I SA/Gd 187/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września do grudnia 2005 r. postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 14 marca 2011 r., złożonym na formularzu PPF, którego braki uzupełniono w dniu 30 marca 2011 r., M. K., działając przez pełnomocnika (brata), zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego określonego w kwocie 1.500 zł, oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez pełnomocnika skarżącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, na jej utrzymaniu pozostaje małoletnia córka. Skarżąca osiąga dochody ze stosunku pracy w wysokości 2.600 zł brutto, posiada mieszkanie o powierzchni 47 m2 (we współwłasności z małżonkiem) oraz dwa samochody marki Peugeot o wartości około 17.000 zł i 6.000 zł, przy czym na zakup mieszkania oraz jednego z samochodów zaciągnęła kredyty bankowe, jej rachunki bankowe podlegają zajęciu komorniczemu. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano, że skarżąca uniemożliwiła dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej możliwości płatniczych, uchylając się – pomimo dwukrotnego przedłużenia jej terminu do wykonania tej czynności – od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego przez nią wniosku. Tym samym skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła sprzeciw, w którym wskazała, że w związku z odmową przyznania jej prawa pomocy w całości, wnosi o przyznanie jej tego prawa w części, tj. zwolnienie od wpisu sądowego w całości lub jego większej części, a w przypadku negatywnego rozpoznania wniosku o rozłożenie tej kwoty na trzy równe raty w wysokości 500 zł. Skarżąca podniosła, że sytuacja spowodowana decyzją Dyrektora Izby Skarbowej i zajęciem rachunku bankowego oraz zabraniem zwrotu podatku męża pogorszyła jeszcze jej relacje z małżonkiem, a co za tym idzie uzyskanie dokumentów, które są w jego posiadaniu. Do sprzeciwu nie dołączono jakichkolwiek dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W pierwszej kolejności wskazać należy, że we wniesionym sprzeciwie skarżąca zmodyfikowała zakres żądania co do przyznania prawa pomocy z całkowitego na częściowy. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., dlatego też rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie wobec stwierdzenia, że złożone przez pełnomocnika skarżącej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające, na podstawie art. 255 p.p.s.a. zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2011 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu 12 kwietnia 2011 r.) skarżąca zobowiązana została do przedłożenia następujących dokumentów: (1) odpisów zeznań podatkowych za rok 2010, bądź też stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez nich za ten rok, (2) wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wpłat, wypłat, przelewów); w przypadku ich nieposiadania – oświadczenia złożonego w tym przedmiocie, (3) dokumentów potwierdzających okoliczność nieprowadzenia działalności gospodarczej (decyzja o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienie o zawieszeniu jej wykonywania); jeżeli nie wyrejestrowała (zawiesiła) działalności – dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, ewidencji środków trwałych, kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami oraz wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wypłat, wpłat, przelewów), (4) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznych dochodów z wynagrodzenia za pracę (w kwotach brutto i netto) oraz o średniej wysokości dochodu z tego tytułu uzyskanego w okresie ostatnich trzech miesięcy, (5) oświadczenia, czy otrzymuje alimenty na rzecz pozostającej na jej utrzymaniu córki; jeśli tak – dokumentu okoliczność tę potwierdzającego, (6) dokumentów z okresu ostatnich trzech miesięcy obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, inne), (7) zaświadczenia z banków o aktualnym stanie zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów na zakup mieszkania i samochodu oraz dokumentów potwierdzających kwotę miesięcznej ich spłaty, (8) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa oraz dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej z majątku skarżącej. Jednocześnie wyjaśniono, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W piśmie z dnia 26 kwietnia 2011 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania wymaganych dokumentów. Dołączył odpis: decyzji Prezydenta Miasta z dnia 5 stycznia 2007 r. o wykreśleniu wpisu z dniem 29 grudnia 2006 r. z ewidencji działalności gospodarczej, tytułu wykonawczego z dnia 18 stycznia 2011 r. wystawionego na kwotę 19.591,20 zł (wraz z odsetkami za zwłokę) oraz zawiadomienia z dnia 21 stycznia 2011 r. o zajęciu rachunku bankowego skarżącej. Oświadczył także, że dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych przez skarżącą opłat za mieszkanie i media są w posiadaniu jej męża, który zobowiązał się do przekazania ich skarżącej do dnia 1 maja 2011 r. Nadmienił przy tym, że tego rodzaju wydatki małżonkowie ponoszą w częściach równych. Przewodniczący Wydziału uwzględnił przedmiotowy wniosek i przedłużył termin do wykonania zarządzenia do dnia 9 maja 2011 r. W dniu 9 maja 2011 r. pełnomocnik skarżącej ponownie wystąpił z wnioskiem o przedłużenie terminu do przedstawienia wszystkich dokumentów o 14 dni. Załączył wydruki z rachunku bankowego skarżącej dotyczące płatności w okresie od 25 maja do 6 czerwca br., kart płatniczych oraz kredytów. Przedmiotowy wniosek został ponownie uwzględniony przez Przewodniczącego Wydziału. Pełnomocnikowi wyznaczony został kolejny termin, który upływał z dniem 16 maja 2011 r. W dniu 24 maja 2011 r. pełnomocnik skarżącej przedłożył zaświadczenie z urzędu skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącą w roku 2010 oraz fakturę za usługi telekomunikacyjne za okres od 21 stycznia do 20 lutego 2011 r. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdza, że strona skarżąca nie zastosowała się w pełni do wystosowanego do niej wezwania z dnia 5 kwietnia 2011 r., nie przedstawiając wszystkich wskazanych w tym wezwaniu dokumentów, a w konsekwencji uniemożliwiając dokonanie pełnej oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego. Wymaga podkreślenia, że skarżąca uchyliła się od przedłożenia wymaganych dokumentów pomimo dwukrotnego przedłużenia jej przez Przewodniczącego Wydziału terminu dla dokonania tej czynności. Brakujących dokumentów nie dołączyła również do sprzeciwu. Zdaniem Sądu nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni na podstawie dokumentów przedłożonych przez jej pełnomocnika, gdyż są one niewystarczające i nie usuwają wszystkich wątpliwości. Przede wszystkim wskazać trzeba, że nie obrazują one wysokości osiąganych przez skarżącą bieżących miesięcznych dochodów, ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z kosztami utrzymania, do których zaliczyła opłaty za mieszkanie i media oraz spłatę zaciągniętych kredytów bankowych. Nie pozwalają również na weryfikację podniesionej we wniosku okoliczności braku środków pieniężnych. Za niewiarygodne uznać trzeba wyjaśnienia pełnomocnika wnioskodawczyni, który z jednej strony podnosi, że dokumenty obrazujące wysokość opłat za mieszkanie, energię elektryczną, gaz i telefon są w posiadaniu małżonka skarżącej, z którym nie prowadzi ona wspólnego gospodarstwa domowego, z drugiej zaś, że ponosi ona ww. koszty w połowie. Skoro skarżąca ponosi tego rodzaju miesięczne wydatki w połowie to znana jej jest ich wysokość. Wnioskodawczyni powinna być także w posiadaniu dowodów potwierdzających ich uiszczenie. W tym miejscu wskazać trzeba, że wątpliwości budzi prowadzenie przez małżonków odrębnych gospodarstw domowych. Zauważyć bowiem należy, że z rachunku bankowego skarżącej opłacana jest – w ramach zlecenia stałego – składka ubezpieczenia na życie małżonka Z. K. Z jej rachunku dokonywana jest także spłata rat kredytu zaciągniętego przez małżonków na zakup stanowiącego ich współwłasność mieszkania. Nie sposób przy tym uznać, że skarżąca ponosi w całości koszty związane z utrzymaniem małoletniej córki, w sytuacji gdy małżonkowie nadal pozostają w związku małżeńskim. Natomiast przedłożony wyciąg z rachunku bankowego nie spełnia wymogów określonych w zarządzeniu z dnia 5 kwietnia 2011 r. Nadesłana historia dokonanych na nim operacji ogranicza się wyłącznie do dokonywanych spłat zadłużenia z tytułu posiadanych przez skarżącą kart płatniczych, pożyczek i kredytów. W ocenie Sądu zajęcie rachunku bankowego w ramach prowadzonej egzekucji samo w sobie nie może stanowić okoliczności, która w rozpoznawanej sprawie uzasadniałaby zwolnienie skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Skarżąca nadal dysponuje składnikami majątku, z których nie jest prowadzona egzekucja i którymi może swobodnie dysponować (dwa samochody). W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06 oraz z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W niniejszej sprawie Sąd stwierdza, że wnioskodawczyni sama uniemożliwiła dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów Sąd uznał, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, i na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.