I SA/Gd 218/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wysokości stawek podatku od nieruchomości na 2014 rok postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 3 kwietnia 2014 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 2 maja 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżący P. W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 300 zł, oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema dorosłymi córkami i małoletnim synem, utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, z którego osiąga miesięczny dochód w kwocie 1.100 zł, jego majątek stanowi dom o powierzchni 150 m2 oraz nieruchomość będąca nieużytkiem o powierzchni 0.48 ha, na której ustanowiona została hipoteka i z której prowadzona jest egzekucja komornicza, posiada środki pieniężne w wysokości 380 zł. Referendarz sądowy uznał oświadczenie zawarte w przedmiotowym wniosku za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz jego stanu rodzinnego i – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – zarządzeniem z dnia 8 maja 2014 r. (doręczonym w dniu 12 maja 2014 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) złożonych przez wnioskodawcę oraz jego córki, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych za ten rok przez każdą; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz jego córki rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przez każdą z wymienionych osób; 3/ oświadczenia złożonego przez każdą z córek w przedmiocie nieosiągania dochodów (w tym z umów zleceń/o dzieło, stypendiów, alimentów, renty rodzinnej); w przypadku gdy uzyskują one dochody – podania ich źródeł oraz miesięcznej wysokości oraz średniej miesięcznej wysokości z okresu ostatnich trzech miesięcy (w kwotach brutto i netto) wraz z dokumentami dane te potwierdzającymi; jeżeli zaś są one osobami bezrobotnymi – przedłożenia dokumentu potwierdzającymi, że maja one status osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); 4/ oświadczenia, czy wnioskodawca otrzymuje na rzecz małoletniego syna alimenty bądź rentę rodzinną; jeżeli tak – dowodu obrazującego wysokość tych świadczeń; 5/ dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania czteroosobowej rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości, telefon, inne); 6/ w związku z zadeklarowanymi przez wnioskodawcę niskimi dochodami oświadczenia, czy w okresie ostatnich sześciu miesięcy występował on o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej oraz czy obecnie korzysta on z tego rodzaju pomocy; jeśli tak – przedłożenia dokumentów, z których wynikałby rodzaj przyznanych świadczeń oraz ich wysokość; 7/ oświadczenia, czy wnioskodawca otrzymuje pomoc finansową (lub inną) od członków rodziny; jeżeli tak – podania jej rodzaju, kwot i częstotliwości; 8/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego córki pojazdów mechanicznych, w tym samochodów i maszyn rolniczych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 9/ oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawcy płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty); 10/ dowodów dotyczących aktualnie prowadzonej egzekucji oraz dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca nadesłał oświadczenie z dnia 19 maja 2014 r. w którym wyjaśnił, że: nie składa zeznań podatkowych (PIT), z tytułu sprzedaży płodów rolnych nie osiąga dochodów wyższych niż w kwocie zadeklarowanej, nie otrzymuje pomocy finansowej od rodziny, to rodzina wnioskodawcy oczekuje takiej pomocy od niego, nie otrzymuje dopłat, nie posiada samochodów, na rzecz małoletniego syna nie płaci alimentów, posiada zadłużenia na kwotę około 600.000 zł i wobec niego prowadzona jest egzekucja komornicza. Odnosząc się do sytuacji finansowej córek wnioskodawca podał, że: nie ma wiedzy, czy osiągają one dochody, jak również czy posiadają rachunki bankowe, nie ma możliwości przedstawienia oświadczeń złożonych przez córki, gdyż nie ma z nimi kontaktu, córki nie posiadają samochodów. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Po analizie przedłożonego materiału dowodowego referendarz sądowy uznał, że zawiera on oczywiste sprzeczności co do ilości osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca nie wykonał również nałożonego na niego obowiązku, nadsyłając jedynie część wskazanych w wezwaniu dokumentów. Pomimo, że złożył on dodatkowe oświadczenie, w dalszym ciągu dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej jest niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Podkreślić należy, iż w datowanym na dzień 1 maja 2014 r. oświadczeniu złożonym na druku PPF wnioskodawca wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema dorosłymi córkami, by następnie w piśmie z dnia 19 maja 2014 r. sprostować, że nie ma z nimi kontaktu. Mając na uwadze treść skierowanego do wnioskodawcy wezwania przyjąć można, że zmiana oświadczenia w tej kwestii związana była z nałożonym na wnioskodawcę zobowiązaniem do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych wszystkich osób, które wymienił on przedstawiając swój stan rodzinny w rubryce 6, jak również dokumentów dotyczących uzyskiwanych przez nich dochodów. Dochody, czy też posiadane przez córki środki finansowe zostałyby bowiem wzięte pod uwagę przy dokonywaniu oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Należałoby bowiem ustalić, w jakiej części córki wnioskodawcy partycypują w koniecznych kosztach utrzymania rodziny, w szczególności jaka część wydatków związanych na przykład z eksploatacją domu pokrywana jest ze środków, którymi dysponują. Wątpliwości co do prawdziwości twierdzeń wnioskodawcy o braku kontaktu z córkami potęguje fakt, że córki wnioskodawcy odbierają korespondencję wysyłaną do niego przez sąd (dowód: potwierdzenia odbioru, k. 25, 30, 40 i 47). W tym miejscu warto także zwrócić uwagę, że wnioskodawca został zobowiązany do złożenia oświadczenia, czy otrzymuje na rzecz małoletniego syna alimenty bądź rentę rodzinną, nie zaś, czy płaci alimenty. Takie zobowiązanie zostało nałożone na wnioskodawcę w związku z jego oświadczeniem złożonym na urzędowym formularzu PPF, z którego wynika, że sam wychowuje małoletniego syna. Do kwestii tej wnioskodawca się w żaden sposób nie odniósł. Wnioskodawca w swoim dodatkowym oświadczeniu także zupełnie pominął kwestię posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Zarówno brak oświadczenia w tym zakresie jak i – w przypadku posiadania przez niego rachunków bankowych – brak wyciągów z kont uniemożliwia weryfikację danych dotyczących stanu posiadanych przez wnioskodawcę zasobów finansowych. Pomimo wyraźnego zobowiązania wnioskodawca nie przedstawił żadnego z wymaganych dokumentów źródłowych, które obrazowałyby wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez niego na utrzymanie swoje i swojej rodziny. Wyjaśnić należy wnioskodawcy, że dla dokonania oceny możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o skorzystanie z instytucji prawa pomocy istotne znaczenie ma nie tylko wysokość osiąganych przez nią dochodów, ale również kwota ponoszonych wydatków związanych z jej bieżącymi i koniecznymi kosztami utrzymania. Dane w tym zakresie pozwalają bowiem ustalić, jaką kwotą środków faktycznie dysponuje wnioskodawca, a w konsekwencji stwierdzić, czy rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a jeśli tak to w jakiej części. Wnioskodawca nie przedłożył również dowodów dotyczących aktualnie prowadzonej egzekucji oraz dokumentów, które potwierdzałyby kwotę zadłużenia wnioskodawcy, w tym egzekwowane należności. Okoliczność prowadzenia egzekucji względem majątku wnioskodawcy sama w sobie nie może przesądzać o niemożności poniesienia przez niego kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Dopiero udokumentowanie rozmiaru zadłużenia wnioskodawcy oraz wiedza o zastosowanych środkach egzekucyjnych mogłyby zostać uwzględnione przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy. W ocenie referendarza sądowego tylko wyjaśnienie – w sposób nie budzący wątpliwości – sprzeczności dotyczących stanu rodzinnego wnioskodawcy w sposób nie budzący wątpliwości oraz nadesłanie ww. brakujących dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym, a w odniesieniu do stanu rodzinnego wręcz sprzecznym, podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.