I SA/Gd 18/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 26 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu V. L. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2018 r. o odmowie zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 czerwca 2017 r. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Prawomocnym postanowieniem z dnia 28 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 12 kwietnia 2018 r. (data stempla pocztowego), którego braki formalne zostały uzupełnione w dniu 18 maja 2018 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Z uwagi na to, że przedmiotowy wniosek został złożony przez skarżącego po prawomocnym rozpoznaniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, starszy referendarz sądowy zakwalifikował go jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Starszy referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącego za niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej i zarządzeniem z dnia 23 maja 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), dalej jako "p.p.s.a.", wezwał skarżącego (reprezentowanego przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę za rok 2017 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych za ten rok; b/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie od 1 lutego 2018 r.; c/ zaświadczeń właściwego organu potwierdzających, że wnioskodawca oraz jego małżonka posiadają obecnie status osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku; d/ dokumentów potwierdzających wysokość wszystkich świadczeń przyznanych wnioskodawcy, jego małżonce – świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych), świadczenia wychowawczego (500 plus) oraz świadczeń socjalnych, tj. decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczenie właściwego organu; e/ oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z pomocy społecznej (podania form i wysokości pomocy otrzymanej w okresie ostatnich sześciu miesięcy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia; f/ oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie wskazanych w rubrykach nr 10 i 11 alimentów, wyjaśnienia, kto w jego rodzinie otrzymuje alimenty lub jest zobowiązany do ich płacenia oraz wskazania wysokości tych świadczeń i przedłożenia dokumentów ją potwierdzających (np. dowodów uiszczania alimentów, odpisu wyroku sądu, umowy lub decyzji administracyjnej w tym przedmiocie); g/ wskazania, czyją własność stanowi dom, w którym zamieszkuje wnioskodawca wraz z rodziną (położony przy ul. C. [...] w Ł.) oraz wyjaśnienia, czy rodzina wnioskodawcy zajmuje tę nieruchomość odpłatnie, czy też nieodpłatnie oraz kto i w jakim zakresie ponosi koszty związane z eksploatacją tej nieruchomości; h/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawcę i jego małżonkę w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.); i/ dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań wnioskodawcy, jego małżonki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów); j/ oświadczenia, czy jest względem wnioskodawcy, jego małżonki aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z ich majątku. Skarżący został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi w dniu 12 czerwca 2018 r. W piśmie z dnia 19 czerwca 2018 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów o co najmniej 14 dni z uwagi na obszerność żądanej dokumentacji i konieczność jej przeanalizowania z udziałem skarżącego, a także dokonania tłumaczenia wezwania na język niemiecki celem jego prawidłowego wykonania. Zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2018 r. starszy referendarz sądowy uwzględnił wniosek pełnomocnika w części i przedłużył wnioskowany termin o 7 dni, o czym pełnomocnik został poinformowany w dniu 17 lipca 2018 r. Pomimo przedłużenia terminu do złożenia dokumentów szczegółowo wskazanych w zarządzeniu z dnia 23 maja 2018 r., skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 czerwca 2017 r. W uzasadnieniu podniesiono, iż skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, a zatem aktualna pozostaje ocena sytuacji skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Starszy referendarz sądowy podkreślił, że skarżący, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, nie podał i nie uprawdopodobnił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. Pismem z dnia 7 września 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezzasadnej odmowie zmiany postanowienia z dnia 28 czerwca 2017 r. i przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do zmiany postanowienia z dnia 28 czerwca 2017 r., ponieważ skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. Zdaniem skarżącego, referendarz sądowy dokonał błędnej oceny jego sytuacji majątkowej w odniesieniu do możliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych. Skarżący zaznaczył, że odmowa uwzględnienia wniosku pozbawia go prawa do sądu, ponieważ nie będzie mógł uiścić wpisów w niniejszej sprawie oraz w licznych sprawach, jakie toczą się przed tut. Sądem, co jest okoliczności znaną Sądowi z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy zatem dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku, tylko porównać sytuację zakreśloną w tych dwóch wnioskach. W myśl art. 167a § 1 p.p.s.a. do zarządzeń oraz postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu, tak więc możliwość zastosowania art. 165 p.p.s.a. leży również w zakresie kompetencji referendarza sadowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zmiana postanowienia referendarza sądowego, o której mowa w art. 165 p.p.s.a., możliwa jest wyłącznie w następstwie zmiany okoliczności, które towarzyszyły wydaniu postanowienia. Z uwagi na to, że przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym złożonym przez skarżącego w niniejszej sprawie, a poprzedni o tożsamym zakresie (w obu skarżący domagał się prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych) został rozpoznany prawomocnym postanowieniem z dnia 28 czerwca 2017 r., to należy go potraktować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Przepis art. 165 p.p.s.a., który umożliwia uchylanie i zmianę postanowienia niekończące postępowania w sprawie wskutek zmiany okoliczności sprawy, przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Zatem złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, to skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. Rozpatrując ponowne żądanie skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, podzielić należy stanowisko starszego referendarza sądowego, że okoliczności sprawy nie uległy zmianie, bowiem skarżący nie wykazał, by w jakikolwiek sposób zmieniła się jego sytuacja materialna. Należy odnotować, że skarżący w kolejnym oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF podał w istocie tożsame dane z danymi podanymi w poprzednim oświadczeniu z tą różnicą, iż miesięczne dochody określił na poziomie 4.500 zł, z czego 3.000 zł stanowią przyznane małżonce świadczenia wychowawcze (500 plus) w łącznej kwocie 3.000 zł miesięcznie, zaś 1.500 zł to alimenty i świadczenia z pomocy socjalnej na dwoje niepełnosprawnych dzieci. Starszy referendarz sądowy uznał więc przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i zarządzeniem z dnia 23 maja 2018 r. wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów i oświadczeń. Skarżący nie wykonał jednak nałożonego na niego obowiązku, pomimo przedłużenia terminu do złożenia dokumentów szczegółowo wskazanych w zarządzeniu z dnia 23 maja 2018 r. W związku z powyższym uznać należy, że skarżący, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Trafnie więc starszy referendarz sądowy argumentował, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Tymczasem skarżący tego nie uczynił. Skoro więc skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, to aktualna pozostaje ocena sytuacji skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu z dnia 28 czerwca 2017 r. Skarżący, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, nie podał i nie uprawdopodobnił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. Zaakcentować trzeba, że skarżący po raz kolejny nie wykazał, że znajduje się w sytuacji, uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy. W związku z tym brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materialna skarżącego (oceniona uprzednio w świetle przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) uległa zmianie, co uprawniałoby Sąd do zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 czerwca 2017 r. Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Starszy referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Nawiązując do argumentacji podniesionej we sprzeciwie, wymaga zaakcentowania, że prawo pomocy jest instytucją, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a zatem nie może być traktowany za podmiot, który wskutek orzeczenia sądowego odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, pozbawiony zostaje prawa do sądu. Dodać również należy, że sąd administracyjny w każdej sprawie wniosek ocenia indywidualnie. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że przytoczona we sprzeciwie ogólna argumentacja w żaden sposób nie wykazała, aby starszy referendarz sądowy dopuścił się jakichkolwiek naruszeń prawa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.