I SA/Gd 186/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 29 maja 2008 r., złożonym na formularzu PPF, T. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę prowadzi on gospodarstwo rolne, z którego szacunkowy dochód określił na kwotę 400 zł miesięcznie, oraz działalność gospodarczą przynoszącą mu dochód w wysokości 900 zł miesięcznie, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką K. S., uzyskującą dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.200 zł. Majątek małżonków stanowią nieruchomość rolna o obszarze 1,74 ha, działka o powierzchni 240 m2 oraz mieszkanie o powierzchni 48 m2. Jak wskazał wnioskodawca małżonkowie nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 cyt. ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle powołanych uregulowań wnioskodawcę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu wezwano wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego żonę zeznań podatkowych za rok 2007 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku nieskładania za ww. rok zeznań podatkowych stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, zaświadczenia od pracodawcy małżonki wnioskodawcy o wysokości jej średniego wynagrodzenia brutto/netto za okres ostatnich trzech miesięcy, odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, zaświadczenia z urzędu gminy o dochodzie osiąganym z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawcy lub jego małżonce dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów ostatnich decyzji przyznających dopłaty), oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, itp.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie (doręczone w dniu 18 czerwca 2008 r.) pełnomocnik wnioskodawcy w piśmie z dnia 24 czerwca 2008 r. wskazał, iż wnioskodawca nie pozostaje w związku małżeńskim, a jedynie w konkubinacie, w związku z tym wezwanie w zakresie przedłożenia dokumentów źródłowych odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki go nie dotyczy i w konsekwencji ich nie przedłożył. Mając na uwadze powyższe oświadczenie pełnomocnika wnioskodawcy, wskazać należy, iż pozostaje ono w oczywistej sprzeczności z oświadczeniem z dnia 29 maja 2008 r. złożonym osobiście przez wnioskodawcę, T. S., w którym po pierwsze wskazał w rubryce nr 6 formularza PPF, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z K. S., którą określił jako żonę, po drugie w uzasadnieniu wniosku podał, iż "żona pracuje zarobkowo ale zarabia niewiele co pozwala jedynie na zaspokojenie potrzeb bytowych", wreszcie w rubryce nr 8 formularza, przeznaczonej na podanie stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym wpisał adnotację "wspólny majątek dorobkowy", nadto ww. K. S. oraz osiągane przez nią dochody z umowy o pracę wnioskodawca wymienił również w rubryce nr 10, wskazując, że ich łączny dochód na 2 osoby wynosi 2.500 zł. W tych okolicznościach należało przyznać pierwszeństwo oświadczeniu złożonemu osobiście przez wnioskodawcę pod rygorem odpowiedzialności karnej i w konsekwencji uznać za niewiarygodne oświadczenie jego pełnomocnika, w którym wskazuje, iż jego mandant nie pozostaje w związku małżeńskim. Należało również ocenić, iż oświadczenie pełnomocnika zostało złożone tylko i wyłącznie w celu uchylenia się od nałożonego na wnioskodawcę obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych odnoszących się do sytuacji majątkowej jego małżonki. Wskazać również należy, iż przyjęta przez pełnomocnika wnioskodawcy argumentacja uzasadniająca w jego ocenie zasadność selektywnego przedłożenia dokumentów jest całkowicie chybiona. Stanowisku takiemu przeczy bowiem konstrukcja formularza PPF, którego wzór ustalony został przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227 poz. 2245). Rubryki nr 7 i nr 10 tego formularza przewidziane dla wykazania majątku i dochodów uwzględniają bowiem nie tylko majątek i dochody wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wpisanych w rubryce nr 6. Dla wykazania stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą została przewidziana ponadto osobna rubryka nr 8. Zatem w sytuacji, gdy wnioskodawca oświadcza, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą, winien on podać również dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby i to niezależnie od tego, czy pozostaje z nią w związku małżeńskim (jak twierdzi sam wnioskodawca), czy też "jedynie w konkubinacie" (jak dowodzi jego pełnomocnik). Informacje tego rodzaju pozwalają bowiem na ustalenie, w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb rodziny. Zatem nie można przyjąć, że pozostają one bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej, selektywnie przedkładając dokumenty źródłowe, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niezależnie od powyższego trzeba podkreślić, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 §1 ww. ustawy co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Przedłożony przez wnioskodawcę materiał źródłowy nie daje natomiast podstaw dla stwierdzenia, że jest on osobą ubogą, pozbawioną majątku i środków do życia, która nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wprost przeciwnie z dokumentów tych wynika, że wnioskodawca poza prowadzonym przez siebie gospodarstwem rolnym o obszarze 1,74 ha, prowadzi też zakład [...], z którego za 2007 r. osiągnął przychód w wysokości 60.252,29 zł (kwota należnego ryczałtu wg złożonego przez wnioskodawcę zeznania PIT-28 za ten rok wyniosła 0 zł). Z zestawienia obrotów sporządzonego w dniu 25 czerwca 2008 r. wynika, iż za okres od stycznia do maja br. wyniosły one 48.123,97 zł, a z zestawienia VAT z korektami wynika, iż sprzedaż za okres od 1 marca do 31 maja 2008 r. wyniosła 35.679,73 zł brutto, podczas gdy dokonane w tym okresie zakupy wyniosły 13.903,85 zł brutto. W posiadaniu wnioskodawcy, poza ww. gospodarstwem rolnym, pozostają zajęte pod działalność gospodarczą budynki o powierzchni 286 m2 oraz grunty o obszarze 2.400 m2, a także grunty pozostałe o powierzchni 243 m2 oraz budynek o powierzchni 18 m2, za które opłaca podatek od nieruchomości (ustalony decyzjami z dnia 30 stycznia i 5 lutego 2008 r.), nadto wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 48 m2. Analiza przedłożonych przez wnioskodawcę wyciągów z prowadzonych dla niego rachunków bankowych wykazała zaś, iż w maju br. na rachunku wnioskodawcy związanym z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą zaksięgowano wpływy w łącznej kwocie 14.406,87 zł (wysokości wpływów zaksięgowanych na ten rachunek w czerwcu br. nie można określić, gdyż wnioskodawca ograniczył się do przedłożenia tylko jednego wyciągu dziennego z tego miesiąca, tj. obrazującego dokonane transakcje i salda z dnia 20 czerwca 2008 r.). Saldo końcowe ww. rachunku na 30 maja 2008 r. wynosiło 4.514,30 zł, a na dzień 20 czerwca 2008 r. wyniosło 4.353,62 zł (saldo początkowe na ten dzień wynosiło 6.790,72 zł), natomiast na prowadzonym dla wnioskodawcy rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym na dzień 30 maja 2008 r. znajdowały się środki w kwocie 684,35 zł (kolejnego wyciągu wnioskodawca nie przedłożył). Tym samym nie można przyjąć, iż wnioskodawca nie posiada środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w szczególności wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Z tych względów stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.