I SA/Gd 222/18

Dnia 14 sierpnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.L. od postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 28 czerwca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 29 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia 2009 r. do maja 2009 r. i od lipca 2009 r. do grudnia 2010 r. oraz uchylenia decyzji w zakresie miesiąca czerwca 2009 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 2 maja 2018 r. (data stempla pocztowego), skarżący A.L. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), wynika, że prowadzi on zarówno gospodarstwo rolne jak i działalność gospodarczą, z których nie uzyskuje żadnego dochodu, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, jego majątek stanowi nieruchomość rolna o obszarze 250 ha i wartości 7 mln zł (obciążona zakazem zbywania i hipoteką na kwotę 183 mln), pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym jedynie z trojgiem małoletnich dzieci, zamieszkując pod adresem C., nie ponosząc żadnych stałych kosztów utrzymania (rubryka nr 11 formularza PPF przeznaczona dla podania zobowiązań i stałych wydatków została przekreślona). Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył odpis złożonego zeznania podatkowego za 2017 r. (PIT-36L wraz z PIT/B), w którym wykazał z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej (sprzedaży hurtowej wyrobów chemicznych) stratę w wysokości 46.305,76 zł – przy osiągniętym przychodzie w kwocie 1.751.948,60 zł i kosztach jego uzyskania w wysokości 1.798.254,36 zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza z dnia 11 maja 2018 r., wzywające wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów źródłowych, wnioskodawca przedłożył odpisy deklaracji VAT-7 za luty, marzec i kwiecień br., zestawienia rejestrów prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej za okresy od lutego do kwietnia br., w których ujął sprzedaż w wysokości 139.638,40 zł i zakupy w kwocie 208.468,92 zł oraz odpisy 4 faktur obrazujących koszty związane z prowadzoną przez niego pod adresem S. pozarolniczą działalnością gospodarczą pod nazwą "A" A.L., wystawionych przez "B" Sp. z o.o. również prowadzoną pod adresem S. (z tytułu poddzierżawy pomieszczenia biurowego za okres od stycznia do kwietnia br.) na łączną kwotę 3.690 zł, na których jako forma płatności widnieje przelew. Nadto wnioskodawca przedłożył odpisy 2 faktur (z 3 i 5 kwietnia br.) na łączną kwotę 148.838,40 zł wystawionych przez niego w ramach prowadzonego pod adresem C. gospodarstwa rolnego na rzecz nabywcy, tj. ww. "B" Sp. z o.o. za dzierżawę gruntów rolnych i ciągnika, na których jako forma płatności widnieje przelew oraz odpisy 9 faktur wystawionych w latach 2015-2018, obrazujących koszty poniesione w związku z prowadzeniem tego gospodarstwa rolnego, z których 5 faktur wystawionych w 2018 r. opiewa na kwotę 397.464,29 zł (4 z tych faktur jako formę płatności wskazują przelew). Wnioskodawca przedłożył również fakturę wystawioną na jego imię i nazwisko (na adres S.) za zakup energii elektrycznej na kwotę 12.047,46 zł, na której zrobiono odręczną notatkę o treści "zapł. 19.04.2018 r. bank "C" "B" Sp. z o.o." Wnioskodawca złożył oświadczenie z dnia 2 czerwca 2018 r., iż posiada tylko 1 rachunek bankowy, prowadzony przez "D" w L., z którego przedłożył wyciąg za okres od 17 lutego 2018 r. do 12 kwietnia 2018 r., zgodnie z którym saldo początkowe na rachunku wynosiło 1.568 zł, zaś końcowe 1,49 zł, ww. okresie nie księgowano żadnych uznań tylko rozchody, w styczniu i lutym br. dokonano blokad na kwoty 79.604,11 zł i 19.600 zł w związku z prowadzonymi egzekucjami komorniczymi. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca zmodyfikował swoje wcześniejsze złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie, wskazując w piśmie z dnia 2 czerwca 2018 r., iż jest jedynie zameldowany pod adresem C., jednakże mieszka aktualnie u swoich rodziców pod adresem S. lub od czasu do czasu u brata J.L. pod adresem S., zaznaczając, iż ani z bratem ani z rodzicami nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego i nie ponosi kosztów związanych z zamieszkaniem. Kolejno sprostował swoje oświadczenie w zakresie pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z dziećmi, tłumacząc, iż pozostają one we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją matką, na utrzymaniu której pozostają i która pobiera świadczenie wychowawcze (500 plus). Wnioskodawca oświadczył, iż on świadczeń rodzinnych i wychowawczych nie pobiera, nie korzysta też z pomocy społecznej. Wnioskodawca złożył również oświadczenie, iż przysługujące mu dopłaty unijne są przekazywane (jako spłata długu) na rachunek bankowy prowadzony dla E.C., która w 2009 r. udzieliła mu pożyczki. Przedłożył też odpis pełnomocnictwa udzielonego E.C. zamieszkałej pod adresem C. do występowania w jego imieniu przed ARiMR i odbioru należnych płatności oraz odpis umowy pożyczki na łączną kwotę 1.000.000 zł. Z przedłożonych odpisów decyzji w przedmiocie przyznania wnioskodawcy płatności wydanych w listopadzie 2017 r. oraz kwietniu 2018 r. wynika, iż stanowiły one łącznie kwotę 243.073,37 zł. Nadto wnioskodawca przedłożył odpisy dowodów związanych z prowadzoną z jego majątku egzekucją administracyjną (zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia, tytułów wykonawczych i pisma informującego o przekształceniu zajęcia zabezpieczającego w egzekucyjne), z których wynika, iż na dzień 6 lutego 2018 r. dochodzone od wnioskodawcy należności stanowiły kwotę 3.974.593,64 zł, jak również dokumenty obrazujące rozrachunki z kontrahentami w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej pod nazwą "A" A.L., zgodnie z którymi nierozliczone zobowiązania wnioskodawcy stanowią kwotę 70.095.494,32 zł. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazane zostało, że poważne wątpliwości budzą twierdzenia wnioskodawcy o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Ponadto wnioskodawca nie określił przychodu z gospodarstwa rolnego prowadzonego pod adresem C. Zwrócono również uwagę, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż posiada tylko jedno konto bankowe, jednakże zgromadzony materiał świadczy o tym, że korzysta on z rachunków prowadzonych na rzecz innych osób lub podmiotów. W konsekwencji, jak stwierdził referendarz, nie można ustalić, w jakiej wysokości środkami pieniężnymi faktycznie dysponuje wnioskodawca i czy jest w stanie uiścić należne w niniejszej sprawie koszty sądowe, w tym wpis od skargi. Zdaniem referendarza sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał, że wykazał swoją sytuację finansową i możliwości płatnicze okazując stosowne dokumenty oraz składając przy tym szczegółowe oświadczeni. Przedstawione dokumenty i oświadczenia umożliwiły, zdaniem wnioskodawcy, pełną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) – dalej w skrócie zwanej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego zarządzeniem z dnia 11 maja 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni, szczegółowo wymienionych dokumentów. Jakkolwiek skarżący złożył do akt sprawy szereg dokumentów mających obrazować jego sytuację majątkową, to jednak, jak trafnie dostrzegł to referendarz sądowy, dokumentacja ta ma charakter niepełny, nie pozwalający na dokonanie zupełnej oceny stanu jego finansów. W szczególności, na co zwrócono uwagę w treści zaskarżonego postanowienia, z przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawca nadal prowadzi gospodarstwo rolne w miejscowości C. Pomimo tego w złożonej dokumentacji nie podał wysokości przychodu uzyskiwanego z jego prowadzenia poza wskazaniem, że w kwietniu br. wystawił co najmniej 2 faktury na kwotę 148.838,40 zł. Istotne również jest to, że pomimo deklarowania, iż jest posiadaczem jednego rachunku bankowego to z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że korzysta on również rachunków prowadzonych na rzecz innych osób lub podmiotów. I tak należne wnioskodawcy dopłaty są przekazywane bezpośrednio na rachunek prowadzony dla E.C., zaś wystawiona na jego imię i nazwisko faktura za energię elektryczną została zapłacona z konta prowadzonego przez bank "C" dla "B" Sp. z o.o., tj. spółki, z którą wnioskodawcę łączą relacje gospodarcze i rodzinne. Dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy nie bez znaczenia pozostają również złożone przez niego oświadczenia w przedmiocie prowadzenia gospodarstwa domowego i wynikające z tych oświadczeń sprzeczności, na co słusznie zwrócono uwagę w treści postanowienia referendarza. Sąd zauważa, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podjęte zostały po to, aby umożliwić skarżącemu należyte uzasadnienie i uprawdopodobnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do przedłożenia stosownej dokumentacji winien zatem z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jego interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Brak stosownej, zupełnej odpowiedzi na skierowane do strony wezwanie oznacza, że skarżący nie wykazał wystąpienia w jego sytuacji przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy zaznaczyć, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jej otrzymania, a skoro na stronie spoczywa obowiązek wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to pochodzące od niej informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Zasadnie zatem referendarz sądowy podniósł, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, albowiem nie wykonał w pełni nałożonego na niego obowiązku. Dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej nie jest możliwe z uwagi na nieprzedstawienie stosownych dokumentów, co prowadziło do niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności. W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Mając na uwadze to, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazał zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy. Sąd zauważa, że odmienna od oczekiwań strony, ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie oznacza jeszcze, że referendarz w sposób wadliwy przeanalizował dokumenty przedstawione przez osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy ze względu na fakt, że skarżący pomimo nałożonego zobowiązania nie wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej Sąd uznał, że nie wykazał on, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.