I SA/Gd 1834/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Sławomir Kozik Sędziowie WSA Izabela Najda-Ossowska /spr./ NSA Alicja Stępień Protokolant – Marzena Cybulska po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Izby Skarbowej z dnia 28 sierpnia 2001 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Syg. Akt I SA/Gd l834/01 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z 28 sierpnia 2001r Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego z 24 maja 2001r w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do grudnia 1998r, od stycznia do grudnia 1999r oraz od stycznia do czerwca 2000r wynikających ze wskazanych decyzji w łącznej wysokości 11.003,90zł. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał się na następujące ustalenia faktyczne i prawne: 13 marca 2001 r. wpłynął do Urzędu Skarbowego wniosek J. K. o umorzenie odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych za wskazane wyżej okresy wynikających z decyzji Nr [...], [...], [...] w łącznej kwocie: 11.003,90 zł, motywowany trudną sytuacją finansową podatnika. Rozstrzygając o wniosku organ pierwszej instancji wydał decyzję z dnia 24 maja 2001 r, w której odmówił udzielenia wnioskowanej ulgi w uznaniu, że nie ma podstaw do jej udzielenia. Organ wskazał, że do chwili wydania decyzji podatnik nie dokonał żadnej wpłaty na poczet zaległego podatku, co dowodzi niecelowości umorzenia odsetek, ponieważ pomoc dla podatnika staje się iluzoryczna. Od tej decyzji J. K. złożył odwołanie, w którym wniósł o jej uchylenie i rozłożenie na raty płatności przedmiotowej zaległości podatkowej. Podatnik podniósł, iż obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, żona nie osiąga żadnych dochodów, na utrzymaniu ma 18 letnią córkę - uczennicę. Odwołujący się zarzucił, że organ podatkowy nie odniósł się w kwestionowanej decyzji do przedstawionej przez niego sytuacji finansowej, stwierdzając jedynie ogólnikowo, że po dokonaniu analizy wniosku i na podstawie zebranego materiału dowodowego w postaci protokołu o stanie majątkowym podatnika nie ma podstaw do umorzenia. Zdaniem strony niezrozumiałe jest stwierdzenie organu uznającego za iluzoryczną pomoc polegającą na umorzeniu kwoty 11.003,90zł, co przy równoczesnym rozłożeniu na raty zobowiązania głównego umożliwiłoby jego rzeczywistą spłatę. Dodatkowo odwołujący się wniósł pismo uzupełniające do odwołania, w którym ponownie przytoczył przyczyny powstania zaległości podatkowej - niewypełnienie ustawowego obowiązku w zakresie złożenia oświadczenia o wyborze zwolnienia z opodatkowania podatkiem od towarów i usług VAT-6 przed dokonaniem pierwszej sprzedaży i krzywdzącymi konsekwencjami dla podatnika z tego tytułu. Jednocześnie wnioskodawca w odwołaniu zmienił swoje stanowisko i wniósł o umorzenie wszystkich należności w podatku VAT, tj. całej sumy zaległości podatkowej oraz odsetek za zwłokę. Rozstrzygając sprawę w postępowaniu odwoławczym Izba Skarbowa, po przeanalizowaniu akt sprawy i argumentów zawartych w odwołaniu stwierdziła, że wszelkie odstępstwa od zasady powszechności płacenia podatków wyrażonej bezpośrednio w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowią bezsprzecznie ulgę, gdyż zgodnie z tym przepisem każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie. Na podstawie art. 67 § l ordynacji podatkowej organ podatkowy, ze względu na ważny interes podatnika, na jego wniosek, może umorzyć odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych. Instytucja ta stanowi rodzaj ulgi podatkowej i może być stosowana tylko wówczas, gdy zaszły okoliczności uzasadniające jej zastosowanie, gdyż zasadą jest płacenie należności publiczno-prawnych, a zwolnienie z tego obowiązku może być traktowane jako wyjątek. Za umorzeniem zaległości podatkowej lub odsetek za zwłokę będą więc przemawiać wypadki niezależne od sposobu postępowania podatnika, bądź spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie mógł mieć wpływu (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe). Z zeznań strony złożonych do protokołu o stanie majątkowym z 12 kwietnia 2001 r. wynika, że od miesiąca lutego 2001 r. otrzymuje on zasiłek dla bezrobotnych, na utrzymaniu ma bezrobotną żonę i 18 letnią córkę - uczennicę; wraz z małżonką posiada samochód osobowy marki Opel Kadett (składak - rok produkcji 1997 r.) oraz dom jednorodzinny, w którym zamieszkuje prowadząca z rodzicami wspólne gospodarstwo domowe, córka G. z dzieckiem i mężem, ma również działkę budowlano-rolniczą oraz samochód marki Ford Mondeo. Ponadto podatnik ma zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 3.506,22 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Natomiast w oświadczeniu z dnia 5 maja 2001 r. podatnik stwierdził, że córka G. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, obecnie jest w trakcie separacji z mężem i nie ma praw do samochodu będącego własnością męża, natomiast działka ma charakter rolniczy. Ponadto podał, że samochód osobowy marki Opel Kadett należy wyłącznie do jego żony, a jego rok produkcji to 1989. W piśmie z dnia 9 lipca 2001 r. strona stwierdziła, iż w okresie trzech poprzednich lat prowadzenia działalności handlowej średni przychód wynosił 46.000 zł. Natomiast na podstawie zeznania podatkowego PIT-28 za 2000 rok ustalono, że przychód z działalności wyniósł 17.239,86 zł. Wynika z tego, że w okresie powstania zaległości podatnik posiadał zasoby finansowe, przy czym zarówno źródło powstania zaległości jak i ponoszone wydatki nie noszą, zdaniem organów podatkowych, znamion nadzwyczajności. Zdaniem Izby sytuacja rodzinna i majątkowa - wobec ogólnego zubożenia społeczeństwa - nie ma charakteru wyjątkowego. Organ odwoławczy podniósł ponadto, że podatnik ma zaległości nie tylko wobec Urzędu Skarbowego, ale również Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co wskazuje na powstrzymywanie się przez stronę od spełnienia podstawowego obowiązku, jakim jest płacenie należności publiczno-prawnych. Organ odwoławczy wskazał, że nie bez znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia pozostaje także źródło powstania zaległości podatkowej, za które uznać należy nieznajomość przepisów prawa, co nie jest w istocie rzeczy argumentem przemawiającym za udzieleniem wnioskowanej ulgi podatkowej. Powoływanie się obecnie na trudną sytuacje finansową nie stanowi wystarczającej przesłanki do wydania pozytywnej decyzji. Izba Skarbowa podkreśliła także, że Urząd Skarbowy nie potwierdził okoliczności jakoby wnioskodawca dokonał dobrowolnej wpłaty na poczet przedmiotowej zaległości, takich dowodów nie przedstawił także sam podatnik. Organ wyjaśnił także, iż ze względu na zasadę praworządności i dwuinstancyjności postępowania podatkowego nie jest możliwe rozpatrzenie przez niego w tym postępowaniu nowego żądania zawartego w piśmie J. K. z 09 lipca 2001 r. dotyczącego umorzenia zarówno zaległości podatkowej, jak i odsetek za zwłokę. Wniosek taki może być jedynie rozpoznany przez organ pierwszej instancji w trybie, w jakim rozpoznawany był wniosek o rozłożenie na raty. Konkludując organ odwoławczy wskazał, że w świetle przedstawionych argumentów nie stwierdził występowania w sprawie przesłanki udzielenia ulgi podatkowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia decyzji w celu pozytywnego rozpoznania jego wniosku. Skarżący przywołał ustalony w sprawie stan faktyczny w zakresie genezy powstania zaległości podatkowej i odsetek, objętych wnioskiem o umorzenie. Ponownie podniósł okoliczności wskazujące na jego trudną sytuację majątkową i rodzinną, z których większość eksponował w odwołaniu dodając ponadto, że na spłatę zobowiązania potrzebowałby 6 lat, jeśli znajdzie zatrudnienie. Do skargi skarżący dołączył dowody wpłat, do których w decyzji odniósł się organ w zaskarżonej decyzji oraz dokonał wyliczenia wysokości obciążającej go zaległości z uwzględnieniem przedmiotowych wpłat. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi podnosząc w uzasadnieniu argumentację tożsamą z argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że organ podatkowy, przy rozpatrywaniu wniosku o udzielenie ulgi podatkowej w postaci umorzenia odsetek za zwłokę, brać pod uwagę okoliczności i sytuację, w której podatnik znajdował się w chwili, gdy podejmowana była przedmiotowa decyzja. Należy zauważyć, że zarówno w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, jak i odwoławczym skarżący nie dowiódł dokonania wpłaty na poczet istniejącej zaległości podatkowej, a zatem dowody potwierdzające tę okoliczność jako przedstawione dopiero na etapie skargi muszą pozostać bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z uwagi na inne przesłanki, niż zostały w niej podniesione. W odpowiedzi na wnioski skarżącego zawarte w skardze należy wskazać, że sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Sąd natomiast nie jest uprawniony do oceny zaskarżonych decyzji z punktu widzenia ich słuszności, celowości czy przestrzegania zasad współżycia społecznego. Z art. 145 § l ustawy z 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), która to ustawa znajduje w sprawie zastosowanie na podstawie art. 97 § l ustaw z 30 sierpnia 2002r przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153, poz.1271 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 67 §1 ordynacji podatkowej ze względu na ważny interes podatnika lub interes publiczny organ podatkowy może na wniosek podatnika umorzyć m.in. w całości odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych. Użyte w cytowanym przepisie określenia przesłanek jako "ważny interes podatnika" czy "interes publiczny" mają charakter nieostry, ustawodawca nie zdefiniował tych pojęć. Oznacza to że oceny czy w sprawie zachodzą wskazane kierunkowe dyrektywy wyboru dokonywać należy zawsze na tle konkretnego stanu faktycznego. Należy jednak wskazać, że ograniczenie ważnego interesu podatnika jedynie do sytuacji zaistnienia zdarzeń losowych, zewnętrznych nie znajduje uzasadnienia w przepisach wymagających wszechstronnej oceny wszystkich okoliczności sprawy. Ustalenie, że w sprawie nie występuje ważny interes podatnika lub interes publiczny przesądza negatywne rozstrzygnięcie o wniosku w przedmiocie np. umorzenia w całości odsetek od zaległości podatkowej. Jednocześnie natomiast stwierdzenie, że stan faktyczny sprawy odpowiada przesłankom do pozytywnego dla wnioskującego rozstrzygnięcia sprawy wcale nie przesądza o konieczności takiego rozstrzygnięcia, gdyż istotą uznania administracyjnego jest możliwość wyboru jednego z dopuszczalnych przez prawo wariantów rozstrzygnięcia. W sprawach rozstrzyganych przez organy w ramach uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega ocena czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego tj. czy w sprawie został w pełni zgromadzony materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Odnosząc powyższe uwagi ogólne do przedmiotowej sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji uzasadniając swoją decyzję, wskazały na brak dobrowolnych wpłat przez skarżącego na poczet obciążającej go zaległości podatkowej, co - jak wynika z treści decyzji - było postrzegane przez te organy jako istotna okoliczność uzasadniająca treść rozstrzygnięcia. Tymczasem podatnik przedłożył dowody wpłaty z 19.09.2001r na kwotę 700zł, 07.06.2001r na kwotę 387,70zł oraz 23.04.2001 r na kwotę 443zł i wskazał, że na poczet tej należności zaliczone zostały zwroty podatku. Decyzja organu pierwszej instancji wydana została w dniu 24 maja 2001r a organu odwoławczego - 28 sierpnia 2001r. Niektóre więc z istotnych w sprawie okoliczności istniały już w chwili wydawania zaskarżonej decyzji. Stwierdzenie z odpowiedzi na skargę, że skarżący na tę okoliczność powołał się dopiero w skardze nie może stanowić usprawiedliwienia dla pominięcia wskazanych dowodów wpłat albowiem organy obu instancji wydały swoje decyzje z naruszeniem art. 200 § l ordynacji podatkowej, który nakłada na organy przed wydaniem decyzji bezwzględny obowiązek wyznaczenia stronie trzydniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Nie udzielenie takiego terminu jest uchybieniem przepisom procesowym, co w przedmiotowej sprawie, z uwagi na kwestię pojawienia się istotnych dowodów, mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § l pkt.l c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i na podstawie art. 200 wskazanej ustawy zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 300zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.