I SA/Gd 2/12

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranej emerytury rolnej postanawia: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 6 marca 2012 r. H. L. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Przedmiotem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji jest odmowa umorzenia nienależnie pobranego świadczenia (emerytury rolnej). Z tych względów wskazać należy, że zgodnie art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270) – zwanej dalej p.p.s.a. – strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Do kategorii powyższych spraw zalicza się sprawa będąca przedmiotem skargi, co oznacza, że skarżący jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 1 sentencji postanowienia. Rozpoznania wymaga zaś wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W myśl przepisu art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W świetle powołanych uregulowań przyznaje się prawo pomocy przez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, oraz gdy nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie uzyskuje żadnych dochodów (zakreślona rubryka nr 10 formularza PPF) i jest bez środków do życia, wskazując jednocześnie, że otrzymuje tylko 203 zł miesięcznie z KRUS (w uzasadnieniu wniosku – rubryka nr 5 formularza PPF), prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jego majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 10 m2. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z uwagi na sprzeczności zawarte w treści przedłożonego oświadczenia, referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., zarządzeniem z dnia 13 marca 2012 r. (doręczonym w dniu 14 marca 2012 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia: oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę w 2011 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisu rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy/informacji o dochodach uzyskanych od organu rentowego za ten rok (PIT-40A/11A) lub zeznania podatkowego – jeżeli zostało ono sporządzone), dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę z tytułu emerytury rolniczej, tj. ostatniego odcinka emerytury, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, oświadczenia wnioskodawcy, czy otrzymuje pomoc od rodziny, a jeżeli tak, to w jakiej formie (wysokości) i jak często, dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy, dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań wnioskodawcy (wobec KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, dostawców mediów i innych podmiotów), dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania wnioskodawcy z okresu ostatnich trzech miesięcy (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, wywóz nieczystości, innych) oraz dokumentów obrazujących wydatki wnioskodawcy poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył pismo z dnia 22 marca 2012 r., w którym podał, że nie ma środków do życia, nie zna źródła swoich przychodów, nie uzyskuje dochodów, nie ma PIT, nie ma żadnych wyciągów, nikt mu nic nie daje, nie ma dokumentów obrazujących wysokość wydatków. W tych okolicznościach wskazać należy, że z treści odpowiedzi na skargę wynika, że od 1 września 2011 r. KRUS podjął wypłatę wnioskodawcy emerytury rolnej w pełnej wysokości, tj. 866,53 zł. Podkreślić też należy, że w uzasadnieniu wniosku sam wnioskodawca wskazał na okoliczność otrzymywania wypłat z KRUS w kwocie 203 zł. Tym samym trudno przyjąć za wiarygodne oświadczenie wnioskodawcy w przedmiocie nieuzyskiwania aktualnie dochodów, jak również nieposiadania żadnego PIT za 2011 r. Podkreślić też należy, że wnioskodawca oświadczył, że nie posiada wyciągów z rachunków bankowych, nie zaś że nie posiada takowych rachunków, co nie jest tożsame. Uzasadnione wątpliwości budzi też oświadczenie wnioskodawcy o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego w kontekście jego oświadczenia o nieposiadaniu żadnych dowodów obrazujących wysokość kosztów utrzymania. Wnioskodawca nie wyjaśnił, z czego żyje, skoro nie ma żadnych dochodów ani oszczędności, a nie korzysta z pomocy (ani od rodziny ani z pomocy społecznej). Stwierdzić należy, że podawanie przez wnioskodawcę wzajemnie sprzecznych informacji, jak również sprzecznych z materiałem dowodowym znajdującym się w aktach sprawy i nieprzedłożenie żadnego z wymaganych dokumentów źródłowych, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od podania wymaganych informacji i złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 2 sentencji postanowienia.