościami, na które wnioskodawczyni nie miała żadnego wpływu, nie może przesądzać o tym, że tego miejsca nie należy już traktować jako miejsce stałego zamieszkiwania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny poprawności dokonanych przez organy obu instancji ustaleń dotyczących miejsca zamieszkania skarżącej, która to okoliczność ma istotne znaczenie w świetle treści § 10 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2015, poz. 926) – zwanego dalej Rozporządzeniem. Zgodnie z brzmieniem przywołanego przepisu dofinansowanie zadań ze środków Funduszu następuje na pisemny wniosek złożony odpowiednio do powiatowego centrum pomocy rodzinie lub powiatowego urzędu pracy właściwego dla miejsca zamieszkania – w przypadku osoby niepełnosprawnej. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, iż miejsce zamieszkania osoby niepełnosprawnej wnioskującej o dofinansowanie ze środków Funduszu ma istotne znaczenie dla ustalenia właściwości miejscowej organu odpowiedzialnego za dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, jednakże nie może stanowić samoistnej przesłanki odmowy dofinansowania, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Poczynione przez organ ustalenia dotyczące miejsca zamieszkania skarżącej (błędne o czym niżej) mogły zatem w świetle przywołanego przepisu co najwyżej skutkować stwierdzeniem przez organ swojej niewłaściwości miejscowej, w żadnym jednak razie nie mogły stanowić podstawy dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy poprzez wydanie decyzji o odmowie dofinansowania. Skoro bowiem organ ustalił, iż skarżąca zamieszkuje poza obszarem jego właściwości, winien w myśl przepisu art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23) niezwłocznie przekazać wniosek skarżącej o dofinansowanie do organu właściwego, a nie jako organ niewłaściwy wydawać decyzję rozstrzygającą sprawę co do istoty. Odnosząc się natomiast do samej kwestii zamieszkania skarżącej, Sąd nie podziela dokonanych przez organy ustaleń. Stosownie do przepisu art. 25 ustawy z dnia 24 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2016, poz. 380 ze zm.) miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania decydują dwa integralnie ze sobą powiązane czynniki: zewnętrzny, obiektywny fakt przebywania i wewnętrzny, subiektywny zamiar stałego pobytu, wola tego pobytu. Przebywanie to czynnik trwały, choć niekoniecznie ciągły, związany z zamiarem stałego pobytu, tj. nie tymczasowego, nie okazjonalnego. Natomiast zamiar stałego pobytu musi być określony na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dopiero łączne występowanie tych dwóch elementów pozwala na stwierdzenie, że dana miejscowość jest tą, w której koncentruje się centrum życiowej aktywności danej osoby, jej interesy osobiste i majątkowe. W niniejszej sprawie organy zupełnie pominęły czynnik subiektywny miejsca zamieszkania, pomimo iż skarżąca wskazywała, iż ma zamiar wrócić do mieszkania jak tylko łazienka zostanie dostosowana do potrzeb osoby niepełnosprawnej i pomimo faktu jej zameldowania na pobyt stały w S., gołosłownie i wbrew ww. okolicznościom przyjęły, iż skarżąca przebywa poza S. z zamiarem stałego pobytu, nie przedstawiając na to żadnych dowodów. Pomimo treści odwołania, z którego jednoznacznie wynika, iż skarżąca nie przejawia woli stałego pobytu poza S., organ odwoławczy podzielił wadliwe ustalenia w zakresie jej miejsca zamieszkania poczynione przez organ I instancji, koncentrując się jedynie na czynniku obiektywnym, tj. jej tymczasowym przebywaniu poza S. wywołanym koniecznością zapewnienia jej opieki przez rodzinę, i ustalając przy tym fakty, które nie mają żadnego znaczenia w sprawie, jak ten, w jakich miejscowościach skarżąca korzystała z opieki medycznej. Na marginesie Sąd zauważa, że zupełnie niezrozumiałe i bezpodstawne jest twierdzenie organu odwoławczego, iż skarżąca przyjeżdża do S. tylko na umówione wizyty lekarskie, i jednoczesne wywodzenie z okoliczności korzystania przez nią ze świadczeń medycznych w innych miejscowościach (tj. B., O. i C.), iż jej centrum życiowe znajduje się poza S. w jednej z ww. miejscowości, choć gdzie konkretnie, tego organ nie przesądza (w B.? w C.?). Rację ma Skarżąca, podnosząc, iż jej czasowe przebywanie poza mieszkaniem w S. spowodowane okolicznościami, na które nie miała żadnego wpływu (tj. złym stanem zdrowia) nie może przesądzać o tym, że miejsca tego nie należy już traktować jako miejsca jej zamieszkania. Za niedopuszczalne spekulacje w ocenie Sądu należy uznać twierdzenia organu odwoławczego, który przyjął, iż po zlikwidowaniu barier architektonicznych w mieszkaniu w S. skarżąca w nim nie zamieszka, gdyż po powrocie na miejsce zameldowania nie otrzyma niezbędnej jej opieki i pomocy, a jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Rolą organu administracji nie jest czynienie arbitralnych założeń na przyszłość tylko rzetelne ustalenie okoliczności sprawy odpowiadające stanowi rzeczywistemu i jej rozstrzygnięcie zgodnie z prawem. W konsekwencji Sąd stwierdza, iż w realiach niniejszej sprawy brak jest podstaw, by uznać wbrew twierdzeniom skarżącej, że nie zamieszkuje ona w S. Z opisanych względów należało uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, gdyż naruszały one prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznawaniu wniosku skarżącej organy przyjmą, iż zamieszkuje ona w S. i rozpatrzą sprawę co do istoty pod kątem spełniania przez skarżącą wymogów wskazanych w Rozporządzeniu. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.