I SA/Gd 1953/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Alicja Stępień Sędziowie WSA Tomasz Kolanowski /spr./ NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska Protokolant: Agnieszka Zalewska po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 sierpnia 2002 r. sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy umorzenia podatku rolnego za II półrocze 2001 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 sierpnia 2002r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 21 stycznia 2002r. w sprawie S. K. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległego podatku rolnego za II półrocze 2001r. Podstawą podjętego rozstrzygnięcia był ustalony w sprawie, następujący stan faktyczny: S. K. wnioskiem z dnia 24 grudnia 2001r. zwrócił się do Wójta Gminy o umorzenie zaległego podatku rolnego za II półrocze 2001r. motywując go klęską powodzi. Na podstawie protokołu i wyceny strat w gospodarstwie rolnym ustalono, że zniszczeniu uległy uprawy na powierzchni [...] ha w 90%. Wartość strat oszacowano na kwotę 58 378zł. Organ podatkowy pierwszej instancji decyzją z dnia 21 stycznia 2001r. odmówił umorzenia zaległości za II półrocze 2001r. W jej uzasadnieniu wskazał, że sytuacja w jakiej znalazł się podatnik jest trudna, jednak na podstawie zebranych materiałów dowodowych można sądzić, iż nie stanowi zagrożenia dla dalszej egzystencji. Ponadto stwierdził, że udzielenie ulgi podatkowej w formie umorzenia stawiałoby podatnika w sytuacji uprzywilejowanej wobec innych rolników. Podniósł także, że gmina ma za zadanie zabezpieczenie potrzeb wszystkich mieszkańców a na te cele niezbędne są środki finansowe. Od decyzji strona złożyła odwołanie. Wskazuje w nim, że jest krzywdząca i nie uwzględnia bardzo trudnej sytuacji strony spowodowanej klęską powodzi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy . W jej uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że okoliczności będące rezultatem niesprzyjających warunków atmosferycznych nie mogą stanowić podstawy do umorzenia zaległości podatkowych. Powoływanie się na straty spowodowane powodzią nie może, zdaniem organu odwoławczego, przesądzać o konieczności umorzenia należności wobec gminy. Podobne trudności dotykają wielu podatników, a rezygnacja z terminowego egzekwowania należnych od nich podatków może prowadzić do załamania budżetu gminy. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, strona złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W jej uzasadnieniu wskazała, że miejscowość D. znajduje się w wykazie miejscowości dotkniętych przez powódź. Ocena sytuacji jaka powstała w wyniku klęsk żywiołowych dokonana przez Wójta była stronnicza, krzywdząca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, mylnie odnosząc się do przedmiotu postępowania, poprzez wskazanie na odmowę umorzenia podatku rolnego za II półrocze 2002r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – właściwy do rozpoznania sprawy w oparciu o art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271) zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu powodującym konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Stosownie do treści art. 67 Ordynacji podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Instytucja ta skonstruowana zatem została na zasadzie tzw. uznania administracyjnego. Organ podatkowy może, ale nie musi, umorzyć zaległości, co oznacza możliwość negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia jego ważnego interesu. Uprawnienie organu administracji do wydania decyzji uznaniowej nie zwalnia jednakże sądu od obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia zaległości podatkowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8.11.1996, III RN 24/96). Uznanie to, jak wynika z treści cytowanego przepisu, ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi jako ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Obydwa te pojęcia są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta, a zwłaszcza istnienie ważnego interesu podatnika musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 2003.06.25, sygn. akt III SA 3118/01, publ. POP 2004/4/77). Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich zastosowania. Uzasadnienie, szczególnie decyzji negatywnych dla podatnika, powinno szczegółowo wskazywać także przyczyny, dla których organ instytucji tej nie zastosował pomimo wystąpienia szczególnych okoliczności. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia bowiem jej właściwą kontrolę ze strony sądu. Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należ stwierdzić, że uzasadnienia organów obu instancji wskazują na wystąpienie szkody spowodowanej działaniem czynników atmosferycznych, na które podatnik nie mógł mieć wpływu i które były niezależne od sposobu postępowania strony. Nie ulega zatem wątpliwości, że wystąpiła nadzwyczajna przesłanka umożliwiająca zastosowanie ulgi. Podkreślić należy, że nawet w takim wypadku organ podatkowy nie musi umorzyć należnych kwot podatku (uznanie administracyjne). W takiej sytuacji uzasadnienie decyzji musi jednak szczegółowo wskazywać okoliczności, które spowodowały iż ulgi nie zastosował. Ocena zebranego materiału dowodowego nie może przy tym być dowolna. Jak wynika z akt sprawy organ podatkowy dokonał odmiennej oceny zaistniałego stanu faktycznego, przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie udzielenia ulgi w podatku rolnym za 2002r. Z uzasadnienia decyzji Wójta Gminy z 10.10.2002r. wynika bowiem, że z uwagi na powódź, która miała miejsce w 2001r. wystąpiła przesłanka do zastosowania preferencji w spłacie podatku rolnego w postaci słusznego interesu strony. Podstawą wydanej decyzji był art. 13c ustawy o podatku rolnym. Pomimo zastosowania odrębnej podstawy w udzieleniu ulgi w podatku rolnym za 2002r., nie ulega wątpliwości, że organ podatkowy dokonując analizy występowania przesłanek do jej zastosowania, odmiennie ocenił sytuację podatnika, pomimo że w obydwu sprawach podstawą żądania był ten sam stan faktyczny. Niespójna i dowolna ocena dowodów zgromadzonych w sprawie powoduje, że zachodzi konieczność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. Ponadto Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, zwraca uwagę na naruszenie przez organy art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez nie wyznaczenie stronie terminu do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego. Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2005r., sygn. akt FPS 6/04 naruszenie to może doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotowy spór, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, naruszenie przez organy obu instancji art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji bowiem, gdy decyzja zależy od uznania organu, uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się w zakresie istnienia przesłanek warunkujących ewentualne przyznanie ulgi w spłacie zaległości podatkowych stanowi naruszenie podstawowej zasady obowiązującej w postępowaniu podatkowym, zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd orzekł o kosztach postępowania zgodnie z art. 200 w zw. z art. 209 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto Sąd z uwagi na charakter sprawy nie orzekł w przedmiocie wykonalności decyzji w trybie art. 152 powyżej cytowanej ustawy.