I SA/Gd 1753/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 3 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku doradcy podatkowego M. S. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi "A" na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2014 r. postanawia: 1. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – doradcy podatkowemu M. S. kwotę 442,80 zł brutto (słownie: czterysta czterdzieści dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, 2. odmówić zwrotu wydatków. Pismem procesowym z dnia 24 listopada 2017 r. "A" wniosła do tut. Sądu skargę (podpisaną przez prezesa zarządu) na wyżej opisaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...]. Prawomocnym postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 7 marca 2018 r. przyznano skarżącej spółce prawo pomocy w niniejszej sprawie przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Krajowa Rada Doradców Podatkowych pismem z dnia 15 marca 2018 r. wyznaczyła na pełnomocnika skarżącej z urzędu doradcę podatkowego M. S. Z akt sprawy wynika, iż w toku postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji wyznaczony pełnomocnik nie zapoznał się z aktami sprawy i nie sporządził żadnego pisma procesowego, w którym by poparł czy rozwinął zarzuty skargi wniesionej osobiście przez skarżącą, zanim ustanowiono i wyznaczono dla niej profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Jedynym pismem złożonym przez wyznaczonego pełnomocnika na tym etapie postępowania (poza zestawieniem własnych kosztów dojazdu na rozprawę) był wniosek z dnia 6 czerwca 2018 r. (data stempla pocztowego) o odroczenie terminu posiedzenia Sądu w związku z planowanym urlopem wypoczynkowym. Pełnomocnik z urzędu stawił się na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 r., na której poparł skargę, zarzuty i wnioski w niej zawarte oraz wniósł o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną z urzędu oraz zwrot kosztów przejazdu samochodem osobowym na rozprawę w kwocie 217,31 zł (według załączonego spisu z dnia 13 czerwca 2018 r.), oświadczając jednocześnie, iż koszty te nie zostały uiszczone w żadnej części. Na powyższej rozprawie stawił się również prezes zarządu skarżącej spółki, który złożył jako załącznik do protokołu stanowisko spółki odnośnie do odpowiedzi na skargę, tj. pismo datowane na 11 czerwca 2018 r., a podpisane przez prezesa zarządu. Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę. Z protokołu ogłoszenia orzeczenia wynika, iż ustanowiony pełnomocnik z urzędu nie stawił się na nie. Na podstawie art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.), wyznaczony w niniejszej sprawie pełnomocnik otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności doradców podatkowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z § 2 powołanego artykułu w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1. Co prawda w przepisie tym jest mowa o uprawieniu sądu do obniżenia wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, jednakże – z uwagi na nieskorelowanie przepisu § 2 art. 250 z przepisami art. 258 § 1, § 2 pkt 8 i § 4 p.ps.a. – w doktrynie podkreśla się, że kompetencję w tym zakresie posiada w pierwszej kolejności referendarz sądowy, a sąd może podjąć takie działania jedynie wyjątkowo, w szczególnie uzasadnionych przypadkach (zob. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego. Warszawa 2015, str. 994). Przytoczony pogląd wyrażany jest również w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. postanowienia WSA w Warszawie z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1639/16 i sygn. akt III SA/Wa 1639/16, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1112/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Po 63/17 i postanowienie WSA w Warszawie z dnia 30 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3109/16 – którymi utrzymano w mocy postanowienia referendarzy sądowych obniżające wynagrodzenie profesjonalnym pełnomocnikom). Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153, dalej jako rozporządzenie). W myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% kwot wynagrodzenia, o których mowa w § 3, oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki doradcy podatkowego. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest należność pieniężna w kwocie 319.758 zł, tj. w wysokości wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 lit. g) rozporządzenia, do której stosuje się kwotę wynagrodzenia 7.200 zł. W kontekście powyższego należy mieć na uwadze, iż decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy należy się wynagrodzenie w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. Oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona (zob. m.in. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 1648/08, z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; również S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007). Dokonując oceny pracy pełnomocnika, należy mieć na uwadze niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Obniżenie wynagrodzenia pełnomocnikowi powinno mieć miejsce w szczególnej sytuacji, gdy wkład pracy jest niewspółmiernie niski w stosunku do wysokości przewidzianego wynagrodzenia, jak również gdy jakość udzielonej pomocy jest niezadowalająca (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 26 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 859/15). W niniejszej sprawie, co należy podkreślić, wyznaczony pełnomocnik nie zapoznał się w toku postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji z aktami sprawy (uczynił to dopiero w dniu 30 sierpnia 2018 r., tj. po zapadnięciu wyroku kończącego sprawę w pierwszej instancji, dowód: karta 129), która to czynność jest czynnością poprzedzającą i konieczną dla rzetelnego i starannego świadczenia pomocy prawnej. Na tym etapie postępowania nie sporządził też ani jednego pisma procesowego odnośnie do meritum sprawy, w którym zaprezentowałby argumentację na rzecz strony skarżącej, rozwijając w sposób profesjonalny sporządzony przez nią osobiście środek zaskarżenia. Co więcej, przedłożony przez prezesa zarządu skarżącej spółki załącznik do protokołu rozprawy, zawierający stanowisko skarżącej co do odpowiedzi na skargę organu, także nie został sporządzony i podpisany przez reprezentującego spółkę profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, tylko przez jej prezesa zarządu. Ponadto z protokołu rozprawy z dnia 13 czerwca 2018 r. wynika, iż aktywność w przedstawianiu stanowiska skarżącej przejawiał prezes spółki, podczas gdy pełnomocnik z urzędu ograniczył się do poparcia skargi oraz zarzutów i wniosków w niej zawartych i do wniesienia o przyznanie mu wynagrodzenia oraz kosztów przejazdu. Wyznaczony pełnomocnik nie stawił się również na ogłoszeniu wyroku w dniu 27 czerwca 2018 r. W opisanych okolicznościach, w których czynności pełnomocnika z urzędu w świadczeniu pomocy prawnej na rzecz skarżącej spółki ograniczyły się do biernego udziału w rozprawie przed tut. Sądem, w ocenie orzekającego zastosowanie winna mieć norma prawna z art. 250 § 2 p.p.s.a. Należy mieć bowiem na uwadze, iż skorzystanie przez skarżącą z prawa do osobistego działania przed sądem nie zwania ustanowionego dla niej profesjonalnego pełnomocnika z urzędu z aktywności w tym zakresie. Pełnomocnik ustanowiony z urzędu powinien dołożyć maksymalnej staranności w realizacji nałożonych na niego obowiązków, bowiem zapłata za ich wykonanie pochodzi ze środków Skarbu Państwa (por. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10 oraz wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I GSK 2012/13). Mając na względzie powyższe kryteria oceny pracy pełnomocnika, referendarz sądowy stoi na stanowisku, że opłata w kwocie 7.200 zł byłaby niewspółmiernie wysoka w stosunku do wkładu pracy i aktywności pełnomocnika przejawianej w toku postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Z tych względów uznano, iż w sprawie zachodzą przesłanki do obniżenia wyznaczonemu pełnomocnikowi wynagrodzenia do 5% kwoty wynagrodzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 lit. g), tj. do kwoty 360 zł. W sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu, opłatę tę podwyższa się o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tej opłacie (zgodnie z brzmieniem § 2 ust. 3 rozporządzenia). Tym samym należne wnioskodawcy wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, po podwyższeniu o obowiązującą 23% stawkę podatku od towarów i usług, przysługuje w wysokości 442,80 zł brutto (360 zł + 82,80 zł). Zwrotu kosztów dojazdów pełnomocnika do sądu na rozprawę w kwocie 217,31 zł odmówiono z uwagi na brak dokumentów potwierdzających ich poniesienie. Podkreślenia wymaga, iż zarówno art. 250 § 1 p.p.s.a., jak i § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, posługują się zwrotem "niezbędnych i udokumentowanych wydatków". I choć koszty dojazdu pełnomocnika na rozprawę należy przyjąć za celowe, jednakże nie można ich uznać w niniejszej sprawie za udokumentowane, gdyż pełnomocnik przedstawił jedynie ich obliczenie (w piśmie z dnia 13 czerwca 2018 r. przedłożonym na rozprawie). Z tych względów referendarz sądowy, działając na podstawie art. 250 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.