I SA/Gd 1785/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 czerwca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia 13 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność zabezpieczającą postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 27 lutego 2018 r., którego braki uzupełniono w dniu 3 kwietnia 2018 r. (data stempla pocztowego), A. K. (dalej jako "Skarżący" lub "Wnioskodawca") zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia Wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), wynika, że uzyskuje on dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.469 zł netto, ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, jego jedyny majątek stanowi udział w ½ części w budynku mieszkalnym (którego powierzchni ani wartości nie podał), którego zakup w całości sfinansował z kredytu. Do swoich stałych zobowiązań wnioskodawca zaliczył ratę kredytu w wysokości około 630 zł. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 12 kwietnia 2018 r. wezwał Skarżącego do przedłożenia, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, następujących dokumentów źródłowych: a) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego w 2017 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie, b) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia netto za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją o wysokości dokonywanych potrąceń, c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, d) oświadczenia w przedmiocie pobierania świadczeń rodzinnych oraz świadczenia wychowawczego (500 plus) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub ich odmawiających lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość oraz w przypadku ich niepobierania – wskazania przyczyny nieubiegania się o nie, alternatywnie – wskazania osoby, która te świadczenia na dzieci pobiera, e) dokumentu bankowego (zaświadczenia, harmonogramu spłaty kredytu) obrazującego wysokość jego aktualnego zadłużenia i wysokość spłacanych przez niego miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość jego innych zobowiązań finansowych (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), f) oświadczenia, czy jest względem niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, jeżeli tak – przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, g) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz i media), h) oświadczenia w przedmiocie posiadanej nieruchomości, tj. wskazania jej powierzchni i wartości oraz wyjaśnienia, czy pozostali współwłaściciele partycypują w kosztach jej utrzymania i w jakiej wysokości, i) oświadczenia, czy matka jego dzieci płaci na nie alimenty, jeżeli tak – podania w jakiej wysokości oraz przedłożenia dokumentu na tę okoliczność (odpisu umowy, ugody, wyroku), a jeżeli nie – wyjaśnienia, czy ubiegał się o alimenty, a jeśli nie – dlaczego z tych świadczeń zrezygnował. Powyższe wezwanie doręczono Skarżącemu w dniu 25 kwietnia 2018 r. (k. 30 akt sądowych). W odpowiedzi Skarżący zwrócił się pismem z dnia 2 maja 2018 r. (data stempla pocztowego), uzupełnionym w dniu 7 maja 2018 r., o przedłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów. Powyższy wniosek został uwzględniony zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 11 maja 2018 r., którym przedłużono zakreślony termin o 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia, o czym Skarżący został zawiadomiony w dniu 28 maja 2018 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 36 akt sądowych). Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 czerwca 2018 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując, że Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku i nie przedłożył żadnego z wymienionych dokumentów, uniemożliwiając dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wobec powyższego referendarz sądowy uznał, że Wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Postanowienie to doręczono Skarżącemu w dniu 6 lipca 2018 r. (k. 43 akt sądowych). Skarżący, pismem z dnia 12 lipca 2018 r., złożył sprzeciw od w/w postanowienia, zarzucając mu naruszenie: - art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, - art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania Skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący podniósł, że nie został prawidłowo wezwany do uzupełnienia formularza PPF. Postanowienie to zostało wydane przedwcześnie, gdyż Skarżący złożył wniosek o przedłużenie terminu do dostarczenia dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) lub w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08, wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r. sygn. akt II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04, z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt II FZ 470/05). W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano Skarżącego do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu z dnia 12 kwietnia 2017 r. dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Zakreślony termin na przedłożenie wskazanych dokumentów, w związku z jego przedłużeniem na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 11 maja 2018 r., doręczonego w dniu 28 maja 2018 r., upływał z dniem 4 czerwca 2018 r. W zakreślonym terminie Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów ani oświadczeń wskazanych w powyższym wezwaniu. W tych okolicznościach słusznie stwierdził referendarz sądowy, że Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, gdyż nie przedłożył żadnego z wymienionych w wezwaniu dokumentów. Co więcej, do wniesionego sprzeciwu również nie załączono powyższej dokumentacji obrazującej sytuację finansową i majątkową Skarżącego. Skarżący uchylił się od przedłożenia jakichkolwiek oświadczeń, dokumentów oraz zaświadczeń potwierdzających wysokość jego dochodów uzyskanych w 2017 r., a także w okresie trzech miesięcy poprzedzających wezwanie. Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, ani oświadczenia o ich nieposiadaniu. Skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji ani oświadczeń w zakresie pobierania świadczeń rodzinnych i wychowawczych. Skarżący nie przedłożył dokumentacji obrazującej wysokość jego zadłużenia oraz innych zobowiązań finansowych. Nie przedstawiono również dokumentacji obrazującej ponoszone przez Skarżącego koszty utrzymania. Skarżący nie ujawnił danych dotyczących posiadanej nieruchomości ani okoliczności dotyczących alimentów płaconych na dzieci. Skoro Skarżący wnosił o przyznanie mu pomocy prawnej, to winien przedstawić na wezwanie referendarza sądowego wszystkie dokumenty potwierdzające okoliczność niemożności ponoszenia wydatków z tytułu kosztów sądowych. Nie wypełniając wezwania referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów źródłowych we wskazanym zakresie, Skarżący uchylił się od przedłożenia dokumentacji poświadczającej jego sytuację majątkową. Tym samym Skarżący uniemożliwił usunięcie wszelkich niejasności dotyczących jego rzeczywistych możliwości finansowych. Mając na uwadze to, że Skarżący uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji źródłowej nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie Skarżącego polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. Słusznie zatem wskazał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie przez Skarżącego dokumentów źródłowych uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Na marginesie Sąd wskazuje, że Skarżący już od momentu wniesienia skargi winien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, a zatem zabezpieczyć na ten cel stosowne środki finansowe z bieżących dochodów, w znacznej wysokości. Z przedstawionych powyżej względów nie można przyjąć, że Skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy. Nie jest przy tym jasny zarzut Skarżącego, iż nie został prawidłowo wezwany do uzupełnienia formularza PPF. Sąd wskazuje bowiem, że wskutek prawidłowo sformułowanego oraz nadanego na właściwy adres wezwania w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 6 marca 2018 r., Skarżący uzupełnił braki formalne złożonego formularza PPF poprzez uzupełnienie wskazanych rubryk, co skutkowało przyjęciem złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy do rozpoznania przez referendarza sądowego. Wskazać przy tym należy, że również wezwanie o przedłożenie wskazanej dokumentacji i oświadczeń zostało prawidłowo sformułowane oraz skierowane na właściwy adres Skarżącego. Wbrew zarzutom, wszelkie kierowane do Skarżącego wezwania były sporządzone i wystosowane prawidłowo. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 257 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym pozostawieniu wniosku Skarżącego bez rozpoznania, bowiem przepis ten w niniejszej sprawie nie znalazł zastosowania. Referendarz sądowy zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy wskutek rozpatrzenia jego wniosku w tym zakresie, a zatem nie miało miejsca pozostawienie wniosku Skarżącego bez rozpoznania. W związku z zaistnieniem okoliczności przemawiających za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.