I SA/Gd 222/18

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia 2009 r. do grudnia 2010 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 2 maja 2018 r. (data stempla pocztowego), skarżący A. L. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), wynika, że prowadzi on zarówno gospodarstwo rolne jak i działalność gospodarczą, z których nie uzyskuje żadnego dochodu, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, jego majątek stanowi nieruchomość rolna o obszarze 250 ha i wartości 7 mln zł (obciążona zakazem zbywania i hipoteką na kwotę 183 mln), pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym jedynie z trojgiem małoletnich dzieci, zamieszkując pod adresem [...], nie ponosząc żadnych stałych kosztów utrzymania (rubryka nr 11 formularza PPF przeznaczona dla podania zobowiązań i stałych wydatków została przekreślona). Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył odpis złożonego zeznania podatkowego za 2017 r. (PIT-36L wraz z PIT/B), w którym wykazał z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej [...] stratę w wysokości 46.305,76 zł – przy osiągniętym przychodzie w kwocie 1.751.948,60 zł i kosztach jego uzyskania w wysokości 1.798.254,36 zł. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.– przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 11 maja 2018 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) odpisów dokumentów księgowych (wyciągu z prowadzonej księgi przychodów i rozchodów,) potwierdzających wysokość przychodu, dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7, b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym tych na które wpływają dopłaty unijne, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, c) oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących mu za 2017 r. dopłat i płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty lub płatności lub ich odmawiających), d) oświadczenia w przedmiocie pobierania świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) oraz świadczenia wychowawczego (500 plus) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, e) oświadczenia w przedmiocie korzystania z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, f) oświadczenia, czy jest względem niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, g) dokumentów obrazujących aktualną wysokość jego zobowiązań finansowych (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), h) wobec zadeklarowanego braku zobowiązań z tytułu kosztów utrzymania nieruchomości i poboru mediów – wskazania, czy zamieszkuje razem z innymi osobami i wyjaśnienia, kto ponosi koszty związane z eksploatacją zajmowanej przez niego nieruchomości, i) oświadczenia, czy otrzymuje na dzieci alimenty od ich matki, jeżeli tak – wskazania ich wysokości oraz przedłożenia dokumentów ją potwierdzających (odpisu orzeczenia sądu w tym przedmiocie, zawartej ugody lub umowy, oświadczenia matki dzieci, potwierdzenia zapłaty, itp.), jeżeli nie – wyjaśnienia dlaczego ich nie otrzymuje i czy ubiegał się o te świadczenia. Wnioskodawca został też poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. Powyższe wezwanie zostało doręczone profesjonalnemu pełnomocnikowi z wyboru ustanowionemu przez wnioskodawcę w dniu 30 maja 2018 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 75). W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył odpisy deklaracji VAT-7 za luty, marzec i kwiecień br., zestawienia rejestrów prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej za okresy od lutego do kwietnia br., w których ujął sprzedaż w wysokości 139.638,40 zł i zakupy w kwocie 208.468,92 zł oraz odpisy 4 faktur obrazujących koszty związane z prowadzoną przez niego pod adresem [...] pozarolniczą działalnością gospodarczą pod nazwą [...], wystawionych przez "A" Sp. z o.o. również prowadzoną pod adresem [...] (z tytułu poddzierżawy pomieszczenia biurowego za okres od stycznia do kwietnia br.) na łączną kwotę 3.690 zł, na których jako forma płatności widnieje przelew. Nadto wnioskodawca przedłożył odpisy 2 faktur (z 3 i 5 kwietnia br.) na łączną kwotę 148.838,40 zł wystawionych przez niego w ramach prowadzonego pod adresem [...] gospodarstwa rolnego na rzecz nabywcy, tj. ww. "A" Sp. z o.o. za dzierżawę gruntów rolnych i ciągnika, na których jako forma płatności widnieje przelew oraz odpisy 9 faktur wystawionych w latach 2015-2018, obrazujących koszty poniesione w związku z prowadzeniem tego gospodarstwa rolnego, z których 5 faktur wystawionych w 2018 r. opiewa na kwotę 397.464,29 zł (4 z tych faktur jako formę płatności wskazują przelew). Wnioskodawca przedłożył również fakturę wystawioną na jego imię i nazwisko (na adres [...]) za zakup energii elektrycznej na kwotę 12.047,46 zł, na której zrobiono odręczną notatkę o treści "zapł. 19.04.2018 r. bank "B" "A" Sp. z o.o." Wnioskodawca złożył oświadczenie z dnia 2 czerwca 2018 r., iż posiada tylko 1 rachunek bankowy, prowadzony przez [...], z którego przedłożył wyciąg za okres od 17 lutego 2018 r. do 12 kwietnia 2018 r., zgodnie z którym saldo początkowe na rachunku wynosiło 1.568 zł, zaś końcowe 1,49 zł, ww. okresie nie księgowano żadnych uznań tylko rozchody, w styczniu i lutym br. dokonano blokad na kwoty 79.604,11 zł i 19.600 zł w związku z prowadzonymi egzekucjami komorniczymi. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca zmodyfikował swoje wcześniejsze złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie, wskazując w piśmie z dnia 2 czerwca 2018 r., iż jest jedynie zameldowany pod adresem [...], jednakże mieszka aktualnie u swoich rodziców pod adresem [...] lub od czasu do czasu u brata J. L. pod adresem [...], zaznaczając, iż ani z bratem ani z rodzicami nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego i nie ponosi kosztów związanych z zamieszkaniem. Kolejno sprostował swoje oświadczenie w zakresie pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z dziećmi, tłumacząc, iż pozostają one we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją matką, na utrzymaniu której pozostają i która pobiera świadczenie wychowawcze (500 plus). Wnioskodawca oświadczył, iż on świadczeń rodzinnych i wychowawczych nie pobiera, nie korzysta też z pomocy społecznej. Wnioskodawca złożył również oświadczenie, iż przysługujące mu dopłaty unijne są przekazywane (jako spłata długu) na rachunek bankowy prowadzony dla E. C., która w 2009 r. udzieliła mu pożyczki. Przedłożył też odpis pełnomocnictwa udzielonego E. C. zamieszkałej pod adresem [...] do występowania w jego imieniu przed ARiMR i odbioru należnych płatności oraz odpis umowy pożyczki na łączną kwotę 1.000.000 zł. Z przedłożonych odpisów decyzji w przedmiocie przyznania wnioskodawcy płatności wydanych w listopadzie 2017 r. oraz kwietniu 2018 r. wynika, iż stanowiły one łącznie kwotę 243.073,37 zł. Nadto wnioskodawca przedłożył odpisy dowodów związanych z prowadzoną z jego majątku egzekucją administracyjną (zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia, tytułów wykonawczych i pisma informującego o przekształceniu zajęcia zabezpieczającego w egzekucyjne), z których wynika, iż na dzień 6 lutego 2018 r. dochodzone od wnioskodawcy należności stanowiły kwotę 3.974.593,64 zł, jak również dokumenty obrazujące rozrachunki z kontrahentami w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej pod nazwą [...], zgodnie z którymi nierozliczone zobowiązania wnioskodawcy stanowią kwotę 70.095.494,32 zł. Mając na uwadze przedłożony materiał dowodowy, stwierdzić należy, iż nie obrazuje on sposób pełny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Poważne wątpliwości budzą twierdzenia wnioskodawcy o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego zarówno w kontekście deklarowanego przez niego nieuzyskiwania dochodów i nieponoszenia jakichkolwiek kosztów utrzymania (w tym zamieszkiwania), jak również w kontekście modyfikowania przez niego treści składnych oświadczeń i stwierdzonych okoliczności faktycznych, takich jak tożsamość adresu [...] wskazanego przez wnioskodawcę jako adres zamieszkania na formularzu PPF z adresem jego pełnomocniczki E. C., umocowanej do odbioru świadczeń i płatności unijnych należnych wnioskodawcy. Podkreślenia wymaga, iż ww. adres widnieje na przedłożonych decyzjach wydanych przez ARiMR w 2018 r. zarówno przy nazwisku wnioskodawcy, jak i jego pełnomocniczki. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych (w tym przypadku spłata pożyczki udzielonej przez osobę prywatną) nie korzysta z pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych. Z przedłożonych dokumentów jednoznacznie wynika, iż wnioskodawca nadal prowadzi pod adresem [...] duże gospodarstwo rolne, z którego przychodu nie określił. Wiadomo jedynie, iż w kwietniu br. wystawił co najmniej 2 faktury na kwotę 148.838,40 zł. Nadto prowadzi on działalność gospodarczą, z której w okresie od stycznia 2018 r. do kwietnia 2018 r. zaewidencjonował sprzedaż w wysokości 139.638,40 zł. Z przedłożonych rozrachunków i faktur wynika, iż kontrahentami wnioskodawcy są m.in. gospodarstwo rolne prowadzone przez E. C. również pod adresem [...], gospodarstwo rolne prowadzone przez J. L. pod adresem [...] (a zatem pod adresem wskazanym przez wnioskodawcę jako adres zamieszkania jego rodziców), jak również "A" Sp. z o.o. zarejestrowana pod adresem [...] (taki adres widnieje na przedłożonych fakturach), a zatem w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej również przez wnioskodawcę. Podkreślenia wymaga, iż wnioskodawca oświadczył, iż posiada tylko jedno konto bankowe, z którego wyciągi przedłożył, jednakże zgromadzony materiał świadczy o tym, iż korzysta on z rachunków prowadzonych na rzecz innych osób lub podmiotów (zapewne z uwagi na egzekucję). I tak należne wnioskodawcy dopłaty od ARiMR są przekazywane bezpośrednio na rachunek prowadzony dla E. C., zaś wystawiona na jego imię i nazwisko faktura za energię elektryczną na kwotę 12.047,46 zł została zapłacona, jak wynika z uczynionej na niej odręcznej notatki, w dniu 19 kwietnia 2018 r. z konta prowadzonego przez bank [...] dla ww. "A" Sp. z o.o., tj. spółki, z którą wnioskodawcę łączą relacje gospodarcze i rodzinne. W konsekwencji nie można ustalić, w jakiej wysokości środkami pieniężnymi faktycznie dysponuje wnioskodawca i czy jest w stanie uiścić należne w niniejszej sprawie koszty sądowe, w tym wpis od skargi. Należy też mieć na uwadze pogląd wyrażany w sądownictwie administracyjnym, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet konkretnego postępowania sądowego, i aktualnych możliwości płatniczych jej samej, jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślenia wymaga, iż to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.