I SA/Gd 215/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za okres od czerwca do sierpnia 2002 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. A. J. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej opisaną decyzję dyrektora izby celnej zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF uzupełnione zostały w dniu 27 marca 2009 r. (data stempla pocztowego). Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe dwojgiem małoletnich dzieci, nie osiąga dochodów, korzysta z pomocy społecznej i osób trzecich, jego jedyny majątek stanowi dom o powierzchni 100 m2, nieruchomość rolna o obszarze 0.36 ha oraz stacja benzynowa. Wnioskodawca podniósł, że nie posiada majątku, który mogłaby zbyć (na nieruchomościach ustanowione zostały hipoteki) oraz wolnych środków pieniężnych. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W złożonym wniosku w rubryce 10, w której należało podać źródło oraz wysokość osiąganych dochodów wnioskodawca wskazał, że korzysta z pomocy społecznej i zarazem nie uzyskuje z tego tytułu dochodów. Oświadczył również, że źródło jego utrzymania stanowi pomoc od osób trzecich, przy czym pominął wysokość otrzymywanej pomocy. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnimi dziećmi, ale nie wyjaśnił czy osiągają one jakiekolwiek dochody np. z tytułu alimentów, renty rodzinnej. Z tych przyczyn złożone przez skarżącego oświadczenie w zakresie możliwości płatniczych uznano za niepełne i budzące wątpliwości. Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 4 kwietnia 2009 r. (doręczonym w dniu 7 kwietnia 2009 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego o dochodach uzyskanych przez wnioskodawcę za rok 2008, bądź też odpisu zeznania podatkowego (jeśli zostało złożone), (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, (3) stosownych dokumentów potwierdzających okoliczność, iż aktualnie wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej (decyzja o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej); jeżeli wnioskodawca nie wyrejestrował działalności – dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, (4) dokumentów potwierdzających okoliczność i charakter świadczeń otrzymywanych z pomocy społecznej; jeśli są to świadczenia pieniężne – podania ich wysokości, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości, telefon, inne), (6) oświadczenia, czy wnioskodawca otrzymuje alimenty, rentę rodzinną lub inne świadczenia na rzecz pozostających na jego utrzymaniu małoletnich dzieci oraz dokumentów okoliczność tę potwierdzających, (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (8) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów, (9) dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Skarżący z wymaganych dokumentów przedłożył jedynie odpis: zeznania podatkowego za 2008 r. (PIT-36L) wraz z załącznikiem PIT-B, w którym wykazał przychód, koszty jego uzyskania oraz dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 0 zł, informacji z dnia 14 kwietnia 2009 r. o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej w okresie od 14 kwietnia 2009 r. do 13 kwietnia 2011 r. oraz nakazu płatniczego w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2009 na kwotę 380 zł. W dodatkowo złożonym oświadczeniu z dnia 14 kwietnia 2009 r. wyjaśnił, że nie posiada rachunków i lokat bankowych, a także zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych, nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, gdyż nie jest do nich uprawniony, nie otrzymuje także alimentów na rzecz dzieci ani innego rodzaju świadczeń, zobowiązany jest do uiszczania na rzecz córki alimentów w kwocie 100 zł miesięcznie i posiada z tego tytułu zadłużenie w wysokości 1 200 zł. Wskazał także, że prokurator prokuratury rejonowej w dniu 17 marca 2008 r. wydał postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego roszczeń o naprawienie szkody do kwoty 4 mln zł. Analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej swojej i rodziny. Tym samym niewyjaśnione zostały istotne wątpliwości dotyczące jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Nadto, okoliczności powoływane przez wnioskodawcę we wniosku, a później w dodatkowo złożonym oświadczeniu pozostają ze sobą w sprzeczności. Przypomnieć należy, że skarżący – w przypadku niepotwierdzenia okoliczności o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej – zobowiązany został do przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami. Z nadesłanej informacji sporządzonej przez urząd miejski wynika, że wnioskodawca zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej dopiero z dniem 14 kwietnia 2009 r. Tym samym przyjąć należy, że skarżący w chwili złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, a także w dniu doręczenia zobowiązania o przedłożenie wymaganych dokumentów prowadził działalność gospodarczą, a zatem posiadał źródło przychodów. Pomimo tego okoliczności tej nie wykazał w oświadczeniu o dochodach. W takiej sytuacji był on zobowiązany do przedstawienia dokumentów, z których wynikałaby wysokość osiąganych z tego tytułu dochodów lub poniesionej straty w okresie trzech miesięcy poprzedzających zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe ustalenia za niewiarygodne uznać należy oświadczenie skarżącego, że nie posiada on rachunków bankowych. Bez wątpienia posiadał je na moment złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z obowiązującymi przepisami prawa osoba prowadząca działalność gospodarczą – przedsiębiorca pełni funkcję płatnika składek na ubezpieczenie społeczne w rozumieniu ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74 ze zm.) i w konsekwencji to na nim spoczywa obowiązek opłacania należności z tytułu składek, w formie bezgotówkowej w drodze obciążenia własnego rachunku bankowego. Dodatkowo podkreślić należy, iż jako podatnik prowadzący działalność gospodarczą będący osobą fizyczną był zobowiązany do złożenia we właściwym urzędzie skarbowym zgłoszenia identyfikacyjnego albo aktualizacyjnego z podaniem w szczególności wykazu rachunków bankowych, stosownie do art. 5a ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2004 r. Nr 269 poz. 2681 ze zm.). Wnioskodawca nie przedstawił żadnego dokumentu, który potwierdzałby okoliczność, że z chwilą zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej zamknął związane z jej prowadzeniem rachunki bankowe. Skarżący wskazał również, że korzysta z pomocy społecznej, zaś wezwany do nadesłania dokumentów okoliczność tę potwierdzających wyjaśnił, że nie otrzymuje z tego tytułu świadczeń, gdyż nie jest do nich uprawniony. Oświadczył także, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem małoletnich dzieci, a następnie że zobowiązany jest do uiszczania rzecz córki alimentów w kwocie 100 zł miesięcznie, a fakt niewywiązywania się z tego obowiązku potwierdza jego trudną sytuację finansową. Wnioskodawca uchylił się również od przedłożenia dokumentów, które potwierdzałyby wysokość ponoszonych przez niego miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem. Nie do przyjęcia jest argumentacja skarżącego, że nakaz płatniczy z dnia 10 lutego 2009 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego (podatku rolnego i od nieruchomości) za rok 2009 świadczy o jego złej sytuacji majątkowej, gdyż nie posiada środków nie jego uiszczenie skoro nie przedstawił on – pomimo wezwania – dokumentu, z którego wynikałoby, że posiada on zaległości z tego tytułu. Skarżący podniósł także, że prokurator wydał postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym roszczeń o naprawienie szkody do kwoty 4 mln zł, przy czym okoliczności tej nie potwierdził stosownym dokumentem. W tym miejscu wyjaśnić należy, że ustanowienie hipotek na rzecz Skarbu Państwa na nieruchomościach wprawdzie uniemożliwia ich sprzedaż, a w konsekwencji uzyskanie środków pieniężnych na uiszczenie należnych kosztów sądowych, jednakże okoliczność zajęcia nieruchomości nie przesądza o braku możliwości uzyskiwania przez skarżącego dochodów z tych nieruchomości na podstawie umów najmu czy dzierżawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając przedmiotowy wniosek wzięto pod uwagę okoliczność, że wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie związana jest z wartością przedmiotu zaskarżenia, która wynosi 1 101 335 zł. Jednakże bierność skarżącego nie pozwoliła na dokonanie ustaleń czy, a jeśli tak to w jakim zakresie jest on w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.