I SA/Gd 191/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Oleś po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Z. Oddział w S. z dnia 9 grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nieuregulowanych należności z tytułu składek postanawia przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Z. D. składając skargę na opisaną wyżej decyzję Prezesa Z. zwrócił się równocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Następnie pismem z dnia 16 marca 2009 r. uzupełnił braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF wnosząc dodatkowo o ustanowienie radcy prawnego. Jak wynika ze złożonego przez Z. D. (zwanego dalej Skarżącym) oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem dzieci oraz teściową, nie osiąga jakichkolwiek dochodów, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, co potwierdza załączony do skargi odpis zaświadczenia powiatowego urzędu pracy z dnia 19 stycznia 2009 r., jest współwłaścicielem domu o powierzchni 200 m2 w części -, nie posiada innego majątku, w tym oszczędności oraz przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro. W uzasadnieniu wskazał, że ze względu na wiek (61 lat) nie może znaleźć zatrudnienia. Pismem z dnia 14 marca 2009 r. (doręczonym w dniu 3 kwietnia 2009 r.) tutejszy Sąd zobowiązał Skarżącego do przedłożenia następujących dokumentów źródłowych: - zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o dochodach uzyskanych przez osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. córkę, syna i teściową za rok 2008, bądź też odpisów: zeznań podatkowych (jeśli zostały złożone), rocznego obliczenia podatku przez płatnika lub informacji o dochodach uzyskanych za ten rok; - wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz pozostałych członków rodziny rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia oświadczenia przez każdą z tych osób; - oświadczenia złożonego przez każdą z osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym w przedmiocie nieosiągania jakichkolwiek dochodów; w sytuacji, gdy są one osobami bezrobotnymi - dokumentu potwierdzającego status osoby bezrobotnej (np. decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); jeżeli zaś osiągają dochody - podania ich źródła oraz miesięcznej wysokości brutto i netto; - dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości, telefon, inne); - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę oraz pozostałych członków rodziny pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); - dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS, urzędu skarbowego i innych podmiotów. W odpowiedzi datowanej na dzień 9 kwietnia 2009 r. Skarżący wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a w rubryce 6 pomyłkowo wpisał córkę, syna i teściową jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wyjaśnił też, że z uwagi na treść pouczenia nie dokonał skreśleń i poprawek, pominął zaś w dalszej części formularza dane dotyczące posiadanego przez członków rodziny majątku i osiąganych przez nich dochodów. Oświadczył, że nie posiada rachunków i lokat (w tym także dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne i dołączył zaświadczenie ZUS z dnia 9 kwietnia 2009 r. o stanie zadłużenia z tytułu składek na łączną kwotę 26 344,76 zł. Jednocześnie wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania pozostałych wymaganych dokumentów. Pomimo uwzględnienia wniosku, Skarżący wymaganych dokumentów i oświadczeń nie przedłożył. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 191/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku podkreślając swoją trudną sytuację materialną, problemy zdrowotne i podeszły wiek i wynikającą stąd konieczność umorzenia chociaż części zadłużenia względem ZUS. Do sprzeciwu Skarżący załączył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w S. z którego wynika, iż posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku od dnia 17 lutego 2005 r. do chwili obecnej, zaświadczenie z ZUS Oddział w S. kokumentujące jego zadłużenia względem tej instytucji, zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. wskazujące na posiadanie zaległości podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej w dalszej części "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpatrując ponownie wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, mając na uwadze argumenty podniesione w sprzeciwie od wydanego postanowienia a zwłaszcza załączona dokumentację, uznał, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności przytoczyć należy treść art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., zgodnie z którym strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Konieczne zatem było rozpoznanie wniosku w pozostałym zakresie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl § 2 cytowanego przepisu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą Skarżącego, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Biorąc pod uwagę informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę na wezwanie Sądu oraz informacje zawarte w sprzeciwie od postanowienia z dnia 16 czerwca 2009 r., Sąd uznał, że Skarżący nie ma dostatecznych środków do skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika opłacanego we własnym zakresie. Przedłożone przez Skarżącego dokumenty jasno dowodzą, iż będąc w wieku przedemerytalnym od dnia 17 lutego 2005 r. do chwili obecnej pozostaje osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, posiadając równocześnie znaczne zadłużenia względem ZUS (zaświadczenie z dnia 9 kwietnia 2009 r. wskazuje na kwotę 26 344,76 zł) oraz Urzędu Skarbowego w S. (zaświadczenia z dnia 27 kwietnia 2009 r. wskazuje na kwotę 1.449,26 zł). Oznacza to, że będąc pozbawionym źródła utrzymania Skarżący zobowiązany jest dodatkowo spłacać znaczne zadłużenia. Równocześnie Skarżący złożył wiarygodne oświadczenie, iż nie posiada rachunków bankowych oraz oszczędności co dodatkowo pogarsza jego i tak trudną sytuację materialną. Przy czym zdaniem Sądu dane te obrazują skomplikowaną sytuację finansową Skarżącego w sposób wystarczający, bez konieczności dalszego, formalistycznego jej wykazywania. Pomimo zatem braku podstaw do uwzględnienia wniosku w całości, z uwagi na przywołany powyżej art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., należało przyznać Skarżącemu prawo pomocy zakresie w częściowym. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., przyznał Skarżącemu prawo pomocy przez ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego.