I SA/Gd 1917/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Sławomir Kozik /spr./ Sędziowie: WSA Tomasz Kolanowski NSA Ewa Kwarcińska Protokolant: Marzena Cybulska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi "A" w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 30 sierpnia 2001 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dot. zaniechania poboru podatku rolnego za III i IV kwartał 2000 r. oraz zaniechania poboru podatku rolnego za I i II kwartał 2001 r. I Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia 20 czerwca 2001 r. w sprawie nr [...]; II Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz skarżącej kwotę 200,- zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 16 sierpnia 2000 r. Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "A" w G. powołując się na przepis art. 13c ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 1993 r., Nr 94, poz. 431 z późn.zm.) zwróciła się do Wójta Gminy B. z wnioskiem z o przyznanie ulg podatkowych w podatku rolnym poprzez zaniechanie jego poboru w III i IV kwartale roku 2000 oraz zaniechanie jego ustalania w I i II kwartale 2001 r. W uzasadnieniu wniosku powoływano się na straty powstałe przez przymrozki oraz suszę. Decyzją z dnia 6 września 2000 roku organ pierwszej instancji powołując się na art. art. 22 § 2 pkt 1 ordynacji podatkowej odmówił wnioskodawcy zaniechania III i IV raty podatku rolnego za 2000 r. w łącznej kwocie 3.098,40 zł oraz odmówił zaniechania ustalenia podatku rolnego za I i II kwartał 2001 roku. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wobec faktu, że wskazane przez podatnika niekorzystne zjawiska atmosferyczne nie miały charakteru klęski żywiołowej, a zaniechanie ustalania i poboru podatku nie zagraża egzystencji, brak było podstaw do wydania decyzji pozytywnej. Na powyższą decyzję strona złożyła odwołanie, w wyniku którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia 26 października 2000 roku uchyliło decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał za trafne stanowisko strony dotyczące błędnej interpretacji art. 13c ustawy o podatku rolnym, jak i wskazujące na niewłaściwą podstawę prawną rozstrzygnięcia poprzez powołanie art. 22 ordynacji podatkowej. Rozpatrując ponownie sprawę, organ pierwszej instancji decyzją z dnia 3 stycznia 2001 roku, wydaną w oparciu o art. 13c ustawy o podatku rolnym odmówił zaniechania poboru podatku za III i IV kwartał 2000 roku oraz odmówił zaniechania ustalania podatku za I i II kwartał 2001 roku. W jej uzasadnieniu podkreślono, że warunkiem udzielenia ulgi, o której mowa w art. 13c powołanej ustawy jest konieczność wystąpienia klęski żywiołowej, a takie zdarzenie nie miało miejsca. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie i wniosła o uchylenie tej decyzji. W uzasadnieniu odwołania podkreślono, że zarówno susza jak i przymrozki były tak znaczne, że miały charakter klęski, a zatem przedmiotowa ulga w podatku winna zostać stronie przyznana. Decyzją z dnia 17 maja 2001 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy B. z 3 stycznia 2001 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Decyzją z dnia 20 czerwca 2000 r., wydaną na podstawie art. 208 ordynacji podatkowej, Wójt Gminy B. ponownie rozpatrując sprawę, umorzył postępowanie w sprawie zaniechania poboru podatku rolnego za III i IV kwartał 2000 r. oraz zaniechania jego ustalania za I i II kwartał 2001 r. W ocenie organu pierwszej instancji postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe, gdyż w chwili orzekania ww. raty podatku stały się zaległościami podatkowymi. Ponadto zdaniem tego organu w związku ze zmianą treści art. 22 ordynacji podatkowej utracił on kompetencje do orzekania w sprawach dotyczących zaniechania ustalania i poboru podatku. Decyzją z dnia 30 sierpnia 2001 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego zmiana stanu prawnego, jaka nastąpiła z dniem 1 stycznia 2001 r. spowodowała, że ulga z art. 13c ustawy o podatku rolnym straciła praktyczne znaczenie. Nadano bowiem nową treść przepisowi art. 22 ordynacji podatkowej, który nie przewiduje już dla organów innych niż minister właściwy do spraw finansów publicznych kompetencji do udzielenia ulgi w postaci zaniechania poboru podatku. Organ drugiej instancji wskazał także, że również w poprzednim stanie prawnym brak było podstaw do stosowania tej instytucji w odniesieniu do podatków stanowiących dochody gmin, powiatów i województwa, a więc i podatku rolnego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "A" w G. wniosła o uchylenie powyższej decyzji oraz wydanie wyroku przyznającego wnioskowaną ulgę. Skarżąca spółdzielnia podkreśliła, iż skoro złożyła wniosek o przyznanie ulgi przed wejściem w życie ustawy zmieniającej przepisy w zakresie zaniechania ustalania i poboru podatków, tym samym powinien być on rozpatrzony według przepisów dotychczasowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalanie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "A" w G. zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) Sąd sprawuje, w zakresie swej właściwości kontrolę zaskarżonej i poprzedzającej ja decyzji z obowiązującym prawem materialnym i procesowym. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu w pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć czy w sprawie niniejszej uzasadniony jest pogląd wyrażony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., że w tej właśnie sprawie nie może zostać zastosowany przepis art. 13c ust. 1 ww. ustawy o podatku rolnym z uwagi na jego sprzeczność z przepisami dotyczącymi zaniechania ustalania i poboru podatku zamieszczonymi ordynacji podatkowej. Zdaniem Sądu regulacja zawarta w powołanym przepisie ustawy o podatku rolnym ma charakter przepisu szczególnego w stosunku do ogólnych zasad wyrażonych w ordynacji podatkowej. Jak wynika z akt niniejszej sprawy stanowisko takie pierwotnie znalazło swój wyraz w rozstrzygnięciu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T., które rozpoznając sprawę stwierdziło, że organ pierwszej instancji błędnie oparł swoją decyzję o regulacje zawarte w ordynacji podatkowej i z tego powodu ją uchyliło. Stanowisko to było prawidłowe, bowiem ustawa o podatku rolnym zawierała (w okresie dotyczącym sprawy niniejszej) samodzielną regulację umożliwiającą zastosowanie wobec podatników podatku rolnego szczególnej ulgi podatkowej polegającej na zaniechaniu ustalania albo poboru tego podatku. W ocenie Sądu zatem za błędne należy uznać zarówno stanowisko organu pierwszej instancji, który wskazał na utratę własnej kompetencji do rozstrzygnięcia sprawy w związku za zmianą ordynacji podatkowej, jak i stanowisko organu odwoławczego, według którego w przedmiotowej sprawie niezależnie od ww. zmiany przepisów, nie mógł mieć zastosowania przepis art. 13c ust. 1 ww. ustawy o podatku rolnym. Jak bowiem wskazano powyżej, za wyłączną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, należało przyjąć art. 13c ust. 1 ww. ustawy. Natomiast skoro w sprawie niniejszej nie miał zastosowania art. 22 ordynacji podatkowej, to tym samym także każda jego zmiana pozostawała dla tej sprawy bez żadnego znaczenia. Tym samym w związku z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania organ podatkowy pierwszej instancji winien rozpatrzyć wniosek strony skarżącej i wydać decyzję w oparciu o art. 13c ust. 1 ww. ustawy o podatku rolnym, zgodnie z którym w razie wystąpienia klęski żywiołowej, która spowodowała istotne szkody w budynkach, ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie, przyznaje się podatnikom ulgi w podatku rolnym przez zaniechanie jego ustalania albo poboru w całości lub w części, w wysokości zależnej od rozmiarów strat spowodowanych klęską w gospodarstwie rolnym. Zatem w przedmiotowej sprawie rolą organów było określenie czy w gospodarstwie skarżącej spółdzielni nastąpiła szkoda spowodowana wystąpieniem klęski żywiołowej. Mieć również należało na uwadze, że pojęcie "klęska żywiołowa" nie zostało zdefiniowane w ustawie o podatku rolnym ani w żadnych innych przepisach podatkowych. Dla prawidłowego określenia tego pojęcia należy odnieść się do innych gałęzi prawa, a także do jego znaczenia gramatycznego w języku polskim. Ponadto próbę wyjaśnienia znaczenia pojęcia "klęska żywiołowa" podejmował wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny (wyroki NSA: z dnia 20 grudnia 2001 roku, III SA 633/01 i z dnia 28 lipca 1995 roku SA/Gd 1018/94). Zdaniem Sądu słuszne jest twierdzenie strony skarżącej, iż złożony przez nią w dniu 16 sierpnia 2000 r. wniosek, powinien być rozpatrzony w oparciu o przepisy obowiązujące w dniu jego wniesienia. Pomimo faktu, iż w chwili orzekania, raty podatku o zaniechanie poboru lub ustalenia których wnioskowano, stały się zaległościami podatkowymi, postępowanie w niniejszej sprawie nie stało się bezprzedmiotowe. Poza sporem bowiem pozostaje, że art. 13c ust 1 ww. ustawy nie ma zastosowana do zaległości podatkowych oraz to, iż jeszcze przed wydaniem decyzji pierwszej instancji ww. raty przekształciły się zaległości podatkowe, za które uznaje się niezapłacony w terminie podatek. W ocenie Sądu należy jednak podkreślić, że momentem decydującym dla oceny czy w sprawie można zastosować ww. ulgi podatkowe, nie jest moment wydania decyzji, ale moment złożenia wniosku. Skarżąca spółka złożyła stosowny wniosek przed terminem płatności podatku. Zgodnie bowiem z art. 6a ust. 8 pkt 3 ww. ustawy, osoby prawne, jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej, jednostki organizacyjne Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz jednostki organizacyjne Lasów Państwowych są obowiązane, wpłacać obliczony w deklaracji podatek rolny - bez wezwania - na rachunek budżetowy właściwej gminy w terminach do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada. Tym samym skoro wniosek dotyczył III i IV raty podatku za 2000 r. oraz I i II raty za 2001 r., termin płatności pierwszej ze wskazanych rat upływał dopiero 15 września 2000 r., natomiast wniosek został złożony przez skarżąca spółkę w dniu 16 sierpnia 2000 r. Jeżeli zatem podatnik złożył wniosek o zaniechanie poboru i ustaleni podatku w terminie, wypełnił tym samym wszystkie przesłanki konieczne do rozpoznania sprawy. Jednakże w sprawie zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji odstąpiły od merytorycznego rozpatrzenia sprawy, powołując się na bezprzedmiotowość postępowania. Podkreślenia wymaga, że niezależnie od tego czy argumenty strony skarżącej dotyczące przyznania wnioskowanej ulgi są słuszne czy nie, ma ona prawo do rozpoznania sprawy zgodnie ze złożonym przez siebie w terminie żądaniem. Przyjęcie bowiem stanowiska, iż prawidłowo złożony wniosek nie może podlegać rozpoznaniu z uwagi na przekształcenie się rat w zaległość podatkową, zmianę przepisów czy inne okoliczności, które nastąpiły już po jego złożeniu, spowodowałoby sytuację w której skorzystanie przez podatnika z określonego, zagwarantowanego mu ustawą uprawnienia uzależnione byłoby od sprawności działania organów, a nie terminu złożenia wniosku. Jest to o tyle istotne, że określone przepisy materialnego prawa podatkowego wyrażanie przewidują, iż podatnik może uzyskać określone uprawnienie jedynie na swój wniosek. Takim przepisem jest m.in. art. 13c ustawy o podatku rolnym, gdyż wszczęcie postępowanie w sprawie przyznania określonej w nim ulgi może nastąpić jedynie na żądanie podatnika. Przedmiot postępowania wszczynanego na wniosek strony jest określony przez stronę w żądaniu wszczęcia postępowania. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że organ rozpatrujący sprawę jest związany zakresem żądania strony, co do przedmiotu postępowania. Postępowanie winno koncentrować się zatem wokół żądania strony a w konsekwencji, także podjęte rozstrzygniecie przyznające lub, stosownie do okoliczności sprawy, odmawiające przyznania uprawnienia, powinno odnosić się do całości żądania. Natomiast w przedmiotowej sprawie, pomimo złożonego wniosku, organy podatkowe nie odniosły się do żądania strony. Tym samym w ocenie Sądu postępowanie nie zostało przeprowadzone prawidłowo w związku z naruszeniem 165 § 1 i 127 ordynacji podatkowej. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy, organ odwoławczy powinien kierować się poglądami Sądu wyrażonymi powyżej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności należy rozważyć, czy w sprawie wyczerpane zostały przesłanki do zastosowania art. 13c ust. 1 ustawy o podatku rolnym. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdzając naruszenie prawa mającego wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Sąd nie zawarł rozstrzygnięcia w zakresie wykonalności decyzji w trybie art. 152 cytowanej ustawy, z uwagi na charakter rozpoznawanej sprawy. Orzeczenie o kosztach uzasadnia dyspozycja art. 200 w zw. z art. 209 ww. ustawy.