I SA/Gd 193/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" sp. z o.o. z siedzibą w G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2005 r. do lutego 2008 r., od kwietnia do czerwca 2008 r., za sierpień 2008 r. oraz od października do grudnia 2008 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy "A" sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej zwana Spółką) zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez Spółkę oświadczenia o majątku i dochodach oraz z przedłożonych dokumentów wynika, że spółka wykazała w zeznaniu podatkowym za ubiegły rok dochód w wysokości [...] zł (przy przychodach w wysokości [...] zł i kosztach w kwocie [...] zł), zaś rachunek zysków i strat za ubiegły rok (zatwierdzony uchwałą z dnia 21 marca 2012 r.) wykazał zysk netto w kwocie [...] zł. Zgodnie z zatwierdzonym bilansem na dzień 31 grudnia 2011 r. spółka posiadała aktywa obrotowe o wartości [...] zł (w tym towary o wartości [...] zł, należności krótkoterminowe w wysokości [...] zł i środki pieniężne w kwocie [...] zł), jej zobowiązania krótkoterminowe wynosiły [...] zł, nie posiadała zobowiązań długoterminowych. W sprawozdaniu finansowym za ubiegły rok nie stwierdzono istnienia okoliczności wskazujących na zagrożenie kontynuowania działalności przez spółkę, zaś ze sprawozdania zarządu spółki za ten okres wynika, że spółka rozwija się dobrze, poszerza obecne i zdobywa nowe rynki dla swoich usług, a jej zarząd pomimo trudnej sytuacji na rynku optymistycznie patrzy w przyszłość i konsekwentnie realizuje przyjęte strategie, co w niedługim czasie powinno spowodować wzrosty w obszarach działalności spółki. Z dokumentów księgowych spółki wynika, że na koniec stycznia 2012 r. osiągnęła ona zysk w wysokości [...] zł (przy przychodach netto w wysokości [...] zł), zaś na koniec lutego 2012 r. poniosła stratę w kwocie [...] zł (przy przychodach netto w wysokości [...] zł). Zgodnie z dodatkowymi oświadczeniami spółki z dnia 11 kwietnia 2012 r. nie toczy się względem niej postępowanie egzekucyjne, nie posiada ona żadnych wymagalnych zobowiązań (wobec ZUS, urzędu skarbowego, banków, kontrahentów, dostawców i innych podmiotów), których nie spłaca. Spółka przedstawiła wyciągi z prowadzonych dla niej dwóch rachunków bankowych, z których wynika, że na pierwszym z nich w okresie od 1 grudnia 2011 r. do 29 lutego 2012 r. zaksięgowano wpływ w wysokości [...] zł, zaś wysokość środków pieniężnych zgromadzonych na dzień 29 lutego 2012 r. wynosiła [...] zł. Z historii operacji dokonanych na drugim rachunku bankowym spółki wynika, że w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 marca 2012 r. zaksięgowano na nim wpływy w łącznej wysokości [...] zł i rozchody w kwocie [...] zł. Saldo tego rachunku na dzień 1 stycznia 2012 r. było ujemne i wynosiło [...] zł, stan zgromadzonych na nim środków pieniężnych na dzień 31 marca 2012 r. wynosił [...] zł. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie Spółka złożył sprzeciw podnosząc, że sytuacja finansowa Spółki począwszy od 2011 r. uległa zmianie; działalność uległa wyhamowaniu a w obecnej chwili, z uwagi na recesję gospodarczą nie ma ona realnej możliwości poszerzenia swoich aktywów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 t.j.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, iż w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie takiego prawa. W myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W świetle powołanych uregulowań można przyznać osobie prawnej prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W konsekwencji należy rozważyć, czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, tj. kosztów sądowych. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na to, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie może się odbywać bez uwzględnienia wysokości wpisu należnego od skargi. Istotą zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, czy to w całości, czy w części, jest bowiem to, że z uwagi na ich wysokość, skarżący nie jest w stanie ich uiścić w ogóle, bądź też nie dysponuje dostatecznymi środkami na ich poniesienie w pełnej wysokości. W rozpoznawanej sprawie zgodnie z § 1 pkt 4 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193) należny jest wpis w wysokości 2.000 zł. W ocenie Sądu, ze zgromadzonego materiału w postaci dokumentacji dostarczonej przez skarżącą wynika, że Spółka dysponowała środkami finansowymi w wysokości umożliwiającej jej poczynienie oszczędności na poczet należnych kosztów postępowania. Jak wskazuje na to analiza wydruku z rachunku bankowego prowadzonego przez "B", saldo Spółki na dzień wnoszenia skargi do sądu tj. 20 stycznia 2012 r. wynosiło [...] zł. Skarżąca, w dacie kiedy istniał obowiązek uiszczenia wpisu dysponowała zatem kwotą przekraczającą wysokość należnej opłaty sądowej. Należy również zwrócić uwagę na to, że w okresie po wniesieniu skargi na konto Spółki wpływały kwoty kilkukrotnie przekraczające wysokość należnego wpisu tj. kwotę 2.000 zł. Tytułem przykładu należy wskazać na wpłatę w wysokości [...] zł z 23 lutego 2012 r., czy też [...] zł z 26 marca 2012 r. Powyższe wskazuje w sposób nie mogący budzić wątpliwości, że Spółka miała realną możliwość wygospodarowania środków pieniężnych na poczet kosztów postępowania. Tym samym, w okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że wniosek podatnika nie zasługuje na uwzględnienie. Skoro bowiem Spółka mając pełną wiedzę o konieczności uiszczenia wpisu od skargi, wyzbywa się swoich dochodów nie zabezpieczając środków na pokrycie wydatków związanych z toczącym się postępowaniem, to tym samym nie istnieją podstawy do traktowania jej w sposób wyjątkowy, usprawiedliwiający przerzucenie na Skarb Państwa obowiązku ponoszenia kosztów za stronę. Ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych winien bowiem w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków skarżąca Spółka, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., II SA/Gd 296/04, LEX nr 203311). Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.