I SA/Gd 204/15

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Ł. i Z. Ł. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. postanawia: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i uzupełnionym na formularzach PPF w dniu 17 lutego 2015 r. (data stempla pocztowego), skarżący A. i Z. Ł. zwrócili się o przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej, czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Na podstawie oświadczeń skarżących o ich stanie rodzinnym, majątku i dochodach (w tym oświadczenia z dnia 8 stycznia 2015 r. dołączonego do skargi), które referendarz sądowy uznał za wystarczające do dokonania oceny sytuacji finansowej skarżących, ustalono, że małżonkowie są właścicielami nieruchomości rolnej o powierzchni 14 ha, na której posadowiony jest dom jednorodzinny o powierzchni 100 m2, posiadają dwa samochody osobowe – [...] z 2007 r. o wartości 15.000 zł/18.000 zł i [...] o wartości 13.000 zł (przy czym ten pojazd nie został wykazany przez żadnego z małżonków na druku PPF) oraz zgromadzili na lokacie terminowej oszczędności w kwocie 150.000 zł, małżonkowie utrzymują się z dochodów osiąganych z gospodarstwa rolnego prowadzonego przez skarżącego, które wynoszą 34.000 zł rocznie (1.000 zł netto miesięcznie) oraz wynagrodzenia za pracę skarżącej w kwocie 2.000 zł netto miesięcznie, średnie miesięczne koszty utrzymania małżonków, do których zaliczyli oni zakup opału i gazu, opłaty za energię elektryczną i telefon, spłatę kredytu oraz wydatki na leczenie, wynoszą 1.023 zł. W ocenie referendarza sądowego ustalona sytuacja finansowa skarżących nie pozwala na zaliczenie ich do kręgu osób uprawnionych do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Małżonkowie posiadają stałe źródła przychodów i z tego tytułu uzyskują dochody, których wysokość pozwala im nie tylko na zaspokojenie kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem, ale także na poczynienie oszczędności, których kwota wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów sądowych w sprawie. Istotnym jest również, że małżonkowie środków zgromadzonych na lokacie terminowej nie przeznaczają na swoje konieczne utrzymanie – wydatki na ten cel ponoszą z bieżących dochodów, na co wskazuje forma, w jakiej posiadają oni oszczędności. Wprawdzie skarżący likwidując lokaty przed upływem terminu, na jaki zostały one założone nie osiągną planowanego zysku, to jednak przeniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie na innych podatników z tego tylko powodu jest zupełnie nie do przyjęcia. Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – uznać należało, że skarżący mają realne możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie w pełnej wysokości. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że ich aktualna sytuacja uniemożliwia im ich uiszczenie. Co więcej, prowadzą one do wręcz odmiennych wniosków. Raz jeszcze podkreślić trzeba, że byłoby rzeczą zupełnie niezrozumiałą, gdyby koszty sądowe w niniejszej sprawie za skarżących musieli ponieść inni podatnicy, podczas gdy małżonkowie dysponują środkami pieniężnymi w kwocie 150.000 zł. Z tych wszystkich względów uznano, że skarżący nie wykazali, iż spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.