I SA/Gd 215/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Asesor WSA Irena Wesołowska, Protokolant Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Sygn. akt [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia w sprawie wszczęcia z urzędu postępowania 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa-Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku adwokatowi [...] wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w kwocie 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy). Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez skarżącego M.K. na postanowienie Prezydenta Miasta z dnia [...] wszczynające z urzędu postępowanie w przedmiocie podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego. Podstawą rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego był następujący stan faktyczny: Ustalając, iż skarżący M.K. użytkuje bez tytułu prawnego działkę nr [...] i [...] położoną w [...] przy ulicy [...], a także stwierdzając, iż pomimo wezwania do zgłoszenia w/w działki do opodatkowania, skarżący takiego zgłoszenia nie dokonał, Prezydent Miasta postanowieniem z dnia [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego skarżącego w podatku od nieruchomości i podatku rolnym z w/w tytułu. Na wskazane powyżej postanowienie Prezydenta Miasta skarżący M.K. złożył zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zaskarżając w/w postanowienie w całości, a także domagając się jego uchylenia. W treści zażalenia skarżący wskazał, iż "żądanie podatku od nieruchomości i podatku rolnego nie posiada podstaw prawnych", a samo zobowiązanie podatkowe nie istnieje. Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność wniesionego zażalenia. W uzasadnieniu Kolegium szeroko opisało jurydyczną konstrukcję wszczęcia postępowania administracyjnego, w tym postępowania podatkowego, zaznaczając, że w przypadku niezłożenia przez stronę wymaganych prawem informacji organ podatkowy wszczyna z urzędu postępowanie podatkowe w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatkach: od nieruchomości oraz rolnym. Kolegium podkreśliło, że postanowienie o wszczęciu postępowania z urzędu nie jest merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, lecz jedynie otwiera drogę do wydania takiego rozstrzygnięcia. Samorządowego Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę, że nie każde postanowienie wydawane w toku postępowania podatkowego jest zaskarżalne w drodze zażalenia, a jest tak jedynie wówczas, gdy stanowią tak przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.). W skardze na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego M.K. nie sformułował konkretnych zarzutów odnośnie rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Skarżący podał m.in., że zaskarża to postanowienie w całości, albowiem sporna nieruchomość gruntowa, za którą Gmina Miasto [...] żąda opłaty z tytułu podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego, nie jest własnością Gminy Miasta [...]. Podobnie jak w zażaleniu na postanowienie organu I instancji M.K. zarzucił pracownikom Urzędu Miejskiego działanie na szkodę Skarbu Państwa oraz niegospodarność poprzez zaniżenie wartości przedmiotu sprzedaży, tj. spornej nieruchomości gruntowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2006 r. skarżącemu przyznane zostało prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga M.K. nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślić należy, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Jednocześnie kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, a także na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a.". Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 P.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie legalnością działań organu administracji oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności do tylko zarzutów i wniosków skargi. Odnosząc powyższe wywody do stanu faktycznego niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w całości odpowiada prawu. Zgodnie bowiem z art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania, przy czym postanowienie to jest ostateczne (art. 228 § 2 Ordynacji podatkowej). Natomiast wskazany powyżej art. 239 Ordynacji podatkowej stanowi, iż w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 16 działu IV Ordynacji podatkowej, do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań, w tym m.in. art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Jednocześnie Ordynacja podatkowa przyjęła w stosunku do postanowień organu pierwszej instancji – odmiennie aniżeli w odniesieniu do decyzji organu pierwszej instancji – zasadę, w myśl której zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji przysługuje jedynie wówczas, gdy ustawa tak stanowi (art. 236 § 1 Ordynacji podatkowej). Tymczasem w odniesieniu do postanowienia o wszczęciu postępowania z urzędu Ordynacja podatkowa nie przewiduje dopuszczalności zaskarżenia takiego postanowienia w drodze zażalenia (zob. w szczególności art. 165 Ordynacji podatkowej). Jakkolwiek zatem przy zastosowaniu wyłącznie językowych reguł wykładni można powziąć wątpliwość co do oceny, czy postanowienie o wszczęciu postępowania z urzędu mieści się w kategorii postanowień wydanych w toku postępowania, to jednak niewątpliwe jest, iż na postanowienie to zażalenie nie przysługuje, zaś strona będzie mogła bronić swych praw w odwołaniu od decyzji wydanej wskutek przeprowadzenia owego postępowania (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, R. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2005, Wrocław 2005, s. 651). Odnosząc się natomiast do innych żądań zgłoszonych przez skarżącego podkreślić należy, że sądy administracyjne – będące wszakże "sądami prawa", nie zaś "sądami faktu" – są powołane do kontrolowania działalności administracji publicznej. A zatem skarżący nie może oczekiwać wypowiedzi Sądu odnośnie żądania odszkodowania czy też rzekomo popełnionych przestępstw, gdyż kwestie te pozostają poza zakresem kompetencji sądu administracyjnego. Badając zaskarżone postanowienie pod względem jego zgodności z prawem tutejszy Sąd nie stwierdził ponadto naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania go z obrotu prawnego. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznając skargę za bezzasadną, na podstawie art. 151 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. W drugim punkcie wyroku Sąd, na podstawie art. 250 P.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c), § 19 pkt 1 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 162, poz. 1348 z późn. zm.), przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, pełnomocnikowi skarżącego – adwokatowi [...], wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.