I SA/Gd 215/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia WSA Marek Kraus (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 28 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi S. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 20 grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. 1. Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia 25 października 2019 r. nr [...] określił S. W. (dalej jako skarżący) zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od lipca 2016 r. do grudnia 2016 r. Powyższa decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o przysługującym prawie oraz trybie i terminie do złożenia odwołania i została wysłana do skarżącego za pośrednictwem Poczty Polskiej przesyłką poleconą nr [...] na jego adres: S. [...], [...] Ł. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, iż przesyłkę doręczono w dniu 29 października 2019 r. pełnoletniemu domownikowi, tj. B. W. 2. Skarżący wniósł w dniu 14 listopada 2019 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) odwołanie (datowane na 12 listopada 2019 r.) od ww. decyzji organu podatkowego pierwszej instancji. 3. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia 20 grudnia 2019 r., nr [...], stwierdził, że odwołanie skarżącego zostało wniesione z uchybieniem czternastodniowego terminu określonego w art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.) – dalej jako Ordynacja podatkowa. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że w niniejszej sprawie przekroczenie terminu jest oczywiste i udokumentowane w sposób niebudzący wątpliwości zwrotnym potwierdzeniem odbioru, z którego wynika bezspornie, że decyzja została doręczona pełnoletniemu domownikowi w dniu 29 października 2019 r. pod wskazany przez skarżącego adres zamieszkania. Przywołano przepis art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju, oraz przepis art. 149 Ordynacji podatkowej, w myśl którego w przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma – sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy – gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zdaniem organu odwoławczego skuteczne doręczenie w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej następuje wówczas, gdy pod nieobecność adresata w domu, pismo odbiera dorosły domownik, który zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi, przy czym zobowiązanie to następuje już z momentem przyjęcia pisma i złożenia czytelnego podpisu na potwierdzeniu odbioru. Prawidłowe doręczenie pisma domownikowi w warunkach przewidzianych w art. 149 Ordynacji podatkowej, rozpoczyna zatem bieg terminu, który jest z tym pismem związany, niezależnie od tego, czy i kiedy zostanie przekazane adresatowi. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że 14-dniowy termin na wniesienie odwołania rozpoczął swój bieg od 30 października 2019 r. i upłynął w dniu 12 listopada 2019 r. W zakreślonym ustawowo terminie skarżący nie złożył odwołania, gdyż uczynił to dopiero w dniu 14 listopada 2019 r. Organ podatkowy wyjaśnił również, iż w celu weryfikacji dochowania terminu do wniesienia odwołania decydująca jest data stempla pocztowego umieszczona na kopercie (tj. 14.11.2019 r.), a nie data sporządzenia odwołania (12.11.2019 r.), oraz nadmienił, iż skarżący, składając odwołanie z uchybieniem ustawowego terminu, nie złożył wniosku o przywrócenie terminu. 4. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie: art. 191 Ordynacji podatkowej przez dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego oraz art. 149 Ordynacji podatkowej przez brak wskazania jakoby na zwrotnym potwierdzeniu odbioru znajdowała się adnotacja o podjęciu się przez matkę skarżącego doręczenia decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż jest bezsporne, że decyzja została odebrana przez jego matkę – B. W., będącą pełnoletnim domownikiem zamieszkującym wspólnie ze skarżącym – która przekazała mu ją w dniu 3 listopada 2019 r., informując, iż odebrała ją parę dni wcześniej, wobec czego był przekonany, że termin do wniesienia odwołania upływa najpóźniej w dniu 14 listopada 2019 roku. W ocenie skarżącego skoro dla upływu terminów procesowych w przypadku doręczenia dokonanego w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej ich bieg dla adresata pisma rozpoczyna się od dnia prawidłowego doręczenia pisma dorosłemu domownikowi, to w sytuacji kiedy domownik nie oddał pisma adresatowi niezwłocznie po ustaniu przyczyny jego nieobecności w mieszkaniu, zawsze zachodzi sytuacja "zawinienia" dorosłego domownika bez względu na powody nieoddania pisma adresatowi we wskazanym terminie. Skoro w art. 149 Ordynacji podatkowej przewidziano środek do usprawnienia postępowania podatkowego poprzez zastosowanie zastępczego sposobu doręczenia pisma domownikowi, to w razie zawinienia domownika, co do niezwłocznego oddania pisma adresatowi, uchybienie w tym zakresie nie może wpływać negatywnie na prawo strony postępowania do wniesienia odwołania, co w dalszej kolejności warunkuje skuteczne wniesienie skargi do sądu administracyjnego, a więc prawo do sądu wyrażone wprost w art. 45 ust. 1 oraz zagwarantowane w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji kiedy winę można przypisać wyłącznie domownikowi, pozbawia stronę konstytucyjnego prawa do rozpoznania jego sprawy przez organ administracji drugiej instancji, jak również prawa do kontroli przez sąd administracyjny ostatecznego rozstrzygnięcia pod względem zgodności z prawem. Końcowo skarżący zaznaczył, iż na zwrotnym potwierdzeniu odbioru nie znajdowała się adnotacja o podjęciu się przez jego matkę doręczenia mu decyzji. Do skargi skarżący dołączył oświadczenie swojej matki, zgodnie z którym przekazała mu ona adresowaną do niego przesyłkę w dniu 3 listopada 2019 r., informując go, że przesyłka ta została przez nią odebrana parę dni wcześniej. 5. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: 6.1. Skarga jest bezzasadna. 6.2. W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, iż adresowaną do skarżącego przesyłkę, zawierającą decyzję podatkową organu pierwszej instancji, odebrała w dniu 29 października 2019 r. jego matka – B. W. – będąca dorosłym domownikiem zamieszkującym wspólnie ze skarżącym. Z powyższego faktu organ podatkowy wywodzi twierdzenie o dokonaniu skutecznego doręczenia skarżącemu decyzji w dniu 29 października 2019 r., podczas gdy skarżący podnosi – jako istotną w jego ocenie – okoliczność nieprzekazania mu przez matkę we wskazanej dacie adresowanej do niego przesyłki. Nie ulega wątpliwości, że strona może kwestionować zapatrywania organu podatkowego co do skuteczności doręczenia pisma w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, gdy osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi. Jeśli zatem w rzeczywistości nie zostanie spełniony choćby jeden ze wskazanych warunków, wówczas możliwe jest wzruszenie twierdzenia organu podatkowego o skuteczności dokonanego doręczenia. Tylko i wyłącznie w takim zakresie można więc ewentualnie mówić o dopuszczalności obalenia domniemania doręczenia. Dalsza bowiem czynność faktycznego doręczenia pisma do rąk jego adresata, mająca nastąpić w wyniku podjętego przez domownika zobowiązania do oddania pisma, wykracza już poza treść art. 149 Ordynacji podatkowej. Jako taka nie może zatem mieć znaczenia dla oceny skuteczności doręczenia pisma. Okoliczności z tego zakresu mogą co najwyżej być przedmiotem analizy w ramach merytorycznego rozpatrywania zasadności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, którego w rozpoznawanej sprawie skarżący nie złożył. Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1442/11 (dostępny na: orzeczenia.nsa.gov.pl), że podstawą obalenia domniemania doręczenia pisma w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej nie mogą być okoliczności związane z jego przekazaniem adresatowi. Za chybiony zatem należy uznać pogląd wyrażony w skardze, że o dacie doręczenia pisma stronie na podstawie art. 149 Ordynacji podatkowej decyduje data jego otrzymania przez stronę (w niniejszej sprawie 3 listopada 2019 r.) a nie domownika. Biorąc pod uwagę istotę doręczenia zastępczego we wskazanym trybie, przyjąć należy, że doręczenia dokonuje się domownikowi, ale ze skutkiem dla strony. W samej konstrukcji doręczenia do rąk domownika pisma przeznaczonego dla strony tkwi założenie, że w sytuacji objętej hipotezą powołanego przepisu dopuszczalne jest pozostawienie korespondencji zamiast bezpośrednio adresatowi innej osobie będącej domownikiem gotowym do dalszego przekazania pisma podmiotowi nieobecnemu w mieszkaniu. Analizowana regulacja prawna nie wskazuje przy tym, aby tego rodzaju doręczenie pisma do rąk domownika było tylko pewnym niezakończonym jeszcze prawnie etapem na drodze do jego skutecznego doręczenia stronie, który to etap prawidłowo wykonany sam z siebie miałby nie wywołać skutków bezpośrednio w sferze doręczenia pisma adresatowi, lecz je jedynie poprzedzał. Tymczasem, co trzeba podkreślić, pisma doręcza się stronie, ewentualnie jej przedstawicielowi lub pełnomocnikowi, o czym stanowi art. 145 Ordynacji podatkowej. Skoro więc w art. 149 Ordynacji podatkowej przewidziano, że w pewnej sytuacji doręczenie pisma adresowanego do strony następuje w inny sposób, tj. do rąk domownika, to uczyniono tak nie tylko po to, aby podmiotowi spoza sfery praw adresata pismo doręczyć, lecz aby z uwagi na okoliczności, jakie muszą być spełnione przy takim doręczeniu, móc jednocześnie przyjąć, że zastępuje ono doręczenie pisma bezpośrednio samej stronie. Prawodawca nie uregulował bowiem dalszych czynności, które powinien wykonać domownik w stosunku do adresata odebranego pisma. Prawidłowe doręczenie pisma domownikowi, w warunkach przewidzianych w art. 149 Ordynacji podatkowej, rozpoczyna zatem bieg terminu, który jest z tym pismem związany, niezależnie od tego czy i kiedy pismo zostanie oddane adresatowi. Tym samym dołączone do skargi oświadczenie domownika nie ma znaczenia dla prawidłowo stwierdzonego wniesienia odwołania z uchybieniem terminu. Nadto Sąd stwierdza, iż skuteczne doręczenie w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej następuje wówczas, gdy pod nieobecność adresata w domu, pismo odbiera dorosły domownik, który zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi, przy czym zobowiązanie to następuje z momentem przyjęcia pisma i złożenia czytelnego podpisu na potwierdzeniu odbioru. Analizując treść art. 149 Ordynacji podatkowej, brak jest podstaw, aby twierdzić, że odbierający pismo domownik musi złożyć oświadczenie (w formie adnotacji na poświadczeniu odbioru), że zobowiązuje się oddać pismo adresatowi. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, jeżeli dorosły domownik nie odmawia przyjęcia przesyłki, to oznacza, że podjął się on doręczenia tej przesyłki adresatowi (por. wyroki NSA z dnia 1 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 1098/10 i z dnia 15 lipca 2014 r., sygn. akt I GSK 58/13, dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie jest kwestionowane w sprawie, że przebywająca w mieszkaniu skarżącego jego matka - pełnoletni domownik zamieszkujący ze skarżącym - złożyła własnoręczny podpis na dowodzie doręczenia przesyłki, tym samym należało uznać, że zobowiązała się ona do doręczenia tej przesyłki adresatowi. Skarżący nie udowodnił, że przebywająca w jego mieszkaniu matka nie była upoważniona do odbioru kierowanej do niego korespondencji, tym samym nie obalił domniemania skuteczności doręczenia dokonanego na podstawie art. 149 Ordynacji podatkowej. Mając na względzie powyższe, Sąd stwierdza, iż skuteczne doręczenie decyzji organu pierwszej instancji skarżącemu miało miejsce w dniu 29 października 2019 r., w tej dacie bowiem B. W. zgodziła się przyjąć przesyłkę, a jej odbiór potwierdziła własnoręcznym podpisem ze wskazaniem daty doręczenia. W konsekwencji 14-dniowy termin na wniesienie odwołania rozpoczął swój bieg 30 października 2019 r. i upłynął w dniu 12 listopada 2019 r. Uchybienie terminowi przez skarżącego, który wniósł odwołanie dopiero w dniu 14 listopada 2019 r., jest zatem oczywiste. 6.3. Końcowo Sąd stwierdza, iż podniesiona w skardze argumentacja dotycząca przyczyn uchybienia terminowi do złożenia odwołania oraz braku zawinienia skarżącego w zakresie niedochowania terminu pozostaje poza zakresem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, gdyż mogłaby podlegać ocenie jedynie w ramach wniosku o przywrócenie terminu, którego jednakże skarżący nie złożył. Zaskarżone postanowienie nie dotyczy kwestii przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a stwierdza uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Stąd – wbrew zarzutom skarżącego – organ nie był upoważniony do badania przyczyn uchybienia terminu do wniesienia odwołania, a ograniczył się wyłącznie do badania, w jakim dniu miało miejsce prawidłowe doręczenie decyzji oraz ustalenia kiedy zostało wniesione odwołanie od tej decyzji. To te elementy są kluczowe przy ocenie dochowania lub niedochowania 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania od decyzji podatkowej i to one w efekcie przesądzają o ocenie zgodności z prawem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. 6.4. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.