I SA/Gd 203/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia NSA Zbigniew Romała, Protokolant Sekretarz Sądowy Dorota Zawiślińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi A.T. i B. R.-T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Wyrokiem z dnia 6 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku sygn. akt [...] w sprawie ze skargi B.T i A.T na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 listopada 2007 r. w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowe postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z 20 września 2007 r. oraz określił, że powyższe postanowienia nie mogą być wykonane. Ze stanu faktycznego sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z 18 lipca 2007 r. określił skarżącym zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. w wysokości [...] zł. Następnie organ egzekucyjny wszczął na podstawie tytułu wykonawczego postępowanie egzekucyjne. Odpis niniejszej decyzji doręczono dłużnikom 24 lipca 2007 r., a odpisy zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego oraz wynagrodzenia za pracę doręczono 9 sierpnia 2007 r. W dniu 6 sierpnia 2007 r. do organu wpłynął wniosek o wstrzymanie wykonania oraz przyjęcie zabezpieczenia wykonania zobowiązania wynikającego z decyzji wraz z odsetkami za zwłokę przez ustanowienie hipoteki przymusowej na udziałach [...] części w prawie współużytkowania wieczystego nieruchomości objętej księgą wieczystą Kw nr [...]. Pismem z 9 sierpnia 2007 r. pełnomocnik skarżących zgłosił zarzut w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego podnosząc zastosowanie zbyt uciążliwych środków egzekucyjnych, wnosząc równocześnie o wstrzymanie prowadzenia egzekucji do 28 sierpnia 2007 r. oraz nieobciążanie dłużników kosztami postępowania administracyjnego w kwocie [...] zł. Jako podstawę prawną zarzutów pełnomocnik skarżących wskazał art. 33 pkt 8 ustawy z ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej jako u.p.e.a.). W dniu 18 sierpnia 2007 r. skarżący dokonali wpłaty kwoty [...] zł bezpośrednio na rachunek wierzyciela, natomiast 4 września 2007 r. "A" S.A. w G. przekazał na rachunek wierzyciela kwotę [...] zł. Z uwagi na wygaśnięcie zaległości objętej tytułem wykonawczym, w wyniku wpłaty dokonanej przez stronę bezpośrednio na konto wierzyciela, Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 20 września 2007 r. na podstawie art. 123, art. 105 § 1 w związku z art. 141 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), art. 17 § 1 z związku z art. 35 § 1 i art. 33 pkt 8 i art. 18 u.p.e.a. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wstrzymania do 28 sierpnia 2007 r. postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku strony skarżącej. Na postanowienie organu pierwszej instancji zażalenie wnieśli skarżący zarzucając mu naruszenie art. 12 § 1 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podnieśli, iż niewstrzymanie postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny spowodowało, że zapłata przez nich całej zaległości podatkowej wraz z odsetkami zinterpretowana została jako dokonana w wyniku skierowania egzekucji do ich majątku, a nie jako wynik działań podjętych we własnym zakresie. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 k.p.a., art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z 20 września 2007 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona powtórzyła argumentację zawartą w zażaleniu zarzucając obrazę art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy zgodnie z interesem strony, obrazę art. 8 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia z powołaniem się przez organ na okoliczności, iż zaległość podatkowa wygasła w całości w wyniku spłacenia bezpośrednio przez stronę zadłużenia wraz z odsetkami, obrazę art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez wszczęcie egzekucji z pominięciem upomnienia oraz wydanie postanowienia z naruszeniem zasad postępowania egzekucyjnego w tym celowości i niezbędności w stosowaniu środków przymusu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd pierwszej instancji rozpoznając przedmiotową sprawę uznał, iż zaskarżone postanowienie narusza art. 105 § 1 k.p.a. w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że dla analizy art. 105 § 1 k.p.a. znaczenie ma pojęcie przedmiotu procesu, bowiem przedmiot postępowania wyznacza pewne ogólne przesłanki prowadzenia postępowania administracyjnego, natomiast przedmiot procesu wyznacza takie przesłanki w konkretnej sprawie. Sąd stwierdził, iż przedmiot procesu istnieje, o ile istnieje przedmiot postępowania; wynikające z art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a. przesłanki, wyznaczające zakres stosowania przepisów k.p.a. o postępowaniu administracyjnym ogólnym, wraz z pojęciem strony postępowania, należy potraktować jako wyznaczające przedmiot postępowania administracyjnego w konkretnej sprawie. W dalszej części uzasadnienia Sąd pierwszej instancji uznał, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Sąd stwierdził, że cytowany przepis normuje problematykę umarzania postępowania w sprawach, w których wydaje się decyzję. Tym samym nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., w sprawach rozstrzyganych w drodze postanowienia. Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny wywiódł, iż rozstrzygnięcie o jakim mowa w art. 35 u.p.e.a., w zakresie wstrzymania postępowania egzekucyjnego, zapada w formie postanowienia a nie decyzji, a tym samym uznał, iż organ odwoławczy, wydając zaskarżone postanowienie, bezpodstawnie zastosował przepis art. 105 § 1 k.p.a. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną wniósł Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu istotnym dla wyniku sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.) to jest: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 17 § 1, art. 18 i 35 u.p.e.a. poprzez: - błędne uznanie, że art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 i w związku z art. 18 u.p.e.a. nie może stanowić podstawy prawnej postanowienia organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego oraz bezpodstawne zakwestionowanie bezprzedmiotowości postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego mimo, iż z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu wydania przez organ egzekucyjny wymienionego postanowienia, postępowanie egzekucyjne zostało zakończone i egzekwowany obowiązek nie istniał; - uznanie, że organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie bezpodstawnie zastosował przepis art. 105 § 1 k.p.a. albowiem brak było podstaw do zastosowania tej normy prawnej do umorzenia, jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego; - uznanie, że postawione organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. przy wydaniu postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego miało istotny wpływ na wynik postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego, 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. i w związku z art. 17 § 1 i 18 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie w uzasadnieniu wyroku jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i jej błędne wyjaśnienie dotyczące braku podstaw do stosowania art. 105 § 1 k.p.a. dokonane przez Sąd z pominięciem zasady, że w postępowaniu egzekucyjnym rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego zapadają w formie postanowienia, a także poprzez nie zamieszczenie wskazań co do dalszego postępowania przez organ egzekucyjny, 3) art. 151 p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego podczas gdy zachodziły podstawy do oddalenia skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że mając na uwadze treść art. 17 § 1 u.p.e.a. postanowienie jest podstawową formą rozstrzygnięcia poszczególnych kwestii w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podkreślił, iż przesłanką zastosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym jest brak regulacji prawnej w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przy czym przepisy te mają zastosowanie odpowiednio, a nie wprost. Pełnomocnik organu administracji biorąc pod uwagę powyższe stwierdził, że do spraw, w których zapada rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w formie postanowienia zastosowanie mają również przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące decyzji, w tym art. 105 § 1-2 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie [...] uchylił wyrok WSA z 6 maja 2008 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez ten Sąd. Rozpoznając skargę kasacyjną za usprawiedliwione i oparte na uzasadnionych podstawach uznano podniesione w niej zarzuty naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Trafnie bowiem - zdaniem NSA - w skardze kasacyjnej zarzucono, iż zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 17 § 1 u.p.e.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a. W sprawie, wbrew temu co przyjął Sąd pierwszej instancji, organ egzekucyjny miał obowiązek w stanie faktycznym ustalonym i niebudzącym między stronami wątpliwości wydać postanowienie o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Ponownie rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Rozpoczynając rozważania nad zgodnością z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa była przedmiotem wyrokowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyniku złożonej skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie [...] uchylił zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. W związku z powyższym w rozpatrywanej przez Sąd orzekający sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a., zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powołany wyżej przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania Sądu pierwszej instancji, który nie posiada już, na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania. Jednakże, jak podkreśla się w piśmiennictwie, z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 268), natomiast w pozostałym zakresie ocena wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny wiąże sąd rozpoznający sprawę ponownie. W judykaturze i doktrynie zwraca się również uwagę, że wojewódzki sąd administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok SN z dnia 9 lipca 1998 r., sygn. akt I PKN 226/98, OSNAP 1999, nr 15, poz. 486), jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, zmienił się stan prawny (tak: H. Knysiak - Molczyk (w:) H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2005). Odnosząc przedstawione powyżej rozważania teoretyczne do okoliczności rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że skarga nie jest zasadna. Na wstępie trzeba podnieść - jak zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny - stanowisko sprowadzające się do stwierdzenia, że brak było podstaw do zastosowania przy podejmowaniu rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania przez organy podatkowe art. 105 § 1 k.p.a. ponieważ przepis ten normują problematykę umorzenia postępowania w sprawach, w których wydaje się decyzję jest nieprawidłowe. Zgodnie z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do postanowień zawartych w art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowanie przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. W związku z tym umorzenie, przez organ pierwszej instancji, postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość winno nastąpić w formie postanowienia na podstawie art. 105 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. wyrok z 22 marca 2004, sygn. akt l SA/Wr 2211/03 niepubl., Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz 2008, Unimex. s. 245). Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że w ustalonym w sprawie stanie faktycznym organ egzekucyjny miał obowiązek wydać postanowienie o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. W ten sposób Sąd obecnie rozpatrujący sprawę podzielił pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z akt sprawy bowiem bezspornie wynika, że pełnomocnik strony skarżącej złożył stosowny wniosek w dniu 9 sierpnia 2007 r. (k. 42 akt administracyjnych). Wobec faktu wygaśnięcia zobowiązania na skutek czynności z dnia 18 sierpnia 2007 r. i 4 września 2007 r., a także mając na uwadze, że pełnomocnictwo umożliwiające rozpatrzenie wniosku z 9 sierpnia 2007 r. wpłynęło do organu egzekucyjnego w dniu 6 września 2007 r. (k. 80-81 akt administracyjnych), organ ten nie mógł podjąć innego orzeczenia, niż to które wydał w sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego 20 września 2007 r. Granicę niniejszej sprawy i jej przedmiot stanowi bowiem rozstrzygnięcie o wstrzymaniu postępowania egzekucyjnego. Brak przedmiotu sprawy (konieczności egzekucji należności) rodzi obowiązek uznania postępowania w sprawie złożonego w dniu 9 sierpnia 2007 r. wnioskiem za bezprzedmiotowego i umorzenie postępowania (art. 105 k.p.a. w zw. z art. 17 § 1 u.p.e.a.). Zważywszy na to Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie są uzasadnione wskazane w skardze zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, 8, 9, 11 k.p.a. przez organy obu instancji, a także art. 12 k.p.a. przez organ pierwszej instancji. Zwrócić należy uwagę, że zmierzają one do podważenia celowości podjęcia działań egzekucyjnych i wskazują na brak dobrej woli organów egzekucyjnych. W ocenie Sądu zarzuty te nie podważają w skuteczny sposób legalności postanowień wydanych w niniejszej sprawie przez organy obu instancji. Tak bowiem - jak zwrócił na to uwagę Najwyższy Sąd Administracyjny, jak i Sąd obecnie rozpatrujący sprawę - stan faktyczny, jak i przepisy prawa uzasadniają wniosek o prawidłowości zaskarżonych rozstrzygnięć. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi (art. 151 p.p.s.a.). DSz