I SA/Gd 204/17

Dnia 18 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z.B. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 sierpnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania odwoławczego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem złożonym na formularzu PPF, którego braki uzupełniono w dniu 11 kwietnia 2017 r., skarżący Z.B. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.000 zł, nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, papierów wartościowych i innych praw majątkowych ani wierzytelności, posiada oszczędności w kwocie 1.500 zł przeznaczone na spłatę raty kredytu oraz samochód osobowy (Peugeot 407, rok produkcji 2005) o wartości powyżej 5.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż od lutego 2017 r. spłaca zaległości podatkowe w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Nadto do swoich zobowiązań wnioskodawca zaliczył zadłużenie z tytułu hipotecznego kredytu mieszkaniowego, którego miesięczna rata wynosi 2.037 zł, jednakże wyjaśnił, iż do długu przystąpiła jego małżonka i przejęła spłatę kolejnych rat. Zarządzeniem z dnia 5 maja 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 25 maja 2017 r. W odpowiedzi skarżący zwrócił się w dniu 30 maja 2017 r. o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych o 14 dni. Zarządzeniem z dnia 5 czerwca 2017 r. referendarz sądowy przedłużył wnioskowany termin o 14 dni od dnia doręczenia zarządzenia (co nastąpiło w dniu 21 czerwca 2017 r.), jednakże pomimo upływu zakreślonego terminu wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazane zostało, że skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku i nie przedłożył żadnego z wymienionych dokumentów, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący podkreślił, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. Zdaniem wnoszącego sprzeciw w zaskarżanym postanowieniu dokonano błędnej oceny jego ytuacji majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) – dalej w skrócie zwanej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie stronie prawa pomocy stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje sądowi art. 255 p.p.s.a. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - art. 246 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano wnioskodawcę do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu referendarza sądowego. Sąd zauważa, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podjęte zostały po to, aby umożliwić skarżącemu należyte uzasadnienie i uprawdopodobnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do przedłożenia stosownej dokumentacji winien zatem z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jego interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Brak stosownej odpowiedzi na skierowane do strony wezwanie oznacza, że skarżący nie wykazał wystąpienia w jego sytuacji przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy zaznaczyć, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jej otrzymania, a skoro na stronie spoczywa obowiązek wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to pochodzące od niej informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Zasadnie zatem wskazał referendarz sądowy, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, albowiem nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Słusznie w zaskarżonym postanowieniu zostało dostrzeżone, że dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej nie jest możliwe z uwagi na nieprzedstawienie stosownych dokumentów, co prowadziło do niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Mając na uwadze to, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować sytuację finansową swoją jak i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a w konsekwencji wykazał zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Tym samym brak było podstaw do stwierdzenia, że postanowienie wydane przez referendarza sądowego było wadliwe. Wbrew zarzutom strony zawartym w sprzeciwie, skarżący nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej w sposób, który pozwoliłby uznać, że rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.