I SA/Gd 191/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nieuregulowanych należności z tytułu składek postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Z. D. w skardze wniesionej na wyżej opisaną decyzję Prezesa ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF uzupełnione zostały w dniu 16 marca 2009 r. (data stempla pocztowego). Jednocześnie wnioskodawca rozszerzył swoje żądanie wnosząc o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem dzieci oraz teściową, nie osiąga jakichkolwiek dochodów, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, co potwierdza załączony do skargi odpis zaświadczenia powiatowego urzędu pracy z dnia 19 stycznia 2009 r., jest współwłaścicielem domu o powierzchni 200 m2 w części -, nie posiada innego majątku, w tym oszczędności oraz przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro. W uzasadnieniu wskazał, że ze względu na wiek (61 lat) nie może znaleźć zatrudnienia. Wprawdzie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednakże rozpoznania wymaga jedynie część złożonego wniosku obejmująca żądanie ustanowienia pełnomocnika. Zgodnie z brzmieniem art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Okoliczność ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia przesłanek, w świetle których należy dokonać oceny zasadności wniesionego przez stronę żądania. Ponieważ skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zastosowanie w niniejszej sprawie będą miały przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. O odpowiednim ich stosowaniu stanowi bowiem art. 262 p.p.s.a. Z przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przy czym ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww. (art. 246 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 14 marca 2009 r. (doręczonym stronie w dniu 3 kwietnia 2009 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o dochodach uzyskanych przez osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. córkę, syna i teściową za rok 2008, bądź też odpisów: zeznań podatkowych (jeśli zostały złożone), rocznego obliczenia podatku przez płatnika lub informacji o dochodach uzyskanych za ten rok, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz pozostałych członków rodziny rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia oświadczenia przez każdą z tych osób, (3) oświadczenia złożonego przez każdą z osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym w przedmiocie nieosiągania jakichkolwiek dochodów; w sytuacji, gdy są one osobami bezrobotnymi - dokumentu potwierdzającego status osoby bezrobotnej (np. decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); jeżeli zaś osiągają dochody - podania ich źródła oraz miesięcznej wysokości brutto i netto, (4) dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości, telefon, inne), (5) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę oraz pozostałych członków rodziny pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (6) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS, urzędu skarbowego i innych podmiotów. W piśmie z dnia 9 kwietnia 2009 r. skarżący wyjaśnił, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a w rubryce 6 pomyłkowo wpisał córkę, syna i teściową jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z uwagi na treść pouczenia nie dokonał skreśleń i poprawek, pominął zaś w dalszej części formularza dane dotyczące posiadanego przez członków rodziny majątku i osiąganych przez nich dochodów. Oświadczył, że nie posiada rachunków i lokat (w tym także dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne i dołączył zaświadczenie ZUS z dnia 9 kwietnia 2009 r. o stanie zadłużenia z tytułu składek na łączną kwotę 26 344,76 zł. Jednocześnie wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania pozostałych wymaganych dokumentów. Przedmiotowy wniosek został uwzględniony. Pomimo przedłużenia terminu skarżący wymaganych dokumentów i oświadczeń nie przedłożył, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Takie skutki rodzi także wykonanie wezwania jedynie w części. Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Końcowo nadmienić trzeba, że dodatkowe oświadczenie skarżącego złożone w dniu 9 kwietnia 2009 r., z którego wynika, iż błędnie podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, synem i teściową pozostaje w sprzeczności z dotychczas składanymi przez skarżącego oświadczeniami. Wskazać należy, że na etapie postępowania administracyjnego skarżący podnosił, że pozostaje na utrzymaniu dzieci, bądź też otrzymuje od nich pomoc (dowód: k. 32 i 47 akt administracyjnych). Nie bez znaczenia jest również, że zmiana oświadczenia w tym zakresie nastąpiła po wezwaniu skarżącego do przedłożenia dokumentów dotyczących majątku i dochodów pozostałych członków rodziny. W związku z powyższym uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.